Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy kredyt obniża wartość domu w sporze o zachowek?

Autor: Eliza Rumowska • Opublikowane: 2015-06-05

Kto wycenia wartość domu w sporze o zachowek? Co się dzieje, jeśli dom jest na kredyt i część została jeszcze do spłacenia? Czy to obniża wartość domu?

Obliczenie wartości zachowku następuje w trzech etapach:

  1. Ustalenie ułamka zachowkowego, czyli czy jest to 1/2, czy też 2/3 należnego ustawowo udziału spadkowego. Jednak nie to stanowi problem – więc w poniższym jedynie ogólnie opisze ten etap.
  2. Obliczenie substratu – na tym się skupię maksymalnie, bo zgłoszony problem tegoż dotyczy.
  3. Obliczania zachowku polega na pomnożeniu wyników uzyskanych w wyniku wcześniejszych obliczeń. Ich iloczyn stanowi wartość zachowku.

Etap pierwszy to ustalenie ułamka zachowkowego. Jest to iloczyn dwóch ułamków. Jednym z nich jest udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku, drugim – 1/2 lub 2/3 . Zgodnie z art. 991 § 1 ułamek zachowkowy stanowi połowę udziału spadkowego, o którym mowa wyżej. Gdyby jednak uprawniony do zachowku był w chwili otwarcia spadku (bo wtedy powstaje roszczenie o zachowek) trwale niezdolny do pracy lub był małoletni, to ułamek zachowkowy jest wyższy i stanowi nie połowę, ale 2/3 udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczenia zachowku. Jednak nie o to w pytaniu chodzi – choć nie sposób w wyjaśnieniach pominąć tych istnych ustaleń wyjściowych, zanim przejdzie się do wartości samego spadku.

Etap drugi to obliczenie substratu zachowku. I tak jak udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku nie musi być równy udziałowi spadkowemu, który przypadłby uprawnionemu w razie dziedziczenia z ustawy, tak substrat zachowku nie musi być równy czystej wartości spadku. Czysta wartość spadku + doliczalne darowizny i zapisy windykacyjne = substrat zachowku.

Czysta wartość spadku obejmuje wszystkie aktywa, które wchodzą w skład spadku (zob. art. 922 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego) pomniejszone o „zwykłe” długi spadkowe, tj. długi wymienione w art. 922 § 1 i 3, z wyłączeniem długów z tytułu zachowków i zapisów zwykłych (art. 993).

Aktywa spadku plus „zwykłe” długi spadkowe = czysta wartość spadku.

Ów kredyt oczywiście został odziedziczony i będzie wchodził w skład spadku. Dlatego będzie on też brany pod uwagę przy ustaleniu wartości zachowku. Co do samej wyceny – jeżeli jest ona bezsporna – zainteresowane strony maja prawo same podać taką wartość i rozliczyć się w formie notarialnej. Generalnie sprawa o zachowek wcale nie musi trafiać do sądu. Jednakże gdy roszczenia którejkolwiek ze stron są nieadekwatne, np.: przy wartości spadku 800 000 zł ustawowo pominięty w testamencie dziedziczyłby 1/4, to jego kwota zachowkową wynosiłaby 100 000 zł, zaś ów uprawniony żądałby 150 000 zł, wówczas warto iść do sądu. W takiej spornej sytuacji biegły sadowy dokona wyceny majątku spadkowego, uwzględniając wszelkie aktywa i długi. Bo zachowek jest liczony od całości spadku, a nie jego wybranych substratów. Wyceny takie jednak są kosztowne i czas trwania sprawy spornej także nie daje się określić – stad zawsze lepiej jest dojść do porozumienia. Nie zalecam zamawiania prywatnych wycen, bo potem przed sadem w razie sporu mogą być one kwestionowane i raz jeszcze trzeba będzie płacić biegłemu sądowemu.

Aby obliczyć substrat zachowku do tak rozumianej czystej wartości spadku należy – zgodnie z art. 993 – doliczyć oprócz majątku spadkowego także ewentualne darowizny oraz zapisy windykacyjne. Chodzi o to, aby spadkodawca w drodze czynności inter vivos (darowizna) lub mortis causa (zapis windykacyjny) nie pozbawił uprawnionego zachowku lub nie ograniczył mu tego prawa. Generalnie doliczeniu do substratu zachowku podlegają wszystkie darowizny, które spadkodawca uczynił na rzecz jakiejkolwiek osoby, z włączeniami określonymi w art. 994.

Brak jest przepisu, który rozstrzygałby chwilę miarodajną dla ustalenia czystej wartości spadku. Sprawę tę wyjaśnił jednak Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 26 marca 1985 roku (sygn. akt III CZP 75/84, OSN 1985/10/147) – dla ustalenia wartości aktywów i pasywów spadku miarodajna jest także chwila ustalania zachowku, analogicznie jak w przypadkach uregulowanych wyraźnie w art. 995. W ten sposób, chociaż prawo do zachowku powstaje w chwili otwarcia spadku, to jego wartość automatycznie waloryzuje się do poziom cen z chwili ustalania jego wysokości.

Po ustaleniu ułamka zachowkowego i wartości – w trzecim etapie dokonuje się wyliczenia wartości zachowku, gdyż jest to roszczenie pieniężne nie o wydanie części majątku. W tym celu należy przemnożyć ustalony w pierwszym etapie ułamek przez wartość majątku spadkowego, wówczas otrzymamy kwotę zachowku.

Obliczenie wartości zachowku następuje w trzech etapach:

  1. Ustalenie ułamka zachowkowego, czyli czy jest to 1/2, czy też 2/3 należnego ustawowo udziału spadkowego. Jednak nie to stanowi problem – więc w poniższym jedynie ogólnie opisze ten etap.
  2. Obliczenie substratu – na tym się skupię maksymalnie, bo zgłoszony problem tegoż dotyczy.
  3. Obliczania zachowku polega na pomnożeniu wyników uzyskanych w wyniku wcześniejszych obliczeń. Ich iloczyn stanowi wartość zachowku.

Etap pierwszy to ustalenie ułamka zachowkowego. Jest to iloczyn dwóch ułamków. Jednym z nich jest udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku, drugim – 1/2 lub 2/3 . Zgodnie z art. 991 § 1 ułamek zachowkowy stanowi połowę udziału spadkowego, o którym mowa wyżej. Gdyby jednak uprawniony do zachowku był w chwili otwarcia spadku (bo wtedy powstaje roszczenie o zachowek) trwale niezdolny do pracy lub był małoletni, to ułamek zachowkowy jest wyższy i stanowi nie połowę, ale 2/3 udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczenia zachowku. Jednak nie o to w pytaniu chodzi – choć nie sposób w wyjaśnieniach pominąć tych istnych ustaleń wyjściowych, zanim przejdzie się do wartości samego spadku.

Etap drugi to obliczenie substratu zachowku. I tak jak udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku nie musi być równy udziałowi spadkowemu, który przypadłby uprawnionemu w razie dziedziczenia z ustawy, tak substrat zachowku nie musi być równy czystej wartości spadku. Czysta wartość spadku + doliczalne darowizny i zapisy windykacyjne = substrat zachowku.

Czysta wartość spadku obejmuje wszystkie aktywa, które wchodzą w skład spadku (zob. art. 922 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego) pomniejszone o „zwykłe” długi spadkowe, tj. długi wymienione w art. 922 § 1 i 3, z wyłączeniem długów z tytułu zachowków i zapisów zwykłych (art. 993).

Aktywa spadku plus „zwykłe” długi spadkowe = czysta wartość spadku.

Ów kredyt oczywiście został odziedziczony i będzie wchodził w skład spadku. Dlatego będzie on też brany pod uwagę przy ustaleniu wartości zachowku. Co do samej wyceny – jeżeli jest ona bezsporna – zainteresowane strony maja prawo same podać taką wartość i rozliczyć się w formie notarialnej. Generalnie sprawa o zachowek wcale nie musi trafiać do sądu. Jednakże gdy roszczenia którejkolwiek ze stron są nieadekwatne, np.: przy wartości spadku 800 000 zł ustawowo pominięty w testamencie dziedziczyłby 1/4, to jego kwota zachowkową wynosiłaby 100 000 zł, zaś ów uprawniony żądałby 150 000 zł, wówczas warto iść do sądu. W takiej spornej sytuacji biegły sadowy dokona wyceny majątku spadkowego, uwzględniając wszelkie aktywa i długi. Bo zachowek jest liczony od całości spadku, a nie jego wybranych substratów. Wyceny takie jednak są kosztowne i czas trwania sprawy spornej także nie daje się określić – stad zawsze lepiej jest dojść do porozumienia. Nie zalecam zamawiania prywatnych wycen, bo potem przed sadem w razie sporu mogą być one kwestionowane i raz jeszcze trzeba będzie płacić biegłemu sądowemu.

Aby obliczyć substrat zachowku do tak rozumianej czystej wartości spadku należy – zgodnie z art. 993 – doliczyć oprócz majątku spadkowego także ewentualne darowizny oraz zapisy windykacyjne. Chodzi o to, aby spadkodawca w drodze czynności inter vivos (darowizna) lub mortis causa (zapis windykacyjny) nie pozbawił uprawnionego zachowku lub nie ograniczył mu tego prawa. Generalnie doliczeniu do substratu zachowku podlegają wszystkie darowizny, które spadkodawca uczynił na rzecz jakiejkolwiek osoby, z włączeniami określonymi w art. 994.

Brak jest przepisu, który rozstrzygałby chwilę miarodajną dla ustalenia czystej wartości spadku. Sprawę tę wyjaśnił jednak Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 26 marca 1985 roku (sygn. akt III CZP 75/84, OSN 1985/10/147) – dla ustalenia wartości aktywów i pasywów spadku miarodajna jest także chwila ustalania zachowku, analogicznie jak w przypadkach uregulowanych wyraźnie w art. 995. W ten sposób, chociaż prawo do zachowku powstaje w chwili otwarcia spadku, to jego wartość automatycznie waloryzuje się do poziom cen z chwili ustalania jego wysokości.

Po ustaleniu ułamka zachowkowego i wartości – w trzecim etapie dokonuje się wyliczenia wartości zachowku, gdyż jest to roszczenie pieniężne nie o wydanie części majątku. W tym celu należy przemnożyć ustalony w pierwszym etapie ułamek przez wartość majątku spadkowego, wówczas otrzymamy kwotę zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Pogorszenie sytuacji materialnej spadkobierców

W 1978 r. moja babcia wyszła za mąż drugi raz, dziadek miał już dzieci z poprzedniego małżeństwa. Dziadek miał mieszkanie spółdzielcze, do którego...

Osoby uprawnione do zachowku

Mój brat zmarł dwa miesiące temu. Był rozwiedziony, nie miał dzieci. Pozostawił testament w formie aktu notarialnego, w którym oświadcza, że do...

Zachowek – czyli jak otrzymać należny nam spadek?

Trzy lata temu wraz z mamą i siostrą sprzedaliśmy mieszkanie, którego byliśmy współwłaścicielami. Siostra swoją część zabrała, ja natomiast...

Darowizna od teściów a zachowek

Ponad dziesięć lat temu rodzice żony zapisali nam notarialnie działkę z domem, zastrzegając sobie służebność. Rodzice żyją. Czy rodzeństwo żony...

Brak spadku a roszczenie o zachowek

Mam dwoje rodzeństwa. Młodszy brat otrzymał za życia rodziców dom, a krótko przed ich śmiercią także działkę. Rodzice zmarli w zeszłym roku,...

Ustanowienie bratanka jedynym spadkobiercą

Wujek przepisał mi (czyli bratankowi) w testamencie swój dom, czyniąc mnie jedynym spadkobiercą. Wydziedziczył swoje córki, z którymi od lat nie...

Rozliczenia między rodzeństwem po śmierci rodziców

W 1999 r. rodzice podarowali mi dom w zamian za dożywotnią służebność. W domu od lat z mężem dokonujemy remontów i modernizacji. Mam...

Czy należy się zachowek od testamentu i darowizny?

Babcia zmarła w 1995 r., ale dwa lata wcześniej przekazała mi część posiadanego majątku w drodze darowizny. Pozostałą część zapisała mi...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »