Odrzucenie spadku przez dalszą rodzinę, kiedy zaczyna się bieg terminu?

Kolejność dziedziczenia – kolejność odrzucania spadku

Zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.): Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej (księga czwarta). Zgodnie z obowiązującymi w Polsce zasadami spadkobranie odbywa się na dwa sposoby:

1. na podstawie pozostawionego przez spadkodawcę testamentu,
2. na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.

Jeśli spadkobierca nie pozostawi testamentu, wówczas dziedziczenie następuje w kolejności i według reguł określonych Kodeksie. Dziedziczenie odbywa się na zasadach pokrewieństwa, co oznacza, że jeśli osoba, która zgodnie z przepisami Kodeksu nie może dziedziczyć spadku (ponieważ np. nie dożyła otwarcia spadku lub spadek odrzuciła, co traktowanie jest równoznacznie), na jej miejsce wchodzą kolejne osoby. Kolejność dziedziczenia reguluje art. 931 i następne K.c., zgodnie z którymi wygląda ona następująco:

1. małżonek spadkodawcy oraz jego dzieci,
2. małżonek spadkodawcy, dzieci i wnuki spadkodawcy – w przypadku, w którym dzieci spadkodawcy nie dożyły otwarcia spadku lub spadek odrzuciły,
3. małżonek i rodzice spadkodawcy – w przypadku, w którym spadkodawca nie miał dzieci i wnuków,
4. rodzice spadkodawcy – w przypadku, w którym spadkodawca nie miał małżonka, dzieci ani wnuków,
5. żyjący rodzic spadkodawcy i jego rodzeństwo albo dzieci (wnuki) rodzeństwa – w przypadku, gdy spadkodawca nie miał małżonka, dzieci ani wnuków, a jeden z rodziców nie żyje,
6. dziadkowie spadkodawcy albo ich zstępni.

Jeśli spadkodawca nie ma żadnych spadkobierców albo ich ustalenie jest niemożliwe, wtedy w ostateczności spadek zostanie odziedziczony przez gminę ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Polsce albo Skarb Państwa (gdy miejsce zamieszkania jest niemożliwe do ustalenia albo znajdowało się za granicą).

Prawidłowe złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku

Zgodnie z art. 1020 K.c.: Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. A więc po krewnym, który spadek odrzucił, udział spadkowy przechodzi na dalszych krewnych.

Zgodnie z art. 1015 § 1 K.c.: Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Jednocześnie zgodnie z § 1² tego przepisu: Jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. Co do zasady, termin sześciomiesięczny dotyczy zarówno dorosłych, jak i małoletnich spadkobierców. Niemniej jednak trzeba wiedzieć o spadku, ażeby go móc odrzucić.

Bieg terminu do odrzucenia spadku dla dalszych krewnych

Termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Skuteczne oświadczenie może złożyć jedynie osoba powołana do dziedziczenia, nie można tego zrobić wcześniej, na wszelki wypadek. Przyjmuje się, że w przypadku spadkobiercy ustawowego termin do odrzucenia spadku rozpoczyna bieg w dniu, gdy dowiedział się o otwarciu spadku. Dla spadkobiercy ustawowego dziedziczącego w dalszej kolejności przeważnie istotna będzie chwila, w której dowiedział się o wyłączeniu od dziedziczenia spadkobiercy dziedziczącego przed nim (np. chwila powzięcia wiadomości o odrzuceniu spadku albo o uznaniu spadkobiercy powołanego przed nim za niegodnego dziedziczenia). To oznacza, że dalsi krewni zawsze będą mieli sześć miesięcy na złożenie oświadczenia od chwili, w której dowiedzieli się o tytule swojego powołania do spadku, czyli w praktyce od momentu, w którym dowiedzieli się, że wyżej uprawnieni do dziedziczenia już spadek odrzucili.

Napisała Pani, że notariusz odmówił przyjęcia oświadczeń od cioci i jej zstępny – być może doszedł do przekonania, że osoba, która chciała spadek odrzucić, wiedziała o nim już wcześniej, a mimo to nie uczyniła tego w terminie. W tej sytuacji takie oświadczenie należałoby złożyć przed sądem. Można albo zainicjować nową sprawę albo skorzystać z tej już wszczętej. Oświadczenie o odrzuceniu spadku przed sądem najczęściej składane jest w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. W takiej sytuacji należy po prostu oświadczyć w sądzie, że odrzuca się spadek. Należałoby powołać się na argument braku wiedzy o dziedziczeniu i powzięciu informacji o tym dopiero od dnia, kiedy Pani złożyła cioci wizytę i poinformowała o odrzuceniu spadku przez bliższych krewnych.

Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu lub groźby

Ponadto wskazuję, że zgodnie z art. 1019 § 2 K.c.: Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Jak więc widać, uchylenie się od skutków prawnych jest również możliwe. W tym celu należy złożyć oświadczenie z powołaniem się na argumentację jak wyżej i wskazać, że odrzuca się spadek. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem.

Źródła:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.