Zmniejszenie zachowku o wartość książeczki mieszkaniowej

Przepisy dotyczące prawa do zachowku

Przepisy o zachowku znajdują się w art. 991 i następnych ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zmianami, dalej zwanej: K.c.). Prawo do zachowku ustanawia art. 991 K.c., zgodnie z którym:
 
„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).
 
§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Roszczenie z tytułu zachowku

Z cytowanego powyżej przepisu wynikają następujące zasady:
 

• roszczenie z tytułu zachowku jest zawsze roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej (równowartość w pieniądzu 2/3 – gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni lub 1/2 udziału spadkowego – w pozostałych wypadkach - przysługującego spadkobiercy ustawowemu, który nie został powołany do dziedziczenia z mocy testamentu),
• roszczenie z tytułu zachowku przysługuje wtedy, gdy dany spadkobierca należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a przy dziedziczeniu testamentowym nie został powołany do spadku i nie otrzymał od spadkodawcy darowizny lub/i zapisu w testamencie. 

Gdyby Pani mama nie sporządziła testamentu, do dziedziczenia zostałaby powołana Pani i brat, tak więc każdy otrzymałby udział w spadku w wysokości 1/2. Pani brat może zatem domagać się określonej sumy pieniężnej (równowartość w pieniądzu 2/3 – gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni, lub 1/2 udziału spadkowego – w pozostałych wypadkach – przysługującego spadkobiercy ustawowemu, który nie został powołany do dziedziczenia z mocy testamentu) od wartości spadku. Tak więc faktycznie Pani brat może domagać się od Pani zachowku w wysokości 1/4 wartości mieszkania.

Darowizna w formie książeczki mieszkaniowej

Pisze jednak Pani, że brat otrzymał od rodziców darowiznę w formie książeczki mieszkaniowej. Według art. 993 Kodeksu cywilnego przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę. Powyższe oznacza, że połowa tej darowizny będzie zaliczała się do spadku po Pani mamie (druga połowa zaliczała się do spadku po Pani ojcu), a co za tym idzie, wartość połowy tej darowizny na książeczce mieszkaniowej będzie odliczone z zachowku należnego Pani bratu. Obecną wartość wkładu na książeczce mieszkaniowej Pani brata trzeba oczywiście odpowiednio przeliczyć na dzisiejsze pieniądze. Jak tego dokonać?

Jako podstawę do waloryzacji należy przyjąć wartość darowanych środków, przyjmijmy przykładowo, że była to kwota 29 500 starych złotych. Należy zastosować mierniki ustalania stopnia istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza w postaci przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Pozwoli to ustalić, jaką wartość miały środki zgromadzone na książeczce w stosunku do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w chwili darowizny.

Obliczanie kwoty zwaloryzowanej darowizny

Obliczając kwotę zwaloryzowanej darowizny należy odnieść się do wysokości przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w chwili zawarcia umowy darowizny oraz w dniu wystąpienia Pani brata z żądaniem zachowku, porównując do tych wielkości kwotę darowizny. Stosunek kwoty 29 500 starych złotych do przeciętnego wynagrodzenia wynoszącego wówczas wynoszącego wówczas przyjmijmy dla przykładu 4 596 starych wynosił 6,4187. Następnie należy ustalić wartość 6,4187 obecnych wynagrodzeń, a więc dla przykładu kwotę 2644,39 zł, czyli kwotę 16 973,55zł. Wobec powyższego wartość darowizny dokonanej na rzecz Pani brata odpowiada obecnie kwocie 16 974 nowych złotych dla przykładu przeze mnie podanego. Wówczas połowę tak uzyskanej kwoty może Pani odliczyć od należnego bratu zachowku.

Co się tyczy zachowku, to można wnosić do sądu o rozłożenie jego spłaty maksymalnie na 10 lat. Odnosząc się natomiast do konieczności posiadania adwokata, to jest to tylko i wyłącznie Pani wybór. Nie ma bowiem obowiązku posiadania pełnomocnika w sprawie o zachowek. Oczywiści zawsze warto mieć wsparcie w postaci zawodowego prawnika, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy pieniędzy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.