Zmarli rodzice i dziedziczenie
• Data: 2025-08-27 • Autor: Iryna Kowalczuk
Nasi (moi i dwóch braci) rodzice zmarli sześć lat temu. Jeden z braci mieszkał z rodzicami. Ich wolą był podział majątku równo między dzieci, nie zostawili testamentu. Obecnie w ich domu mieszka brat z rodziną. Czy my, pozostałe dzieci, mamy prawo do dziedziczenia jakiejś części majątku?
Dziedziczenie ustawowe - komu należy się spadek?
Jeżeli Pana rodzice zmarli, nie pozostawiając po sobie testamentów, to wówczas mamy do czynienia z dziedziczeniem ustawowym.
Dziedziczenie ustawowe opiera się na stosunku pokrewieństwa, małżeństwa lub przysposobienia. Zasady dziedziczenia ustawowego określają przepisy art. 931-940 Kodeksu cywilnego.
Do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłych należą małżonek, zstępni (np. dzieci, wnuki), rodzice, rodzeństwo i zstępni rodzeństwa spadkodawcy, dziadkowe oraz gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarb Państwa.
Z mocy ustawy w pierwszej kolejności powołane są do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych.
W sytuacji gdy dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.
Czy spadek może się przedawnić?
Spadek (dziedziczenie) nie może się przedawnić, wynika to z faktu, iż objęcie spadku następuje (co często jest tzw. fikcją prawną) wraz z dniem otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Dokonanie jakichkolwiek czynności prawnych (nie licząc odrzucenia spadku) przed sądem lub notariuszem nie ma na to co do zasady wpływu.
Innymi słowy – postępowania takie jak stwierdzenie nabycia spadku (czy poświadczenie dziedziczenia przed notariuszem) służą jedynie potwierdzeniu nabycia określonych praw do spadku i mogą być dokonane nawet po wielu latach od śmierci spadkodawców. Postępowanie spadkowe służy temu aby rozwiązać ewentualne niejasności co do dziedziczenia (np. w związku z testamentem czy nieokreślonym do końca gronem spadkobierców).
Dział spadku po zmarłych rodzicach
Podobnie rzecz się ma z ewentualnym działem spadku po zmarłych rodzicach – który również można przeprowadzić po nawet kilkudziesięciu latach – o ile, rzecz jasna, nieruchomości nie zostały zasiedzenie w tym czasie.
Jak wynika z powyższego, spadek po Pana zmarłych rodzicach nabyli w równych częściach Pan oraz Pana bracia, każdy po 1/3 udziału w spadku.
Pierwszym krokiem do uregulowania spraw spadkowych musi być przeprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po Pana zmarłych rodzicach, a później dział spadku.
Przykłady
Bracia odziedziczyli po rodzicach dom jednorodzinny na przedmieściach. Najstarszy od zawsze tam mieszkał i po śmierci rodziców wprowadził się z własną rodziną. Przez lata korzystał z nieruchomości jak z własnej, nie rozliczając się z rodzeństwem. Dopiero gdy pozostali bracia postanowili sprzedać udziały, konieczne stało się sądowe stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku, aby mogli otrzymać swoją część.
W innej rodzinie rodzice zostawili mieszkanie w bloku. Troje dzieci odziedziczyło je po równo, ale jedno z rodzeństwa mieszkało tam od lat i opłacało wszystkie rachunki. Gdy pozostali zaczęli domagać się spłaty udziałów, doszło do konfliktu. Sprawę rozstrzygnął sąd, który nakazał przeprowadzić dział spadku i ustalić wartość nieruchomości, a następnie wyliczył spłaty dla każdego ze współspadkobierców.
Zdarza się też sytuacja, że po rodzicach zostaje gospodarstwo rolne. Dwóch braci mieszkało w mieście, a trzeci od dawna prowadził gospodarstwo i inwestował w nie własne pieniądze. Po śmierci rodziców wszyscy nabyli spadek w równych częściach, ale rolnik chciał zatrzymać ziemię. Ostatecznie zaproponował spłatę braci, a dla ustalenia wartości gruntów skorzystano z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Dzięki temu każdy otrzymał należną część, a gospodarstwo mogło pozostać w całości.
Podsumowanie
Sprawy spadkowe rzadko rozwiązują się same – nawet jeśli między rodzeństwem panuje zgoda, brak formalnego uregulowania własności może w przyszłości prowadzić do sporów. Stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku to nie tylko obowiązek wobec prawa, ale też sposób na zachowanie rodzinnego majątku w przejrzystych ramach i uniknięcie konfliktów, które często pojawiają się dopiero po latach.
Oferta porad prawnych
Masz problem z uregulowaniem spadku po rodzicach? Nie wiesz, jakie prawa Ci przysługują, gdy rodzeństwo korzysta z domu czy mieszkania? W artykule wyjaśniamy zasady dziedziczenia ustawowego, podpowiadamy, jak krok po kroku przeprowadzić stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku oraz pokazujemy na przykładach, dlaczego nie warto odkładać tych spraw na później. To praktyczny przewodnik, który pomoże Ci uporządkować kwestie majątkowe i uniknąć rodzinnych sporów.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Iryna Kowalczuk
Magister prawa, absolwentka Lwowskiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych Ukrainy, uzyskany tytuł: magister prawa ukraińskiego; ukończyła także Studium Podyplomowe prawa UE na Uniwersytecie Warszawskim. Doświadczenie nabyła w trakcie pracy w dwóch kancelariach adwokackich. Ze względu na biegłość w analizie różnorodnych zagadnień prawnych w serwisie ePorady24.pl pełniła funkcję administratora. Udzielała porad z zakresu prawa spadkowego i rodzinnego oraz w sprawach związanych z prawem ukraińskim. Biegle posługuje się zarówno językiem ukraińskim, rosyjskim, jak i polskim. Z serwisem spadek.info współpracowała od początku jego istnienia czyli od 2012 roku.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Zachowek po darowiznach, gdy spadkodawca rozdał cały majątek za życia
» Jak uregulować formalności po śmierci rodziców – przepisanie umów i postępowanie spadkowe krok po kroku
» Obowiązek wykonania zapisu zwykłego w testamencie
» Dziedziczenie mieszkania po siostrze dziadka a podatek
» Odrzucenie spadku przez dalszą rodzinę, kiedy zaczyna się bieg terminu?
