Umowa dożywocia a zachowek i testament
• Data: 2026-01-26 • Autor: Urszula Trojanowska-Woźniak
Chciałabym dowiedzieć się, w jaki sposób w przypadku śmierci mojego męża mogę uchronić się przed koniecznością wypłacenia zachowku dla jego córki z poprzedniego małżeństwa. Razem z mężem sporządziliśmy wzajemne testamenty, w których dziedziczymy po sobie. Posiadamy dom o znacznej wartości. Zastanawiam się, czy dodatkowym zabezpieczeniem w tej sytuacji mogłaby być umowa dożywocia.
.jpg)
Zachowek – zasady ogólne
Zgodnie z art. 991 kodeksu cywilnego:
„Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).”
Oznacza to, że dzieci męża, mimo zapisu testamentowego, mogą dochodzić roszczeń o zachowek.
Umowa dożywocia
Pierwszym i często najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest umowa dożywocia.
Zgodnie z art. 908 kc:
„Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.”
Umowa dożywocia ma charakter odpłatny i wzajemny, w przeciwieństwie do darowizny. Nieruchomość przekazana w ramach dożywocia nie wchodzi do podstawy obliczania zachowku.
Wydziedziczenie
Drugim rozwiązaniem może być wydziedziczenie.
Zgodnie z art. 1008 kc, spadkodawca może pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli:
-
uporczywie postępują wbrew zasadom współżycia społecznego,
-
dopuścili się względem spadkodawcy lub jego bliskich umyślnego przestępstwa,
-
uporczywie nie dopełniają obowiązków rodzinnych.
Wydziedziczenie wymaga wskazania przyczyny w testamencie (art. 1009 kc). Należy pamiętać, że zstępni wydziedziczonego zachowują prawo do zachowku (art. 1011 kc).
Darowizna ze zwolnieniem od zaliczenia
Można także rozważyć darowiznę z odpowiednim zastrzeżeniem. Zgodnie z art. 1039 kc, spadkodawca może zwolnić darowiznę od obowiązku zaliczenia jej do schedy spadkowej. Wówczas przekazany majątek nie powiększa podstawy obliczania zachowku.
Zrzeczenie się dziedziczenia
Ostatnią możliwością jest zrzeczenie się dziedziczenia przez przyszłego spadkobiercę. Zgodnie z art. 1048 kc wymaga to aktu notarialnego, a skutki obejmują również jego zstępnych, chyba że strony ustalą inaczej (art. 1049 kc).
Podsumowanie
W przedstawionej sytuacji najpewniejszym sposobem na uniknięcie obowiązku zapłaty zachowku jest zawarcie umowy dożywocia. Wydziedziczenie wymaga spełnienia określonych przesłanek i często bywa trudne do udowodnienia. Darowizna z odpowiednim zastrzeżeniem oraz zrzeczenie się dziedziczenia to dodatkowe, choć mniej dostępne w praktyce rozwiązania.
Przykłady
Przykład 1
Małżeństwo przekazało synowi dom w ramach umowy dożywocia. Po śmierci ojca córka z pierwszego małżeństwa wystąpiła o zachowek. Sąd oddalił jej roszczenie, ponieważ nieruchomość została przekazana w ramach odpłatnej umowy dożywocia.
Przykład 2
Ojciec wydziedziczył dorosłego syna, który uporczywie uchylał się od obowiązków rodzinnych i dopuszczał się przemocy. W testamencie wskazano powody wydziedziczenia. Po śmierci ojca syn nie otrzymał zachowku, ale jego dzieci zachowały to prawo.
Przykład 3
Rodzice zawarli przed notariuszem umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia z jednym z dzieci. W efekcie zarówno to dziecko, jak i jego potomkowie nie mogli dochodzić ani dziedziczenia, ani zachowku.
Oferta porad prawnych
Jeśli znajdujesz się w podobnej sytuacji i potrzebujesz indywidualnej analizy swojej sprawy, skontaktuj się z nami. Pomożemy wybrać najlepsze rozwiązanie i przygotować odpowiednie dokumenty.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
.jpg "Stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku, księga wieczysta")
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Umowa dożywocia a zachowek i testament
» Konkubinat, testament i podatek – co warto uregulować, zanim będzie za późno
» Dziedziczenie po ojczymie, odpowiedzialność za długi, krąg spadkobierców
» Odszkodowanie po śmierci wujka, gdy spadkobierca nie udostępnia mieszkania
» Dyspozycja środków z konta IKE po śmierci małżonka, prawa wdowy i zachowek
