Wspólne konto zmarłego a podatek od środków

Własność pieniędzy na wspólnym rachunku bankowym

Wspólny rachunek bankowy jest przede wszystkim narzędziem do przechowywania pieniędzy i wykonywania dyspozycji wobec banku. Nie oznacza automatycznie, że każdy współposiadacz rachunku jest właścicielem połowy zgromadzonych środków. Własność pieniędzy trzeba ustalić na podstawie tego, skąd środki pochodziły, kto je wpłacał i czy istniała czynność prawna przenosząca własność, na przykład darowizna. Podobne wątpliwości pojawiają się też wtedy, gdy w grę wchodzi wspólne konto bankowe po śmierci rodzica.

Zgodnie z art. 725 Kodeksu cywilnego przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Przepis ten opisuje relację z bankiem, a nie rozstrzyga samodzielnie, kto jest właścicielem pieniędzy między współposiadaczami rachunku.

Z kolei art. 50 ust. 1 Prawa bankowego stanowi, że posiadacz rachunku bankowego dysponuje swobodnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku, chyba że umowa z bankiem przewiduje ograniczenia. Uprawnienie do dysponowania rachunkiem nie jest jednak tym samym co własność środków w relacji między współposiadaczami, spadkobiercami i urzędem skarbowym.

W praktyce przyjmuje się, że przy ustalaniu, komu przysługuje wierzytelność o zwrot pieniędzy zgromadzonych na rachunku, istotne jest przede wszystkim pochodzenie środków. Jeżeli wpłat dokonywał wyłącznie zmarły wujek, pojawia się silny argument, że pieniądze stanowiły jego majątek. Jeżeli część wpłat pochodziła od Pani, ta część co do zasady nie powinna być traktowana jako spadek po wujku.

Zobacz również:

• wspólne konto po śmierci małżonka
• konto bankowe po śmierci a dział spadku

Czy po śmierci współposiadacza środki są spadkiem?

Po śmierci współposiadacza rachunku należy oddzielić dwie kwestie: relację z bankiem oraz relację spadkowo-podatkową. Bank może informować, że drugi współposiadacz ma możliwość dysponowania rachunkiem zgodnie z umową rachunku. Nie oznacza to jednak, że bank przesądza, iż środki stały się własnością tej osoby i nie wchodzą do spadku.

Do spadku po zmarłym wchodzą prawa i obowiązki majątkowe należące do niego w chwili śmierci. Jeżeli więc pieniądze zgromadzone na rachunku wspólnym należały do wujka, powinny zostać uwzględnione przy ustalaniu masy spadkowej. Jeżeli rachunek był wspólny tylko po to, aby ułatwić opiekę i regulowanie płatności wujka, sama ta okoliczność nie przesądza o nabyciu pieniędzy przez opiekuna za życia wujka.

Nie ma automatycznej zasady, że w razie śmierci jednego ze współposiadaczy rachunku do spadku wchodzi zawsze 50% salda. Taki podział może odpowiadać rzeczywistości, jeżeli obie osoby faktycznie zasilały rachunek w zbliżonych częściach albo z okoliczności wynika współwłasność środków. Jeżeli jednak wszystkie pieniądze pochodziły od wujka, urząd skarbowy może oczekiwać rozliczenia całej wartości środków nabytych po nim, oczywiście tylko w zakresie udziału, który przypadł Pani jako spadkobiercy.

Kiedy podatek obejmuje 100%, a kiedy tylko część środków?

Odpowiedź zależy od dwóch etapów ustaleń. Najpierw trzeba ustalić, jaka część salda należała do wujka. Dopiero potem trzeba ustalić, jaką część tego majątku Pani nabyła w spadku. Te dwie wartości nie zawsze są takie same.

• Jeżeli wszystkie środki na rachunku należały do wujka i jest Pani jedyną spadkobierczynią, podstawą rozliczenia może być cała wartość tych środków.
• Jeżeli wszystkie środki należały do wujka, ale spadek dziedziczy kilka osób, każda osoba rozlicza zasadniczo wartość przypadającą na jej udział spadkowy.
• Jeżeli część środków była Pani własnością, ta część nie powinna być wykazywana jako spadek po wujku.
• Jeżeli wujek za życia przekazał Pani określoną kwotę w formie darowizny, trzeba ocenić ją według zasad dotyczących darowizn, a nie jako zwykłe saldo rachunku.

Warto pamiętać, że Pani jako siostrzenica albo bratanica wujka należy co do zasady do II grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn, a nie do najbliższej grupy korzystającej z pełnego zwolnienia po zgłoszeniu SD-Z2. W praktyce oznacza to zwykle konieczność złożenia zeznania SD-3, jeżeli wartość nabytego majątku przekracza kwotę wolną właściwą dla tej grupy. Inne reguły dokumentowania pokrewieństwa mogą obowiązywać, gdy w grę wchodzi darowizna z USA a SD-3, a odrębnym tematem jest spadek z zagranicy i jego rozliczenie w Polsce.

Jakie dowody warto przedstawić urzędowi skarbowemu?

W sprawach dotyczących wspólnego rachunku po śmierci jednej osoby najważniejsza jest dokumentacja pochodzenia środków. Urząd skarbowy może pytać o historię rachunku, wpływy, wypłaty, tytuły przelewów oraz okoliczności założenia wspólnego konta. Jeżeli rachunek miał służyć wyłącznie opiece nad wujkiem i regulowaniu jego wydatków, warto to wykazać.

Przydatne mogą być w szczególności:

• historia rachunku bankowego pokazująca, kto dokonywał wpłat i jakie były źródła wpływów,
• umowa rachunku bankowego oraz regulamin banku dotyczący rachunków wspólnych,
• dokumenty potwierdzające Pani własne wpłaty, jeżeli takie były,
• postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia,
• ewentualne umowy darowizny, pokwitowania lub pisemne oświadczenia dotyczące przeznaczenia środków,
• dokumenty potwierdzające, że wypłaty były przeznaczane na potrzeby wujka, na przykład rachunki za leczenie, opiekę, czynsz lub inne koszty.

Jeżeli Pani wypłaciła po śmierci wujka pieniądze, które należały do spadku, nie musi to automatycznie oznaczać, że całość jest Pani własnością. Może powstać obowiązek rozliczenia się z innymi spadkobiercami albo wykazania środków w postępowaniu podatkowym, zależnie od tego, kto i w jakiej części dziedziczy. Podobnie ocenia się inne składniki majątku finansowego, na przykład dziedziczenie funduszu inwestycyjnego a podatek czy akcje pracownicze w spadku a podatek.

Darowizna a wspólne konto

Samo dopisanie osoby do rachunku bankowego nie jest jeszcze darowizną. Darowizna wymaga zamiaru nieodpłatnego przysporzenia po stronie darczyńcy oraz przyjęcia tego przysporzenia przez obdarowanego. Jeżeli wujek za życia chciał przekazać Pani określoną kwotę i zostało to wykonane, trzeba ocenić skutki podatkowe jako darowiznę. Inaczej wygląda sytuacja, gdy zamiast przelewu rozważane jest dożywocie, darowizna i testament po ojcu dotyczące nieruchomości.

Stanowisko, że samo posiadanie wspólnego rachunku nie przesądza o własności środków, pojawiało się także w interpretacjach podatkowych, między innymi w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 09.09.2013 r., nr IBPBII/1/436-152/13/MCZ, oraz w interpretacji z 15.03.2016 r., nr IBPB-2-1/4515-224/15/MCZ. Wskazywano w nich, że dopiero zawarcie umowy darowizny albo faktyczne nieodpłatne przekazanie środków może powodować skutki w podatku od spadków i darowizn.

Analogicznie w sprawach spadkowych nie wystarczy ustalenie, że rachunek był wspólny. Trzeba ustalić, czy w chwili śmierci środki były majątkiem zmarłego. Jeśli tak, wchodzą do spadku i podlegają rozliczeniu według zasad dziedziczenia oraz podatku od spadków i darowizn.

Co zrobić praktycznie?

Najbezpieczniej jest nie przyjmować automatycznie ani wersji, że należy się Pani całe saldo, ani wersji, że zawsze opodatkowaniu podlega połowa rachunku. Należy odtworzyć historię środków i zestawić ją z dokumentami spadkowymi. Dopiero na tej podstawie można określić, co należy wykazać w zeznaniu SD-3 albo w odpowiedzi na wezwanie urzędu skarbowego. Gdyby zamiast pieniędzy chodziło o lokal, znaczenie miałoby też to, jak rozliczana jest sprzedaż mieszkania ze spadku a podatek.

Jeżeli urzędnik nie podaje podstawy prawnej, można poprosić o pisemne wezwanie lub pisemne wskazanie, jakiego dokumentu i jakiego wyjaśnienia urząd oczekuje. W odpowiedzi warto opisać, kto zasilał rachunek, w jakim celu Pani była współposiadaczem konta, czy były inne osoby dziedziczące oraz czy środki zostały już objęte postanowieniem spadkowym albo aktem poświadczenia dziedziczenia.

FAQ

Czy bank może zdecydować, że pieniądze po śmierci wujka są moje?

Nie. Bank może określić, kto ma prawo składać dyspozycje do rachunku zgodnie z umową i regulaminem. Nie przesądza to jednak o własności pieniędzy między Panią, spadkobiercami i urzędem skarbowym.

Czy zawsze zgłasza się 50% środków z rachunku wspólnego?

Nie. 50% salda nie jest automatyczną regułą. Zgłasza się wartość środków, które należały do zmarłego i które dana osoba faktycznie nabyła w spadku, z uwzględnieniem udziału spadkowego.

Co jeśli wszystkie wpłaty pochodziły od wujka?

Jeżeli z historii rachunku wynika, że środki pochodziły wyłącznie od wujka, urząd skarbowy może uznać, że całe saldo należało do niego. Wtedy do rozliczenia podatkowego przyjmuje się wartość nabytego udziału w tych środkach.

Czy bycie opiekunem wujka zwalnia z podatku?

Sama opieka nad wujkiem nie zwalnia z podatku od spadków i darowizn. Może natomiast pomagać wyjaśnić, dlaczego była Pani współposiadaczem rachunku i że dopisanie do konta miało charakter organizacyjny, a nie darowizny.

Jaki formularz składa się po dziedziczeniu po wujku?

W typowej sytuacji przy dziedziczeniu po wujku składa się zeznanie SD-3, jeżeli wartość nabytego majątku przekracza kwotę wolną właściwą dla II grupy podatkowej. Termin i obowiązek zależą od momentu powstania obowiązku podatkowego oraz dokumentów potwierdzających nabycie spadku.

Podsumowanie

Wspólne konto bankowe ze zmarłym wujkiem nie rozstrzyga automatycznie, do kogo należały środki. Decydujące jest pochodzenie pieniędzy i istnienie ewentualnej czynności prawnej, takiej jak darowizna albo dziedziczenie. Jeżeli wszystkie środki należały do wujka, mogą one w całości wejść do spadku, ale Pani rozlicza tylko to, co faktycznie nabyła jako spadkobierczyni.

W kontakcie z urzędem skarbowym warto oprzeć się na dokumentach, a nie wyłącznie na informacji z banku o prawie dysponowania rachunkiem. Historia rachunku, dokumenty spadkowe i wyjaśnienie celu założenia konta wspólnego mogą przesądzić o prawidłowym rozliczeniu sprawy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, t.j. Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939

3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.