Testament po rozwodzie bez podziału majątku

Czy po rozwodzie można napisać testament bez podziału majątku?

Tak. Brak podziału majątku po rozwodzie nie przeszkadza w sporządzeniu testamentu. Testament dotyczy tego, co będzie należało do spadkodawcy w chwili śmierci, w tym udziałów w przedmiotach, które wcześniej wchodziły do majątku wspólnego małżonków.

Po rozwodzie ustawowa wspólność majątkowa ustaje. Jeżeli byli małżonkowie nie przeprowadzili podziału majątku, nadal mogą pozostawać współuprawnieni do konkretnych składników, na przykład domu, mieszkania, samochodu, rachunku bankowego albo oszczędności. Co do zasady przyjmuje się równe udziały byłych małżonków, chyba że sąd ustali nierówne udziały.

W praktyce oznacza to, że nie trzeba najpierw ustalać dokładnie, który pokój, jaka część domu albo jaka kwota przypadnie danej osobie. W testamencie można rozporządzić całym swoim spadkiem przez wskazanie spadkobierców i ułamków, w jakich mają dziedziczyć.

Zobacz również: brak podziału majątku po rozwodzie a dziedziczenie

Kto dziedziczy, gdy nie ma testamentu?

Jeżeli osoba rozwiedziona nie sporządzi testamentu, a pozostawi dzieci, to dzieci dziedziczą ustawowo w częściach równych. Były małżonek nie jest już małżonkiem spadkodawcy, dlatego nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych po rozwodzie - to samo dotyczy pytania, czy była żona dziedziczy po rozwodzie.

Przy czwórce dzieci każde z nich dziedziczyłoby po 1/4 spadku. Spadkiem nie jest jednak cały dawny majątek wspólny byłych małżonków, lecz udział należący do zmarłego oraz inne składniki jego majątku osobistego.

Jeżeli taki równy podział między dzieci odpowiada woli spadkodawcy, testament nie jest niezbędny. Może być jednak przydatny, gdy spadkodawca chce uniknąć wątpliwości, wskazać inną proporcję udziałów, powołać tylko niektóre osoby albo ustanowić zapis dotyczący konkretnego składnika majątku.

Jak opisać udziały w testamencie?

Najbezpieczniej jest powołać spadkobierców do całości spadku albo do określonych udziałów ułamkowych. Nie trzeba wymieniać wszystkich składników majątku ani wyliczać ich wartości. Przykładowo można wskazać, że do całości spadku powołuje się czworo dzieci w częściach równych albo że jedno dziecko ma dziedziczyć 1/2, a pozostałe po 1/6.

Testament własnoręczny powinien być w całości napisany pismem ręcznym, podpisany i najlepiej opatrzony datą. Wydruk komputerowy podpisany ręcznie nie jest testamentem własnoręcznym. Nie można też sporządzić jednego wspólnego testamentu z inną osobą.

Jeżeli wola spadkodawcy jest bardziej skomplikowana, na przykład dotyczy domu, rozliczeń z byłym małżonkiem, pominięcia jednego dziecka albo przekazania konkretnego składnika majątku, warto rozważyć testament notarialny. Notariusz może też sporządzić testament z zapisem windykacyjnym.

Zobacz również: podział majątku między rodzeństwem po śmierci rodzica

Udział w majątku wspólnym po rozwodzie

Od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który wcześniej był objęty wspólnością małżeńską, stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Wynika to z art. 42 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z uwzględnieniem dalszych zasad dotyczących udziałów, nakładów i podziału majątku.

Zasadą jest równość udziałów byłych małżonków w majątku wspólnym. W wyjątkowych sytuacjach możliwe jest żądanie ustalenia nierównych udziałów, ale wymaga to podstaw wskazanych w przepisach i oceny sądu. Sam fakt rozwodu bez orzekania o winie nie oznacza automatycznie nierównych udziałów.

Po śmierci jednego z byłych małżonków jego spadkobiercy wstępują w jego prawa. Jeżeli więc do majątku należał dom, który nie został podzielony, spadkobiercy nie przejmują domu w całości, lecz udział zmarłego. Później mogą uczestniczyć w podziale majątku wspólnego z byłym małżonkiem spadkodawcy oraz w dziale spadku, czyli w praktyce w sprawie obejmującej podział majątku po śmierci byłego męża.

Czy można zapisać konkretny przedmiot jednemu dziecku?

Można, ale trzeba odróżnić powołanie do spadku od zapisu. Powołanie do spadku oznacza, że dana osoba dziedziczy udział w całym spadku. Jeżeli w testamencie wpisze się tylko, że córka ma otrzymać dom, syn samochód, a pozostałe dzieci pieniądze, może powstać spór, czy chodziło o powołanie do spadku, zapis zwykły czy tylko życzenie spadkodawcy.

Jeżeli celem jest skuteczne przekazanie konkretnego składnika majątku oznaczonej osobie już z chwilą śmierci, właściwym narzędziem może być zapis windykacyjny. Taki zapis wymaga testamentu notarialnego. Może dotyczyć między innymi rzeczy oznaczonej co do tożsamości, zbywalnego prawa majątkowego, przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego albo ustanowienia użytkowania lub służebności.

Trzeba jednak pamiętać, że zapis windykacyjny nie może skutecznie przenieść więcej praw, niż miał spadkodawca. Jeżeli spadkodawca miał tylko udział w nieruchomości po rozwodzie, zapis może dotyczyć tego udziału, a nie całej nieruchomości należącej także do byłego małżonka.

Zachowek przy testamencie po rozwodzie

Testament pozwala powołać do spadku wybrane osoby i określić ich udziały, ale nie zawsze eliminuje roszczenia najbliższych. Dzieci pominięte w testamencie mogą co do zasady żądać zachowku od spadkobierców testamentowych albo innych osób zobowiązanych według przepisów.

Wydziedziczenie, czyli pozbawienie prawa do zachowku, jest możliwe tylko z przyczyn przewidzianych w Kodeksie cywilnym i powinno wynikać z testamentu. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że dziecko ma nic nie dostać. Przyczyna musi odpowiadać ustawowym podstawom i być rzeczywista.

Były małżonek po rozwodzie nie jest osobą uprawnioną do zachowku po byłym współmałżonku. Może natomiast nadal uczestniczyć w rozliczeniach dotyczących niepodzielonego majątku wspólnego, jeżeli taki majątek istnieje.

Jak praktycznie napisać testament w takiej sytuacji?

Jeżeli celem jest równy podział między wszystkie dzieci, najprostsza formuła polega na powołaniu ich do całości spadku w częściach równych. Gdy podział ma być nierówny, należy podać konkretne udziały. Udziały powinny łącznie obejmować całość spadku, na przykład 1/2, 1/4, 1/4 albo po 1/4 dla czworga dzieci.

Warto unikać niejasnych sformułowań typu: „dom dla córki, reszta dla synów”, jeżeli nie wiadomo, czy dom stanowi wyłączną własność spadkodawcy, udział w majątku po rozwodzie czy składnik wymagający dalszych rozliczeń. Przy większym majątku lepiej połączyć powołanie spadkobierców z odpowiednio dobranymi zapisami.

Dobrym rozwiązaniem jest także uporządkowanie dokumentów dotyczących majątku: wyroku rozwodowego, księgi wieczystej, umów kredytowych, informacji o rachunkach bankowych, darowiznach i nakładach. Spadkobiercom ułatwi to późniejsze postępowanie spadkowe i ewentualny podział majątku.

FAQ

Czy były mąż dziedziczy po rozwodzie?

Nie, po rozwodzie były małżonek nie dziedziczy ustawowo. Może jednak nadal mieć własny udział w majątku, który nie został podzielony po rozwodzie, na przykład w domu albo mieszkaniu.

Czy muszę zrobić podział majątku przed napisaniem testamentu?

Nie. Testament można sporządzić bez wcześniejszego podziału majątku. Do spadku wejdzie to, co będzie należało do spadkodawcy w chwili śmierci, w tym udział w niepodzielonym majątku po rozwodzie.

Jak podzielić spadek między czworo dzieci?

Jeżeli podział ma być równy, można powołać dzieci do całości spadku po 1/4. Jeżeli ma być nierówny, trzeba wskazać inne udziały, na przykład 1/2 dla jednego dziecka i po 1/6 dla pozostałych trojga.

Czy mogę w testamencie zapisać dom jednemu dziecku?

Można to zrobić, ale przy niepodzielonym majątku po rozwodzie trzeba ustalić, czy spadkodawca ma cały dom, czy tylko udział. Skuteczne przekazanie konkretnego składnika z chwilą śmierci wymaga zwykle zapisu windykacyjnego w testamencie notarialnym.

Czy pominięte dziecko może żądać pieniędzy?

Tak, dziecko pominięte w testamencie może co do zasady żądać zachowku. Wyjątkiem jest między innymi skuteczne wydziedziczenie, ale wymaga ono ustawowej przyczyny wskazanej w testamencie.

Podsumowanie

Testament po rozwodzie można sporządzić nawet wtedy, gdy majątek wspólny nie został jeszcze podzielony. W testamencie nie trzeba szczegółowo opisywać każdego składnika majątku. Najczęściej wystarczy wskazać spadkobierców i ich udziały w całym spadku.

Jeżeli wolą spadkodawcy jest równy podział między dzieci, dziedziczenie ustawowe zwykle prowadzi do takiego skutku, a były małżonek po rozwodzie nie dziedziczy. Testament jest potrzebny zwłaszcza wtedy, gdy udziały mają być nierówne, ma zostać powołana inna osoba albo konkretny przedmiot ma przypaść określonemu spadkobiercy lub zapisobiercy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.