Nieodrzucenie spadku przez niepełnoletnie dzieci a odpowiedzialność za długi
• Data: 2025-08-28 • Autor: Marek Gola
Rok temu zmarła ciotka mojego męża. Mąż i nasze pełnoletnie dzieci zrzekli się spadku. Niestety nie wiedzieliśmy, że w imieniu niepełnoletnich dzieci też to trzeba zrobić. Co mamy teraz zrobić, żeby nasze młodsze dzieci nie były odpowiedzialne za długi krewnej? Jak rozwiązać te problemy z dziedziczeniem?
Ile jest czasu na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku?
Podstawę prawną niniejszej opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego zwanego dalej K.c.
W pierwszej kolejności zasadne jest wskazanie pod rządkami uprzednio obowiązującego przepisu K.c. brak oświadczenia w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, powoduje, iż następuje proste przyjęcie spadku. Aktualnie jest także tak, że oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym powyżej jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Konieczne dla odrzucenia spadku przez małoletnie dzieci było, jak słusznie Pani zauważa, wystąpienie do sądu z wnioskiem o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku i następnie po wyrażeniu zgody przez sąd (w formie postanowienia) złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przed notariuszem.
Niezłożenie oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletnich dzieci
W chwili obecnej z uwagi na fakt, iż spadkobiercami są małoletnie dzieci, przyjęcie przez nich spadku nastąpiło z tzw. dobrodziejstwem inwentarza.
W Pani przypadku rodzice dzieci winne poszukiwać ratunku w przepisie art. 1017 K.c. Zgodnie z tym przepisem „jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:
1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;
2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca”.
Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Innymi słowy spadkobiercy mogą złożyć oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku lub oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia woli o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
Zobacz również: Wniosek o zgodę na dział spadku w imieniu małoletniego
Uchylenie się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku
Pozwoli Pani, iż przytoczę komentarz do Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim „błąd co do treści czynności prawnej może być błędem co do tytułu powołania do dziedziczenia, osoby spadkodawcy, przedmiotu spadku. Należy jednak zgodzić się z poglądem, że podstawę uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły (art. 1019 § 2 w zw. z art. 84 § 1 zd. 1 i § 2 k.c.). Błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego (post. SN z dnia 30 czerwca 2005 r., IV CK 799/04, OSNC 2006, nr 5, poz. 94, z glosą W. Borysiaka, Palestra 2009, z. 5-6, s. 285; post. SN z dnia 18 marca 2010 r., V CSK 337/09, Lex nr 677786). Nie będzie też błędem prawnie doniosłym złożenie oświadczenia pod wpływem wadliwych, błędnych pobudek czy motywów (J. Kremis, E. Gniewek (w:) E. Gniewek, Komentarz, s. 1642), czy z tego samego powodu brak odpowiedniego oświadczenia w terminie” (E. Niezbecka, Komentarz do art. 1019 Kodeksu cywilnego, 15.11.2011).
W przedstawionym przez Panią przypadku oświadczenie o zrzeczeniu się spadku, by było skuteczne, musi być złożone w formie ustanej przed sądem lub notariuszem. Inna forma będzie skutkowała brakiem skuteczności.
Zasadne jest zatem wystąpienie do sądu przez rodziców z wnioskiem o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia wniosku o wyrażeniu zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletnich i jednocześnie złożenie wniosku o wyrażenie zgody na jego odrzucenie.ZYCISK_3]
Przykłady
Pewna rodzina dowiedziała się o śmierci dalekiego krewnego dopiero po kilku miesiącach. Rodzice odrzucili spadek w swoim imieniu, ale zapomnieli o złożeniu wniosku do sądu w sprawie małoletniej córki. Gdy pojawiły się wezwania od wierzycieli zmarłego, okazało się, że dziewczynka formalnie przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Rodzice musieli w sądzie udowadniać, że działali w błędzie i nie byli świadomi obowiązku odrzucenia spadku również za dziecko.
Inny przypadek dotyczył małżeństwa, które po odrzuceniu spadku przez siebie i pełnoletniego syna sądziło, że sprawa jest zakończona. Dopiero notariusz przy okazji innej czynności poinformował ich, że w imieniu młodszego syna także należało wystąpić do sądu o zgodę na odrzucenie. Termin już minął i rodzina musiała tłumaczyć, że nieznajomość prawa była przyczyną uchybienia, by chronić dziecko przed problemami związanymi z długami.
Zdarza się też, że rodzice działają prawidłowo, składają wniosek do sądu o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu dziecka, ale postępowanie przedłuża się miesiącami. W jednej ze spraw zgoda zapadła dopiero po kilku tygodniach od upływu sześciomiesięcznego terminu. Sąd przyjął, że rodzice dochowali staranności i termin został zachowany, ponieważ wniosek został złożony na czas, a opóźnienie wynikało wyłącznie z przewlekłości postępowania sądowego.
Podsumowanie
W przypadku dziedziczenia przez małoletnich szczególnie ważne jest, by rodzice pamiętali o konieczności uzyskania zgody sądu na odrzucenie spadku w imieniu dziecka. Jeżeli termin zostanie przeoczony, spadek zostanie przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, co chroni dziecko przed pełną odpowiedzialnością za długi, ale nie zawsze całkowicie eliminuje kłopoty. W wyjątkowych sytuacjach można jeszcze uchylić się od skutków niezłożenia oświadczenia, powołując się na błąd. Dlatego w każdej podobnej sprawie warto działać szybko i świadomie, aby uniknąć dodatkowych problemów prawnych.
Oferta porad prawnych
Potrzebujesz pomocy w sprawach spadkowych lub zastanawiasz się, jak zabezpieczyć swoje dzieci przed odpowiedzialnością za długi? Skorzystaj z naszych porad prawnych online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Prześlij opis swojej sytuacji, a doświadczony prawnik przygotuje dla Ciebie jasną i praktyczną odpowiedź wraz z propozycją najlepszego rozwiązania. Dzięki poradzie online zyskasz pewność, jak działać i jakie kroki podjąć, aby uniknąć niepotrzebnych problemów.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. akt IV CK 799/04
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Marek Gola
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Zachowek po darowiznach, gdy spadkodawca rozdał cały majątek za życia
» Jak uregulować formalności po śmierci rodziców – przepisanie umów i postępowanie spadkowe krok po kroku
» Obowiązek wykonania zapisu zwykłego w testamencie
» Dziedziczenie mieszkania po siostrze dziadka a podatek
» Odrzucenie spadku przez dalszą rodzinę, kiedy zaczyna się bieg terminu?
