Śmierć rodziców i podział spadku między dzieci
• Data: 2025-08-28 • Autor: Katarzyna Bereda
Rodzice zmarli naraz obydwoje i nie zostawili testamentu. Spadkobiercami domu jest czwórka dzieci, cztery córki. Dwie chcą w nim zamieszkać, a dwie chciałyby otrzymać spłatę. Czy w takim przypadku należy im się po 25% czy po 50% wartości domu? Czy przy obliczaniu tych spłat należy doliczyć wartość dom z podwórzem włącznie i czy wlicza się do spadku wartość sprzętów i mebli po rodzicach? Czy takie przedmioty też wchodzą do masy spadkowej?
Dziedziczenie ustawowe
Zacznijmy od przedstawienia, jak wygląda dziedziczenie z ustawy, bo takie będzie miało miejsce w opisanym przypadku, skoro rodzice nie pozostawili testamentów. Zgodnie z treścią art. 931 Kodeksu cywilnego (K.c.): „§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. § 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.
Z uwagi na treść tego przepisu w pierwszej kolejności powołane do spadku są dzieci spadkodawców, czyli w tym przypadku wszystkie cztery córki. Każda z Pań dziedziczy więc udział w nieruchomości w wymiarze po 1/4. W skład masy spadkowej po zmarłych wchodzi wszystko, co do nich należało, a więc cała nieruchomość wraz z wyposażeniem i częściami składowymi oraz przynależnościami. Wszystko to podlega podziałowi.
Jeżeli dwie siostry chcą zatrzymać nieruchomość, to konieczne jest podjęcie postępowania o dział spadku – o ile dokonały już Panie stwierdzenia nabycia spadku. Siostry, które zostaną w nieruchomości, będą więc musiały spłacić dwie pozostałe w udziale im przysługującym. Tak więc siostry, które rezygnują z nieruchomości, muszą otrzymać kwotę odpowiadającą im udziałowi w masie spadkowej, czyli każda po 1/4.
Zobacz również: Podział majątku po śmierci jednego rodzica
Dział spadku w sądzie lub u notariusza
Aby ostatecznie podzielić spadek po Pań rodzicach, trzeba w następnym kroku przeprowadzić dział spadku. Dojdzie wówczas do zniesienia współwłasność i będzie wiadomo, co do kogo fizycznie należy. Dział spadku można przeprowadzić przed sądem lub przed notariuszem. W tym miejscu zaznaczę, że postępowanie przed sądem jest tańsze, ale trwa dłużej. Natomiast z czynnościami przeprowadzonymi u notariusza wiążą się opłaty notarialne, jednak taki dział spadku jest znacznie szybszy.
Dział spadku może nastąpić poprzez przyznanie jednemu spadkobiercy całości spadku z obowiązkiem lub bez obowiązku spłaty pozostałych, albo także poprzez sprzedaż nieruchomości w drodze licytacji – co jest ostatecznością. Wniosek o dział spadku powinien złożyć przynajmniej jeden ze spadkobierców do sądu rejonowego właściwego miejscowo dla położenia masy spadkowej, a więc nieruchomości – tak jest w Pań przypadku. We wniosku należy wskazać postanowienie o stwierdzeniu nabyciu spadku, wszystkich spadkobierców, wartość masy spadkowej i proponowany podział. Wniosek należy także opłacić. Jeśli w tej sprawie osiągną Panie porozumienie, należy je przedstawić we wniosku i określić proponowany sposób podziału. Z uwagi na ten ważny aspekt proponuję najpierw naradzić się we własnym gronie i wypracować porozumienie co do składu masy spadkowej i sposobu jej podziału, a także co do kwot do spłaty.
Jeśli będą Panie w stanie przedstawić zgodny podział spadku, a zależeć Wam będzie na czasie, proponuję szybciej zakończyć temat, kierując sprawę do notariusza. Do postępowania przed notariuszem konieczna jest obecność wszystkich Pań, jednak czynność działu dokonywana jest od razu – przy zgodzie wszystkich zainteresowanych.
Zobacz również: Dziedziczenie przez nieletnich
Przykłady
Pierwszy przykład to sytuacja, gdy cztery siostry odziedziczyły dom po rodzicach i dwie z nich chciały w nim pozostać. Sprawa trafiła do sądu, bo nie mogły porozumieć się co do wartości nieruchomości. Dopiero powołany przez sąd biegły rzeczoznawca wycenił dom wraz z działką, a na tej podstawie sąd zasądził spłaty po jednej czwartej wartości na rzecz dwóch sióstr, które chciały wyjść ze współwłasności. Dzięki temu udało się uregulować sprawę, choć trwało to kilka lat.
Drugi przykład dotyczy rodziny, w której dzieci nie miały wątpliwości co do wartości nieruchomości i podzieliły spadek u notariusza. Dwaj bracia zgodzili się zamieszkać we wspólnym domu, a dwie siostry otrzymały ekwiwalent pieniężny. Do masy spadkowej zaliczono nie tylko sam dom z ogrodem, ale także meble i sprzęty kuchenne, które ostatecznie sprzedano, by zwiększyć kwotę przeznaczoną na spłaty. Dzięki zgodzie między rodzeństwem dział spadku został zakończony w ciągu kilku tygodni.
Trzeci przykład pokazuje, że brak porozumienia może skończyć się sprzedażą nieruchomości. Cztery córki nie były w stanie ustalić, kto i za ile miałby spłacić pozostałe. Ostatecznie dom został wystawiony na licytację komorniczą, a uzyskane pieniądze zostały podzielone na równe części. Każda z sióstr otrzymała po jednej czwartej sumy, ale wartość sprzedaży była niższa od rynkowej, więc w efekcie wszystkie straciły finansowo w porównaniu z możliwym porozumieniem między sobą.
Podsumowanie
W przypadku śmierci obojga rodziców bez testamentu spadek dzielony jest między dzieci w równych częściach. Do masy spadkowej wchodzi nie tylko dom i działka, ale również wyposażenie i inne przedmioty należące do zmarłych. Jeżeli część spadkobierców chce zatrzymać nieruchomość, muszą spłacić pozostałych zgodnie z ich udziałami. Najlepszym rozwiązaniem jest osiągnięcie porozumienia i dokonanie działu spadku u notariusza, co pozwala uniknąć wieloletniego sporu sądowego i strat finansowych.
Oferta porad prawnych
Jeśli stoisz przed podobnym problemem związanym z podziałem spadku, możesz skorzystać z naszych porad prawnych online. Wystarczy, że opiszesz swoją sytuację, a otrzymasz rzetelną analizę prawną oraz wskazówki, jakie kroki podjąć, by sprawnie i bezpiecznie uregulować kwestie spadkowe. Porady udzielane są szybko, bez wychodzenia z domu, a każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie, z uwzględnieniem Twoich potrzeb i oczekiwań.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Katarzyna Bereda
Adwokat, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego – pracę magisterską napisała z prawa pracy. Podczas studiów odbyła liczne praktyki, zarówno w sądach, jak i w kancelariach adwokackich. Aplikację adwokacką rozpoczęła w 2015 roku. W marcu 2018 roku przystąpiła do egzaminu zawodowego, uzyskując jeden z najlepszych wyników w izbie zielonogórskiej i w konsekwencji kończąc aplikację adwokacką z wyróżnieniem. Specjalizuje się w prawie rodzinnym, cywilnym, zobowiązaniach, prawie spadkowym, prawie gospodarczym i spółkach prawa handlowego.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Zachowek po darowiznach, gdy spadkodawca rozdał cały majątek za życia
» Jak uregulować formalności po śmierci rodziców – przepisanie umów i postępowanie spadkowe krok po kroku
» Obowiązek wykonania zapisu zwykłego w testamencie
» Dziedziczenie mieszkania po siostrze dziadka a podatek
» Odrzucenie spadku przez dalszą rodzinę, kiedy zaczyna się bieg terminu?
