Kiedy złożyć wniosek do sądu o odrzucenie spadku?
• Data: 2026-03-18 • Autor: Iryna Kowalczuk
Moja zmarła niedawno siostra pozostawiła długi. Jej dzieci złożyły przed notariuszem oświadczenie o odrzuceniu spadku, o czym zostałam powiadomiona przez sąd. Dzieci zmarłej złożyły również wniosek do sądu rodzinnego o zgodę na podjęcie decyzji o odrzuceniu spadku w imieniu małoletnich dzieci. W którym momencie mogę złożyć wniosek o odrzucenie spadku, kiedy mogą zrobić to moje dzieci i małoletnie wnuczęta oraz jaki jest nieprzekraczalny termin?
Kolejność odrzucenia spadku
Odpowiednio do przepisów Kodeksu cywilnego (K.c.) najbliżsi krewni zostają powołani do spadku z mocy ustawy w następującej kolejności:
- Najpierw dzieci i małżonek spadkodawcy.
- Dalej małżonek spadkodawcy, dzieci, wnuki, prawnuki spadkodawcy.
- Następnie małżonek i rodzice spadkodawcy (gdy nie ma dzieci i wnuków).
- W dalszej kolejności rodzice spadkodawcy (gdy nie ma małżonka, dzieci i wnuków).
- Dalej jeden rodzic i rodzeństwo spadkodawcy (ich zstępni) – gdy nie ma małżonka, dzieci i wnuków, a drugi rodzic nie żyje.
- Następnie dziadkowie (gdy nie ma innych bliższych krewnych). Udział spadkowy przypadający któremuś z dziadków przechodzi (jeśli nie może on lub nie chce dziedziczyć) na jego zstępnych.
- Pasierbowie (gdy nie żyją dziadkowie spadkodawcy).
- Na samym końcu gmina lub Skarb Państwa (gdy nie ma nawet pasierbów).
W takiej samej kolejności następuje odrzucenie spadku.
Odrzucenie spadku po siostrze
Odrzucenie spadku powoduje wyłączenie spadkobiercy z dziedziczenia, tak jakby spadkobierca nie dożył otwarcia spadku, i do spadku zostają powołani spadkobiercy w dalszej kolejności.
W opisanej przez Panią sytuacji po tym. jak dzieci zmarłej spadek odrzuciły, przeszedł on na ich dzieci, czyli wnuki zmarłej. Dopiero gdy nie będzie już żadnych innych zstępnych przejdzie on na rodziców i rodzeństwo zmarłej.
Zatem oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku powinna Pani złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedziała się Pani o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 K.c.). Dla spadkobierców branych pod uwagę w dalszej kolejności chwilą dowiedzenia się o tytule powołania do spadku będzie moment, w którym dowiedzieli się oni o odrzuceniu spadku przez spadkobierców branych pod uwagę w pierwszej kolejności. Czyli dopiero w sytuacji, gdy dzieci, wnuki, prawnuki itd. Pani zmarłej siostry odrzucą spadek, to dopiero przejdzie on na jej rodziców (o ile żyją oczywiście) i rodzeństwo. Tak więc po tym, jak zostanie Pani przez sąd poinformowana, że w imieniu wnuków zmarłej też został odrzucony spadek, to od tej daty będzie miała Pani 6 miesięcy na odrzucenie spadku w swoim imieniu. Również jeżeli z innych źródeł dowie się Pani, że wnuki zmarłej spadek odrzuciły, to od tej chwili biegnie dla Pani termin 6 miesięcy na odrzucenie spadku.
Co powinno zawierać oświadczenie o odrzuceniu spadku?
Jak wskazuje art. 641 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.), oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku powinno zawierać wymienienie wszelkich wiadomych składającemu oświadczenie osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych, jak również wszelkich testamentów, chociażby składający oświadczenie uważał je za nieważne, oraz danych dotyczących treści i miejsca przechowania testamentów.
Z kolei stosownie do art. 643 K.p.c. „o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zawiadamia się wszystkie osoby, które według oświadczenia i przedstawionych dokumentów są powołane do dziedziczenia, choćby w dalszej kolejności”. Art. 640 § 1 K.p.c. wskazuje, że „oświadczenie o prostym przyjęciu spadku lub z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku może być złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Notariusz lub sąd prześle niezwłocznie oświadczenie wraz z załącznikami do sądu spadku”.
Jeżeli zatem oświadczenia o odrzuceniu spadku zostaną złożone w innym sądzie lub przed notariuszem, to zostaną one przesłane do sądu spadku (sądu rejonowego ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy).
Odrzucenie spadku przed notariuszem lub sądem
Może Pani więc odrzucić spadek przed notariuszem albo przed sądem. Nie ma to żadnej różnicy dla skuteczności tego oświadczenia. Po tym, jak Pani odrzuci spadek, przejdzie on na Pani dzieci i one również będą musiały spadek odrzucić, na co będą miały kolejne 6 miesięcy od dnia w którym Pani spadek odrzuciła. Następnie przejdzie on na ich dzieci, czyli Pani wnuki. Jeżeli są nieletnie w ich imieniu spadek odrzucają rodzice, na co mają kolejne 6 miesięcy czasu.
Odrzucenie spadku przez osobę niepełnoletnią jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, w konsekwencji czego rodzice nie mogą bez zgody sądu opiekuńczego dokonać takiej czynności ani wyrażać zgody na jej wykonanie (art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Odrzucenie spadku przez małoletnie dzieci
Tym samym rodzice muszą wystąpić do sądu opiekuńczego (którym jest wydział rodzinny i nieletnich sądu rejonowego, w którego okręgu mieszka dziecko) z wnioskiem o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Jeśli z wnioskiem wystąpi tylko jedno z rodziców, drugie i tak musi zostać wysłuchane.
Sąd, rozpatrując sprawę, ocenia między innymi legalność czynności (odrzucenie spadku zwykle jest zgodne z obowiązującym prawem) i jej celowość, to znaczy, czy na odrzuceniu spadku nie ucierpi majątek dziecka. Ważne jest zatem dostarczenie dowodów, że spadek jest bardzo zadłużony i dla dzieci nie będzie korzystne jego przyjęcie.
Tak więc we wniosku należy uprawdopodobnić, że przyjęcie spadku pozostaje w sprzeczności z dobrem i interesem dziecka. Wniosek musi być opłacony – opłatą stałą w wysokości 40 zł. Potwierdzenie uiszczenia opłaty należy załączyć do wniosku.
Jeżeli postępowanie przed sądem rodzinnym przedłuża się, to należy w ciągu 6 miesięcy od odrzucenia spadku przez rodzica dziecka złożyć do sądu spadku oświadczenie o odrzuceniu spadku również w imieniu małoletniego dziecka, zaznaczając jednocześnie, że postępowanie przed sądem rodzinnym o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu dziecka wciąż się toczy (można w sądzie rodzinnym uzyskać stosowne zaświadczenie o tym, że sprawa jest w toku). Przerwie to wówczas bieg 6-miesięcznego terminu na złożenie stosownego oświadczenia do czasu wydania zgody przez sąd rodzinny.
Przykłady
Pewnego dnia pani Teresa, emerytowana nauczycielka z Opola, otrzymała list z sądu informujący, że jej bratanek odrzucił spadek po swojej matce – siostrze pani Teresy, która zmarła kilka miesięcy wcześniej. Dopiero wtedy zrozumiała, że teraz to ona została powołana do spadku i musi zdecydować, co zrobić. Skontaktowała się z notariuszem, który wyjaśnił jej, że ma 6 miesięcy od chwili otrzymania tej informacji na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Ponieważ wiedziała, że jej siostra pozostawiła długi, nie zwlekała i odrzuciła spadek jeszcze tego samego miesiąca. Później to samo zrobiły jej dorosłe dzieci.
W innym przypadku pan Krzysztof z Gdańska, samotnie wychowujący syna, dowiedział się, że jego kuzyn zmarł, zostawiając ogromne długi. Choć nie utrzymywali kontaktu, a Krzysztof nawet nie wiedział, że może być powołany do spadku, po jakimś czasie sąd przysłał mu zawiadomienie, że spadek przeszedł na niego, ponieważ kuzyn nie miał dzieci ani małżonka, a inni krewni zmarli lub odrzucili spadek. Krzysztof odrzucił spadek u notariusza, a następnie wystąpił do sądu rodzinnego o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu 10-letniego syna. Dopiero po otrzymaniu zgody mógł złożyć w jego imieniu oświadczenie. Dzięki temu uniknął przekazania długów dziecku.
Z kolei pani Anna, mieszkająca w Wielkiej Brytanii, otrzymała informację od rodziny, że po śmierci jej siostry rozpoczęto postępowanie spadkowe, a dzieci zmarłej już spadek odrzuciły. Anna od razu skontaktowała się z polskim konsulatem, by dowiedzieć się, jak może złożyć oświadczenie będąc za granicą. Dzięki temu, że zadziałała szybko, udało się jej w terminie złożyć oświadczenie przed konsulem, który przesłał dokumenty do sądu w Polsce. Następnie jej synowie, pełnoletni, również odrzucili spadek, a dla wnuków trzeba było uzyskać zgodę sądu opiekuńczego, co zakończyło się kilka miesięcy później.
Podsumowanie
Odrzucenie spadku to ważna decyzja, zwłaszcza gdy spadkodawca pozostawił długi. Kluczowe znaczenie ma świadomość momentu powołania do spadku – to od niego liczy się 6-miesięczny termin na złożenie oświadczenia. W przypadku osób małoletnich konieczna jest wcześniejsza zgoda sądu opiekuńczego. Zachowanie odpowiedniej kolejności oraz terminowości chroni rodzinę przed odziedziczeniem zobowiązań, dlatego warto działać świadomie i niezwłocznie po otrzymaniu informacji o spadku.
Oferta porad prawnych
Potrzebujesz pomocy w sprawie spadku lub odrzucenia długów po zmarłym? Skorzystaj z naszej porady prawnej online – szybko, bez wychodzenia z domu, z gwarancją rzetelnej analizy Twojej sytuacji. Opisz krótko problem, a prawnik przygotuje dla Ciebie jasną i konkretną odpowiedź w ciągu 24 godzin.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Iryna Kowalczuk
Magister prawa, absolwentka Lwowskiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych Ukrainy, uzyskany tytuł: magister prawa ukraińskiego; ukończyła także Studium Podyplomowe prawa UE na Uniwersytecie Warszawskim. Doświadczenie nabyła w trakcie pracy w dwóch kancelariach adwokackich. Ze względu na biegłość w analizie różnorodnych zagadnień prawnych w serwisie ePorady24.pl pełniła funkcję administratora. Udzielała porad z zakresu prawa spadkowego i rodzinnego oraz w sprawach związanych z prawem ukraińskim. Biegle posługuje się zarówno językiem ukraińskim, rosyjskim, jak i polskim. Z serwisem spadek.info współpracowała od początku jego istnienia czyli od 2012 roku.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Zasiedzenie udziału we współwłasności, kontrola nadzoru budowlanego, obowiązki współwłaściciela
» Rozliczenie opieki nad rodzicami, nakłady na mieszkanie, dział spadku między rodzeństwem
» Kiedy złożyć wniosek do sądu o odrzucenie spadku?
» Jak zabezpieczyć majątek osobisty dla dziecka przed rozwodem i roszczeniami małżonka?
» Prawo najstarszej córki do zachowku
