Zobowiązanie sądu w sprawie spadkowej do wskazania adresu krewnego z którym nie ma kontaktu
• Data: 2025-08-27 • Autor: Janusz Polanowski
Kilka miesięcy temu w raz z babcią odrzuciliśmy spadek po krewnym. Dla mnie był on ciotecznym bratem – synem siostry mojej mamy. Dla babci był wnukiem – synem jej córki. Otrzymaliśmy pismo z sądu. Sąd nakazuje wskazać miejsce zamieszkania krewnego. Niestety z krewnym od ponad 25 lat nie miałem kontaktu. Krewny był od wielu lat bezdomnym, z tego tytułu nie udało mi się ustalić jego pobytu. Proszę wskazać, co mamy zrobić z babcią w tej sytuacji.
Zobowiązanie do poszukiwania bezdomnego krewnego
Należy wywiązać się z nałożonego przez sąd zobowiązania w takim zakresie, w jakim jest to możliwe; gdyby wystąpiły problemy z terminową realizacją tegoż zobowiązania w wyznaczonym terminie, to przed jego upływem należałoby zawnioskować do sądu o wyznaczenie dłuższego terminu (najlepiej wraz ze wskazaniem przyczyny uniemożliwiającej wywiązanie się z zobowiązania). Pan mógłby wesprzeć swą babcię w dokonywaniu określonych czynności, gdyby babcia udzieliła Panu pełnomocnictwa – art. 98 i następne Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.); warto mieć na uwadze to, że w postępowaniu cywilnym (także specyficznym) osoba z bliskiego grona rodzinnego może być pełnomocnikiem w postępowaniu przed sądem cywilnym – art. 87 Kodeksu postępowania cywilnego.
Zachęcam do dokładnego i uważnego czytania korespondencji – w tym oficjalnej (np. sądowej), jak również do starannego przygotowywania pism oraz do dokładnego zapoznawania się z materiałami, których dotyczy składanie podpisu. Zwracam uwagę na to nie tylko ogólnie (w różnych możliwych kontekstach), ale także z uwagi na odnośne pismo sądowe.
Wskazanie miejsca zamieszkania bezdomnego krewnego
Być może rzeczone pismo sformułowano zbyt syntetycznie (szczególnie z uwagi na tak zwany średni poziom świadomości prawnej), ale cenną (i zapewne pomocną) wskazówkę stanowi to, czego w tymże piśmie nie napisano. W „Zobowiązaniu” jest mowa o „miejscu zamieszkania lub dzielnicy” – a nie o adresie (zamieszkania); wymóg wskazania adresu zamieszkania prawdopodobnie byłby poważnym wyzwaniem. Ustawowe określenie miejsca zamieszkania zawarto w art. 25 K.c., który stanowi: „miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu”. Brak kontaktu (zwłaszcza przez wiele lat) może przynajmniej poważnie utrudniać określenie, gdzie spadkodawca miał zamiar stale przebywać; jeżeli Państwo nie powezmą informacji na ten temat, to trzeba będzie przedstawić taką informację sądowi – być może zasadne okaże się również zawnioskowanie o to, by sąd zwrócił się o informacje od „opieki społecznej” lub policyjnej jednostki organizacyjnej z gminy, na terenie której zmarł Pański krewny. Prawdopodobnie Państwo mają dostęp do odpisu aktu zgonu spadkodawcy – jego lektura powinna ułatwić wskazanie gminy (lub dzielnicy w Warszawie), na której terenie spadkodawca zmarł.
Zobacz również: Dział spadku a spłata spadkobierców
Próba kontaktu z instytucjami pomocnymi w poszukiwaniach
Skontaktowanie się (być może najpierw telefonicznie) z odpowiednimi instytucjami w gminie (lub dzielnicy Warszawy), na terenie której zmarł lub ostatnio przebywał dość długo (o ile to Państwu jest wiadome) Pański krewny, prawdopodobnie pomoże w przedstawieniu Sądowi odpowiednio precyzyjnych informacji. Sytuacja jest swoista (a dodatkowe wyzwania stanowią reguły funkcjonowania instytucji podczas „stanu epidemii”), ale proponuję spróbować pozyskać informacje przy pomocy działającej na Państwa terenie policyjnej jednostki organizacyjnej (zwłaszcza sporego komisariatu lub komendy miejskiej); ludzie bezdomni dość często są przynajmniej spisywani przez policjantów, więc policyjne bazy danych mogą zawierać informacje o tym, gdzie najczęściej Spadkodawca „był notowany” – warto dodać to, że w policyjne bazy danych na ogół zawierają informacje także sprzed wielu lat. Mniej prawdopodobna wydaje się ścisła współpraca między jednostkami „opieki społecznej”, ale warto zapytać o ewentualną możliwość pozyskiwania danych także w powiatowym (miejskim) centrum interwencji kryzysowej (gminna „opieka społeczna”) na ogół skoncentrowana jest na swych własnych zadaniach. Przedstawienie odpisu (być może kopii) odnośnego pisma sądowego mogłoby pomóc w uzyskaniu wsparcia od określonych instytucji; chodzi o specyficzną sytuację, więc proponuję umawiać się (np. telefonicznie) na rozmowę wcześniej z odpowiednią osobą urzędową („przy okienku” mogą do takiej osoby skierować, ale zapewne nie da się tam „analizować sprawy”).
Wydłużenie terminu na skontaktowanie się z krewnym
Pozyskiwanie informacji może trwać, więc zasadne może okazać się zawnioskowanie do sądu o wydłużenie wcześniej wyznaczonego terminu – wskazanie sądowi wykazu poproszonych o pomoc instytucji przyda się zapewne. Przypominam o tym, że ważne sprawy należy załatwiać na piśmie; pisma zaś trzeba kierować w sposób umożliwiający wykazanie złożenia lub wysłania pisma (np.: uzyskanie pokwitowanie przyjęcia pisma osobiście składanego lub opcja „za zwrotnym potwierdzeniem odbioru” przy wysyłce listu poleconego).
Samo prowadzenie odnośnych czynności przez sąd w Katowicach pozwala przypuszczać, że – przynajmniej według dotychczas ujawnionych informacji – Pański krewny zmarł na obszarze właściwości danego sądu. Nie musi to być jednoznaczne z tym, że spadkodawca ostatnio zamieszkiwał (z zamiarem stałego pobytu) na odnośnym sądowym obszarze właściwości. Nie można wykluczyć zmiany prowadzącego „sprawę spadkową” (w szerokim rozumieniu tego określenia) sądu, ponieważ „sądem spadku” na ogół jest sąd rejonowy, na obszarze właściwości którego miał swe ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawca (jakikolwiek). Bardzo poważne trudności w ustaleniu ostatniego miejsca zamieszkania Pańskiego krewnego mogą stanowić poważne wyzwanie dla sądów (szczególnie w warunkach „stanu epidemii”); zmiana sądu właściwego, przekazywanie akt między sądami (i na ogół także zmiana prowadzącego sprawę sędziego) mogą wymagać ustaleń i uzgodnień. W cywilnych postępowaniach nieprocesowych brak możliwości ustalenia sądu właściwego (według reguł „typowych”) może skutkować prowadzeniem sprawy przez Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy. Sprawdzanie przez sąd swej właściwości ma duże znaczenie proceduralne; między innymi, z uwagi na ryzyko nieważności postępowania (prowadzonego przez sąd niewłaściwy).
Spadkobiercy bezdomnego krewnego, z którym nie ma kontaktu
Sąd prawdopodobnie ma na uwadze nie tylko zagadnienie swej właściwości, ale również to, że spadkobiercą spadkodawcy może okazać się gmina (ostatniego miejsca zamieszkania Pańskiego kuzyna) lub Skarb Państwa. Obowiązującemu w Polsce prawu obce jest coś takiego jak „spadek bez spadkobierców”; każdy spadek (art. 922 K.c.) ma swego spadkobiercę (w tym czasem jakąś gminę lub Skarb Państwa). Uregulowano to w przepisach o dziedziczeniu ustawowym (art. 931 i następne K.c.). Proponuję uważnie zapoznać się z tym przepisami (np. przy pomocy niżej wskazanej sejmowej bazy danych) oraz – gdyby było to zasadne – wykonać „drzewo genealogiczne”, by z nim zestawić odpowiednie (do sytuacji związanej ze spadkiem po Pańskim Krewnym) przepisy o dziedziczeniu ustawowym. Przydać się może również zestawienie dokonanych przez Państwa czynności (zwłaszcza oświadczeń o odrzuceniu spadku i związanych z nimi dokumentów) z przepisami o: oświadczeniach co do spadku (art. 1012 i następne K.c.) oraz o sposobie („trybie”) składania oświadczeń co do spadku. Tytułem przykładu: odrzucając spadek, należy wskazać innych (potencjalnych) spadkobierców (danego spadku).
Przykłady
Wyobraźmy sobie sytuację, w której rodzeństwo dowiaduje się o śmierci kuzyna. Od lat nie mieli z nim kontaktu, a sąd wzywa ich do wskazania jego miejsca zamieszkania. Jedyną informacją, jaką dysponują, jest fakt, że kuzyn przez dłuższy czas korzystał z noclegowni w dużym mieście. W piśmie do sądu opisują to, co wiedzą, i proszą o pomoc w ustaleniu jego pobytu – ostatecznie sąd ustanawia kuratora.
Inny przykład dotyczy starszej pani, która odrzuciła spadek po zmarłej siostrze. W toku sprawy sąd zażądał wskazania adresu bratanka. Kobieta wyjaśniła, że od dekad nie miała z nim kontaktu, a ostatni raz słyszała, że wyjechał za granicę. Ponieważ nie znała aktualnych danych, wniosła o przedłużenie terminu i zasugerowała, by sąd wystąpił do urzędu gminy o pomoc w ustaleniu miejsca pobytu.
Można też wskazać sytuację mężczyzny, który po odrzuceniu spadku został poproszony o dane swojego wuja. Wiedział jedynie, że wuj od lat przebywał w schronisku dla osób bezdomnych. Mężczyzna zwrócił się najpierw do ośrodka pomocy społecznej, a następnie poinformował sąd, że nie udało się zdobyć żadnych aktualnych danych. Sąd, po zapoznaniu się z wyjaśnieniami, wyznaczył kuratora, by nie blokować dalszego postępowania spadkowego.
Podsumowanie
Sprawy spadkowe często wymagają wskazania adresów krewnych, z którymi od dawna nie ma kontaktu. W takiej sytuacji uczestnicy postępowania powinni poinformować sąd o braku wiedzy na temat miejsca pobytu i przedstawić ostatnie znane informacje. W razie potrzeby można wnioskować o przedłużenie terminu albo o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca zamieszkania. Dzięki temu postępowanie nie zostaje zablokowane, a obowiązki uczestników ograniczają się do realnych możliwości działania.
Oferta porad prawnych
Jeśli znajdujesz się w podobnej sytuacji i potrzebujesz wsparcia w sprawie spadkowej, możesz skorzystać z naszej pomocy prawnej online. Przygotujemy dla Ciebie odpowiednie pismo do sądu, wskażemy możliwe rozwiązania i podpowiemy, jak skutecznie zadbać o swoje interesy. Wystarczy, że opiszesz swoją sprawę, a my zajmiemy się resztą – szybko, rzetelnie i bez wychodzenia z domu.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Janusz Polanowski
Radca prawny od 2005 roku, absolwentka prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Udziela porad z prawa cywilnego, pracy oraz rodzinnego, a także z zakresu procedury cywilnej i administracyjnej. Ma wieloletnie doświadczenie w stosowaniu prawa administracyjnego i samorządowego. Ukończyła również aplikację sądową. Obecnie prowadzi własną kancelarię prawną.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Zachowek po darowiznach, gdy spadkodawca rozdał cały majątek za życia
» Jak uregulować formalności po śmierci rodziców – przepisanie umów i postępowanie spadkowe krok po kroku
» Obowiązek wykonania zapisu zwykłego w testamencie
» Dziedziczenie mieszkania po siostrze dziadka a podatek
» Odrzucenie spadku przez dalszą rodzinę, kiedy zaczyna się bieg terminu?
