Pobyt w zakładzie karnym za granicą a spadek z długami w Polsce
• Data: 2025-08-28 • Autor: Michał Berliński
Miesiąc temu zmarł mój teść. Był osobą chorą na schizofrenię i nie mieliśmy z nim dobrego kontaktu. Pozostawił tylko długi, ale nie znamy kwoty całkowitego zadłużenia i nie wiemy, gdzie był zadłużony. Nie miał żadnego majątku. Czy mąż będzie musiał spłacać długi, skoro nie ma masy spadkowej? Obecnie on nie może zrzec się spadku z uwagi na pobyt w zakładzie karnym za granicą. Powinnam dodać, że mamy małe dzieci. Jak pozbyć się tych długów?
Odrzucenie spadku lub przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza
Kwestia odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego jest zawsze problematyczna. Odnosząc się do przedstawionej sprawy, należy wskazać, że przyjmując spadek po zmarłym w sposób prosty, przyjmuje się go w stanie czynnym, czyli majątek, oraz biernym – czyli zadłużenie. Jedynym sposobem, aby nie odziedziczyć długów po zmarłym, jest odrzucenie spadku. Jest jeszcze możliwość przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, w którym to Pani mąż jako potencjalny spadkobierca lub komornik sądowy sporządza wykaz lub spis inwentarza i wtedy dziedziczy się długi po zmarłym, ale tylko do wysokości czynnego spadku. Czyli jeśli długów jest np. 40 tys. zł, a majątku 60 tys., to dziedziczy się zobowiązania do tej wysokości, zaś w pozostałej części jest się z nich zwolnionym. Nie ma takiej możliwości, aby przyjąć spadek w sposób prosty i nie odziedziczyć długów. Biorąc jednak pod uwagę treść zapytania, wskazać należy, że spadek po Pani teściu to raczej same długi, zaś majątku nie ma albo jest znikomy. W takiej sytuacji również nieopłacalne będzie ewentualne przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, bowiem koszty tego postępowania będą musiały być zaspokojone. Należności te wynoszą aktualnie około 1000 zł, a jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość, to dodatkowe koszty stanowi wydatek rzędu około 1500 zł na opinię biegłego sądowego, który ustali wartość majątku. Dlatego najbezpieczniej spadek odrzucić bez wchodzenia w szczegóły.
Dziedziczenie w braku zstępnych spadkodawcy
W Państwa sytuacji nie mamy testamentu, więc dziedziczenie odbywa się zgodnie z ustawą, czyli z Kodeksem cywilnym (K.c.). W pierwszej kolejności do dziedziczenia – tak samo jak dawniej – są uprawnione osoby najbliższe spadkodawcy, czyli jego małżonek oraz dzieci. Dziedziczą nadal w częściach równych, przy czym część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 całości spadku (art. 931 § 1 K.c.), jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych (art. 931 § 2 K.c.) i dalej w braku zstępnych (dzieci i wnuków) spadkodawcy powołani do spadku z ustawy są jego małżonek i rodzice (art. 932 § 1 K.c.).
Pani mąż, jako dziecko zmarłego, jest uprawniony do dziedziczenia i to już na samym początku. Aby nie odziedziczyć długów, należy odrzucić spadek po zmarłym ojcu. Odrzucenia spadku można dokonać przed sądem lub przed notariuszem. Ważne, aby dochować odpowiedniego terminu. Termin wynosi 6 miesięcy. Jednak jest on liczony od daty powołania do spadku, czyli nie dla każdego biegnie od daty zgonu spadkodawcy. Dla spadkobiercy ustawowego będzie to z reguły dzień dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy. Ponadto może to być np. dzień, w którym spadkobierca powołany w dalszej kolejności dowiedział się o odrzuceniu spadku przez osoby wyprzedzające go przy dziedziczeniu ustawowym, a także dzień, w którym dowiedział się o prawomocnym orzeczeniu o niegodności dziedziczenia takich osób. W Państwa sytuacji będzie to dzień, w którym Pani mąż dowiedział się o tym, że zmarł jego ojciec. Dlatego należy jak najszybciej złożyć takie oświadczenie. Fakt, czy do spadku należy jakikolwiek majątek, jest nieistotny, bowiem można odziedziczyć nawet same długi.
Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku możliwe również za granicą
Co do kwestii samego złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku wskazać należy, że oświadczenie powinno zawierać, zgodnie z art. 641 K.c.
Oświadczenie może zostać złożone również przed konsulem w miejscu zamieszkania. Konsul sporządza poświadczenie podpisu na sporządzonym oświadczeniu o odrzuceniu spadku, w którym wskazuje się ww. dane adresowe oraz dane pozostałych spadkobierców. Takie oświadczenie można również złożyć przed zagranicznym notariuszem i zaopatrzyć je w klauzulę apostille – tak zalegalizowane będzie wywierało skutki prawne w Polsce, o ile w swojej treści będzie zgodne z polskimi przepisami. I oczywiście oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym może zostać przesłane do sądu spadku za pośrednictwem poczty, wskazując jako adres do doręczeń adres pobytu za granicą. Do oświadczenia trzeba dołączyć przede wszystkim odpis aktu zgonu zmarłego i wymienienie dalszych spadkobierców ze wskazaniem ich adresów, o ile są Pani mężowi znani. Gdy zajdzie zaś konieczność przesłuchania Pani męża, to sąd może zwrócić się o pomoc organu za granicą celem przesłuchania męża, jednak oświadczenie będzie skuteczne i uchroni męża przed długami. W przypadku niezłożenia oświadczenia spadek dziedziczy się z dobrodziejstwem inwentarza.
Decyzja o spadku z uwzględnieniem dalszego dziedziczenia przez nieletnie dzieci
Podsumowując: osoba przebywająca w zakładzie karnym (nawet za granicą) może złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Jeśli Pani mąż nie wykona żadnej czynności w ciągu 6 miesięcy – czyli nie odrzuci spadku ani go nie przyjmie – w świetle prawa po upływie wskazanego terminy przyjmie spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Jak wskazałem, koszty takiego postępowania są różne i wahają się od 500 zł do 1500 zł lub więcej, jeśli w skład majątku wchodziłaby nieruchomość. Tak więc mąż musiałby ponieść te koszty. Korzystny aspekt przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza jest taki, że zadłużony spadek nie przejdzie na zstępnych, czyli na Państwa dzieci. Nie będzie więc potrzeby odrzucania spadku w ich imieniu.
Przykłady
Pewna kobieta dowiedziała się, że jej ojciec, z którym od lat nie utrzymywała kontaktu, pozostawił po sobie jedynie długi. Z początku była przekonana, że skoro ojciec nie miał żadnego majątku, to sprawa sama się rozwiąże. Dopiero notariusz uświadomił jej, że w świetle prawa odziedziczyłaby zobowiązania, dlatego zdecydowała się na odrzucenie spadku. Dzięki temu uniknęła nieprzyjemnych kontaktów z wierzycielami i konieczności tłumaczenia się w sądzie.
Inny przypadek dotyczył mężczyzny, który od kilku lat mieszkał w Niemczech. Gdy zmarła jego matka, nie mógł od razu przyjechać do Polski, żeby złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Okazało się jednak, że takie oświadczenie może złożyć w konsulacie. Tam, przy wsparciu pracowników urzędu, podpisał dokument i przesłał go do polskiego sądu. Tym samym skutecznie zabezpieczył się przed koniecznością spłacania długów, o których nawet nie wiedział, a które mogłyby w przyszłości obciążyć jego rodzinę.
Bywa i tak, że o spadku trzeba decydować nie tylko za siebie, ale i za dzieci. Młode małżeństwo stanęło przed takim problemem, kiedy ojciec męża zmarł, zostawiając po sobie niespłacone kredyty. Małżonkowie odrzucili spadek, ale okazało się, że w kolejnej kolejności do dziedziczenia wchodzą ich kilkuletnie dzieci. Aby je ochronić, musieli wystąpić do sądu rodzinnego o zgodę na złożenie oświadczenia w imieniu nieletnich. Cała procedura trwała kilka miesięcy, ale dzięki temu udało się uniknąć ryzyka, że dzieci odziedziczą długi zamiast jakiegokolwiek majątku.
Podsumowanie
Dziedziczenie po osobie, która pozostawiła wyłącznie długi, to sytuacja trudna, ale możliwa do rozwiązania. Kluczowe jest zachowanie sześciomiesięcznego terminu na złożenie oświadczenia – odrzucenie spadku pozwala całkowicie uniknąć odpowiedzialności, a przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza ją do wartości majątku spadkowego. Nawet pobyt za granicą czy w zakładzie karnym nie wyklucza złożenia oświadczenia, ponieważ można to zrobić przed konsulem lub notariuszem. Warto pamiętać również o dzieciach, które w razie odrzucenia spadku przez rodziców wchodzą do kręgu spadkobierców i wymagają ochrony poprzez odpowiednie działania sądowe.
Oferta porad prawnych
Jeśli stoisz przed podobnym problemem i nie wiesz, jakie kroki podjąć, aby uchronić siebie i rodzinę przed dziedziczeniem długów, skorzystaj z naszych porad prawnych online. W szybki i wygodny sposób uzyskasz profesjonalną opinię prawnika, pomoc w przygotowaniu niezbędnych dokumentów oraz wskazówki, jak skutecznie przeprowadzić całą procedurę – także wtedy, gdy przebywasz za granicą. Skontaktuj się z nami, a wspólnie znajdziemy najbezpieczniejsze rozwiązanie dla Ciebie i Twoich bliskich.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Michał Berliński
Prawnik, absolwent Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II w Lublinie. Studia ukończył w 2015 roku obroną pracy magisterskiej w Katedrze Prawa Pracy o temacie „Zakaz konkurencji w trakcie i po ustaniu stosunku pracy”. Podczas studiów praktykował w kancelariach adwokackich i radcowskich oraz w prokuraturze, udzielał również porad prawnych w Uniwersyteckiej Poradni Prawnej głównie z zakresu prawa cywilnego oraz rodzinnego. Ukończył aplikację komorniczą w Izbie Komorniczej przy Sądzie Apelacyjnym w Lublinie. W 2018 roku uzyskał pozytywny wynik z egzaminu komorniczego i został powołany na stanowisko asesora komorniczego przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie. Nieprzerwanie od 2015 roku pracuje jako asystent komornika, aplikant, asesor komorniczy i kierownik kancelarii. Aktualnie prowadzi własną kancelarię komorniczą, Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Radomiu. Specjalizuje się głównie w prawie cywilnym, rodzinnym, postępowaniu cywilnym oraz egzekucyjnym. Interesuje się również prawem pracy, nieruchomości i ich obrotem, a także prawem nowych technologii i rynkiem e-commerce.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Dziedziczenie po ojczymie, odpowiedzialność za długi, krąg spadkobierców
» Odszkodowanie po śmierci wujka, gdy spadkobierca nie udostępnia mieszkania
» Dyspozycja środków z konta IKE po śmierci małżonka, prawa wdowy i zachowek
» Zachowek po darowiznach, gdy spadkodawca rozdał cały majątek za życia
» Jak uregulować formalności po śmierci rodziców – przepisanie umów i postępowanie spadkowe krok po kroku
