Śmierć rodziców i podział spadku między dzieci

Dziedziczenie ustawowe po obojgu rodzicach

Jeżeli rodzice nie zostawili testamentu, zastosowanie ma dziedziczenie ustawowe. Zgodnie z art. 931 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności do spadku powołane są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, a dziedziczenie następuje w częściach równych, z zastrzeżeniem minimalnego udziału małżonka. Zasady dziedziczenia po rodzicach bez testamentu mają tu kluczowe znaczenie dla ustalenia udziałów każdej z córek.

W opisanej sytuacji oboje rodzice już nie żyją, a spadkobiercami są cztery córki. Jeżeli nie ma testamentu, innych dzieci ani szczególnych okoliczności wpływających na dziedziczenie, końcowy efekt jest taki, że każda z córek ma udział po 1/4 w majątku po rodzicach. Nie oznacza to, że dwie siostry, które chcą wyprowadzić się ze współwłasności, mają otrzymać po 50% wartości domu. Ich udział wynosi po 1/4.

Gdy rodzice zmarli w tym samym zdarzeniu albo nie da się ustalić kolejności zgonów, w praktyce trzeba poprawnie ustalić dziedziczenie po każdym z nich. Jeżeli jednak spadkobiercami po obojgu są te same cztery córki, a majątek należał do rodziców wspólnie, zasadą pozostaje równy udział każdej córki w całym majątku po rodzicach.

Co wchodzi do masy spadkowej

Do spadku wchodzą prawa i obowiązki majątkowe należące do zmarłych w chwili śmierci. W sprawie domu po rodzicach trzeba więc ustalić nie tylko wartość samego budynku, ale także działki, ogrodu, podwórza, budynków gospodarczych oraz innych elementów trwale związanych z nieruchomością. Takie elementy zwykle wpływają na wartość nieruchomości jako całości.

Do masy spadkowej mogą wejść również ruchomości, czyli rzeczy należące do rodziców: meble, sprzęt AGD, narzędzia, wyposażenie domu, samochód, biżuteria czy oszczędności. Nie rozlicza się ich według ceny zakupu, lecz według realnej wartości rynkowej na potrzeby działu spadku. W praktyce część rzeczy może mieć wartość niewielką lub wyłącznie sentymentalną, ale nadal warto je spisać, aby uniknąć późniejszych sporów.

Jeżeli w domu zostają dwie siostry i przejmują również wyposażenie, powinno się to uwzględnić przy rozliczeniach. Można przyjąć jedną łączną wartość majątku albo osobno wycenić nieruchomość i ważniejsze ruchomości. Przy sporze sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy.

Jak obliczyć spłaty dla sióstr

Podstawą spłat jest wartość udziału spadkowego. Jeżeli cały majątek po rodzicach jest wart przykładowo 800 000 zł, a każda z czterech córek ma udział 1/4, to wartość udziału jednej córki wynosi 200 000 zł. Dwie siostry, które rezygnują z domu, powinny otrzymać po 200 000 zł, o ile nie ma długów spadkowych, wcześniejszych rozliczeń albo innych uzgodnień.

Jeżeli w skład spadku wchodzą także meble, sprzęty i inne rzeczy o wartości np. 40 000 zł, to punktem wyjścia jest łączna wartość majątku: dom z działką oraz ruchomości. Wtedy udział każdej córki liczony jest od całej masy spadkowej, a nie tylko od samego budynku. Jeżeli część rzeczy zostanie wydana siostrom odchodzącym ze współwłasności, można odpowiednio pomniejszyć należną im spłatę pieniężną.

Warto też ustalić, czy istnieją długi spadkowe, nakłady poniesione przez jedną z sióstr na dom po śmierci rodziców albo koszty utrzymania nieruchomości. Takie rozliczenia mogą wpływać na końcową wysokość spłat, ale wymagają udokumentowania.

Dział spadku u notariusza albo w sądzie

Samo stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia potwierdza, kto dziedziczy i w jakich udziałach. Nie rozdziela jednak konkretnych składników majątku między spadkobierców. Aby ustalić, kto przejmuje dom, kto otrzymuje spłatę i w jakim terminie, trzeba przeprowadzić dział spadku.

Jeżeli wszystkie siostry są zgodne, najszybszym rozwiązaniem jest umowa działu spadku u notariusza. Przy nieruchomości forma aktu notarialnego jest konieczna. W umowie można wskazać, że dom z działką otrzymują dwie siostry, a dwie pozostałe otrzymują spłaty w określonej wysokości i terminie. Można też ustalić raty, zabezpieczenie spłat albo sposób podziału ruchomości.

Jeżeli porozumienia nie ma, pozostaje wniosek o dział spadku do sądu. Sąd ustali skład i wartość spadku, rozważy propozycje spadkobierców i może przyznać nieruchomość jednemu lub kilku z nich ze spłatą pozostałych. W skrajnej sytuacji, gdy żaden rozsądny podział nie jest możliwy, może dojść do sprzedaży nieruchomości i podziału uzyskanej kwoty, co często jest finansowo mniej korzystne niż ugoda.

Co warto ustalić przed podziałem

Przed działem spadku dobrze jest przygotować listę składników majątku po rodzicach. Powinna ona obejmować nieruchomość, ważniejsze ruchomości, środki na rachunkach, ewentualne pojazdy, a także długi i koszty związane ze spadkiem. Im dokładniejszy spis, tym mniejsze ryzyko, że po podpisaniu umowy pojawią się kolejne roszczenia.

Warto również ustalić realną wartość domu. Jeżeli rodzina jest zgodna, wystarczy wspólne ustalenie wartości na podstawie cen rynkowych podobnych nieruchomości. Jeżeli są wątpliwości, pomocna może być wycena rzeczoznawcy. W postępowaniu sądowym przy sporze co do wartości zwykle rozstrzyga opinia biegłego.

Terminy spłat powinny być możliwe do wykonania. Jeżeli dwie siostry przejmujące dom nie mają od razu środków, można rozważyć raty, odroczenie terminu płatności albo zabezpieczenie spłaty. Takie rozwiązania trzeba jednak zapisać precyzyjnie, aby nie powodowały kolejnych konfliktów.

FAQ

Czy każda córka dziedziczy po 25% domu?

Tak, jeżeli spadkobiercami po rodzicach są wyłącznie cztery córki i nie ma testamentu ani innych okoliczności zmieniających dziedziczenie, każda z nich ma udział po 1/4. W praktyce oznacza to 25% wartości całej masy spadkowej.

Czy siostrom, które nie chcą mieszkać w domu, należy się po 50%?

Nie. Dwie siostry rezygnujące z domu nie otrzymują po połowie jego wartości każda. Każda z nich ma własny udział 1/4, więc co do zasady spłata powinna odpowiadać wartości tego udziału, z uwzględnieniem całego spadku i ewentualnych rozliczeń.

Czy meble i sprzęty po rodzicach wchodzą do spadku?

Tak, jeżeli należały do rodziców i mają wartość majątkową. Można je podzielić fizycznie, sprzedać i podzielić pieniądze albo doliczyć ich wartość do rozliczeń między spadkobiercami.

Czy działka i podwórze liczą się przy wycenie domu?

Tak. Jeżeli dom stoi na działce należącej do rodziców, wycenia się nieruchomość jako całość, czyli wraz z gruntem, podwórzem, ogrodem i elementami trwale z nią związanymi.

Czy dział spadku lepiej zrobić u notariusza czy w sądzie?

Jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni, notariusz zwykle pozwala zakończyć sprawę szybciej. Jeżeli jest spór co do wartości, spłat albo tego, komu ma przypaść dom, konieczne może być postępowanie sądowe.

Podsumowanie

Przy dziedziczeniu ustawowym po obojgu rodzicach cztery córki dziedziczą co do zasady po 1/4 całego majątku. Jeżeli dwie chcą zatrzymać dom, powinny spłacić dwie pozostałe według wartości ich udziałów. Do rozliczeń trzeba przyjąć nie tylko budynek, ale także działkę, podwórze, części składowe nieruchomości oraz ruchomości należące do rodziców. Najbezpieczniej najpierw ustalić pełny skład i wartość spadku, a następnie przeprowadzić dział spadku u notariusza albo w sądzie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.