Dział spadku, podział nieruchomości, możliwości fizycznego podziału majątku

Istota działu spadku

Dział spadku polega na podziale pomiędzy spadkobierców majątku należącego do spadku. Po uzyskaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia majątek spadkowy staje się wspólnością spadkobierców. Dopiero dział spadku oraz zniesienie współwłasności prowadzą do przyznania poszczególnym spadkobiercom konkretnych składników majątku na wyłączną własność.

Zgodny projekt działu spadku i forma jego dokonania

Zgodny projekt działu spadku to dokument podpisany przez wszystkich spadkobierców, w którym określony jest sposób podziału mienia wchodzącego w skład spadku. Jeżeli projekt obejmuje fizyczny podział nieruchomości, jako załącznik należy dołączyć ostateczną i prawomocną decyzję o podziale geodezyjnym nieruchomości.

W praktyce, jeżeli pomiędzy spadkobiercami istnieje zgoda, szybszym rozwiązaniem jest dokonanie działu spadku w formie aktu notarialnego, co wynika z art. 1037 KC. Koszt taksy notarialnej zależy od wartości majątku spadkowego.

Wniosek o dział spadku w postępowaniu sądowym

Wniosek o dział spadku powinien zawierać dane wnioskodawcy i pozostałych spadkobierców, proponowany sposób dokonania działu spadku, informację o dotychczasowym korzystaniu ze składników majątku, wykaz rzeczy, praw i zobowiązań wchodzących w skład spadku oraz odpowiednie załączniki. Należy również wskazać, czy wnioskodawca domaga się fizycznego podziału rzeczy, czy przyznania składników majątku jednemu ze spadkobierców ze spłatą pozostałych.

Fizyczny podział nieruchomości i ograniczenia prawne

Zgodna wola spadkobierców ma kluczowe znaczenie dla sposobu działu spadku, jednak nie zawsze możliwy jest dowolny fizyczny podział nieruchomości. Grunt i budynek stanowią całość prawną, co oznacza, że sposób podziału działki musi pozostawać w zgodzie z podziałem budynku.

Zgodnie z art. 211 KC:
„Każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości”.

Jak wskazuje doktryna prawnicza, fizyczny podział nieruchomości najczęściej dotyczy gruntów zabudowanych. Dopuszczalne jest m.in. ustanowienie odrębnej własności lokali na podstawie art. 11 ustawy o własności lokali, co prowadzi do powstania współwłasności przymusowej gruntu i części wspólnych budynku (art. 3 u.w.l.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że podział gruntu zabudowanego budynkiem musi przebiegać wzdłuż pionowej płaszczyzny, dzielącej budynek na regularne części, z wykluczeniem podziałów przecinających się na różnych kondygnacjach.

Rola geodety przy podziale

Zarówno sąd, jak i notariusz nie dokonają fizycznego podziału nieruchomości bez potwierdzenia jego technicznej i prawnej dopuszczalności. Tę okoliczność potwierdza geodeta, sporządzając odpowiednią dokumentację oraz mapy podziałowe, zgodne z przepisami prawa i zasadami budowlanymi.