Przedłużenie terminu na odrzucenie spadku

Termin na odrzucenie spadku przez dziecko

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Wynika to z art. 1015 Kodeksu cywilnego. Termin ten dotyczy zarówno spadkobierców ustawowych, jak i testamentowych.

W praktyce bardzo często dziecko zostaje powołane do spadku dopiero dlatego, że wcześniej spadek odrzucił jego rodzic. Wtedy dla dziecka nie zawsze decydująca jest data śmierci spadkodawcy. Istotne jest, kiedy przedstawiciel ustawowy dziecka dowiedział się, że dziecko zostało powołane do spadku, na przykład wskutek odrzucenia spadku przez rodzica.

Termin z art. 1015 K.c. ma charakter materialnoprawny. Nie jest to zwykły termin procesowy, który można swobodnie przywrócić. Dlatego najbezpieczniej jest działać od razu po uzyskaniu informacji o powołaniu dziecka do spadku, szczególnie gdy wiadomo, że spadek może być obciążony długami.

Zobacz również: przekroczenie terminu na odrzucenie spadku

Gdy dziecko lub jego przedstawiciel ustawowy przebywa poza Polską, przydatne jest również omówienie, jak wygląda odrzucenie spadku za granicą, jego forma, termin i wymagane dokumenty.

Czy rodzice zawsze potrzebują zgody sądu rodzinnego?

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego może być czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. W takich sprawach rodzice co do zasady potrzebują zezwolenia sądu opiekuńczego, ponieważ nie mogą samodzielnie podejmować czynności, które istotnie wpływają na sytuację majątkową dziecka.

Po zmianach przepisów w typowych sytuacjach rodzinnych zgoda sądu może jednak nie być konieczna. Dotyczy to zwłaszcza przypadku, gdy dziecko zostało powołane do spadku dlatego, że wcześniej spadek odrzucił rodzic, a rodzice działają zgodnie i spełnione są ustawowe warunki reprezentacji dziecka. Jeżeli między rodzicami jest spór, jeden z rodziców nie może reprezentować dziecka, sprawa jest nietypowa albo występuje testament, należy zachować ostrożność i rozważyć uzyskanie zezwolenia sądu.

W razie wątpliwości nie warto zakładać automatycznie, że zgoda sądu nie jest potrzebna. Błąd w tym zakresie może spowodować, że oświadczenie o odrzuceniu spadku zostanie uznane za nieskuteczne. Odrębną kwestią jest odmowa odrzucenia spadku przez dziecko przez sąd opiekuńczy.

Co robić, gdy postępowanie przed sądem rodzinnym się przedłuża?

Najważniejsze jest złożenie wniosku o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu dziecka przed upływem terminu 6 miesięcy. Aktualne brzmienie przepisów chroni spadkobiercę w sytuacji, gdy do złożenia oświadczenia konieczne jest zezwolenie sądu. Oznacza to, że rodzic nie powinien tracić możliwości skutecznego działania wyłącznie dlatego, że sąd rodzinny rozpoznał sprawę po upływie pierwotnych 6 miesięcy.

Nie należy jednak traktować tego jako zwykłego przedłużenia terminu. To mechanizm związany z koniecznością uzyskania zezwolenia sądu. Po prawomocnym zakończeniu postępowania rodzic powinien niezwłocznie złożyć właściwe oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka, przed sądem albo u notariusza.

W praktyce warto zachować potwierdzenie złożenia wniosku do sądu rodzinnego, odpis wniosku, potwierdzenie nadania albo urzędowe poświadczenie złożenia pisma. Dokumenty te mogą być potrzebne, jeżeli później pojawi się spór o zachowanie terminu.

Spadkobierca powołany w dalszej kolejności

Przy dziedziczeniu ustawowym osoba powołana w dalszej kolejności nie zawsze liczy termin od dnia śmierci spadkodawcy. Jeżeli jej powołanie stało się aktualne dopiero dlatego, że wcześniejszy spadkobierca odrzucił spadek, termin biegnie od momentu, w którym dowiedziała się o tym odrzuceniu i o swoim powołaniu. Problem ten pojawia się zwłaszcza przy odrzuceniu spadku po najbliższych zmarłego.

W przypadku małoletniego dziecka wiedza dziecka jest zastępowana wiedzą jego przedstawiciela ustawowego. Jeżeli więc rodzic odrzuca spadek po swoim krewnym, a w konsekwencji do spadku dochodzi dziecko, rodzic powinien od razu ustalić, czy trzeba składać oświadczenie także w imieniu dziecka i czy wymagana jest zgoda sądu.

Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt V CSK 18/12, wskazywał, że początek biegu terminu należy oceniać osobno wobec każdego spadkobiercy i osobno wobec każdego tytułu powołania. Ten pogląd nadal ma praktyczne znaczenie przy ustalaniu, od kiedy liczyć termin dla osoby powołanej dopiero po odrzuceniu spadku przez inną osobę.

Zobacz również: liczenie terminów na odrzucenie spadku

Skutki niezłożenia oświadczenia w terminie

Jeżeli spadkobierca nie złoży w terminie żadnego oświadczenia, zasadą jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że odpowiedzialność za długi spadkowe jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza. Częstym przypadkiem jest odrzucenie spadku przez wnuki w 2026 roku, gdy spadek odrzucili wcześniej ich rodzice.

Nie oznacza to jednak, że sprawę można zignorować. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza może nadal prowadzić do konieczności kontaktu z wierzycielami, sporządzenia wykazu inwentarza, udziału w postępowaniu spadkowym albo wyjaśniania zakresu odpowiedzialności za długi. W przypadku dziecka rodzice powinni szczególnie ostrożnie ocenić, czy odrzucenie spadku jest rzeczywiście najkorzystniejsze, czyli czy to najlepszy sposób, by pozbyć się niechcianego spadku.

Jak praktycznie zabezpieczyć termin?

Po pierwsze, należy ustalić dokładną datę, od której biegnie termin. W sprawach dzieci zwykle będzie to dzień, w którym rodzic dowiedział się, że dziecko zostało powołane do spadku. Po drugie, trzeba sprawdzić, czy odrzucenie spadku w imieniu dziecka wymaga zgody sądu, czy też możliwe jest działanie bez takiego zezwolenia na podstawie aktualnych przepisów.

Po trzecie, jeżeli zgoda sądu jest potrzebna, wniosek należy złożyć możliwie szybko i zachować dowody jego złożenia. Po czwarte, po uzyskaniu prawomocnego rozstrzygnięcia trzeba złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Samo uzyskanie zgody sądu rodzinnego nie zastępuje oświadczenia spadkowego.

Zobacz również:

• odrzucenie spadku za dziecko w Niemczech

FAQ

Czy można przedłużyć termin na odrzucenie spadku?

Nie składa się zwykłego wniosku o przedłużenie tego terminu. Termin wynika z ustawy. W określonych sytuacjach przepisy przewidują jednak skutki chroniące spadkobiercę, na przykład gdy potrzebne jest zezwolenie sądu na odrzucenie spadku w imieniu dziecka.

Jeżeli sześciomiesięczny termin już minął, trzeba odrębnie ocenić przesłanki pozwalające na odrzucenie spadku po terminie; nie jest to zwykłe przedłużenie terminu na wniosek spadkobiercy.

Czy zgoda sądu rodzinnego zastępuje odrzucenie spadku?

Nie. Zezwolenie sądu rodzinnego jest tylko zgodą na dokonanie czynności w imieniu dziecka. Po jego uzyskaniu trzeba jeszcze złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku przed sądem albo notariuszem.

Od kiedy liczy się termin dla dziecka?

Najczęściej od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy dziecka dowiedział się, że dziecko zostało powołane do spadku. W wielu sprawach dzieje się to dopiero po odrzuceniu spadku przez rodzica albo innego wcześniejszego spadkobiercę.

Co jeśli rodzice nic nie zrobią?

Brak oświadczenia w terminie co do zasady oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona, ale sprawa nadal może wymagać czynności związanych z ustaleniem majątku i długów spadkowych.

Podsumowanie

Terminu na odrzucenie spadku nie należy traktować elastycznie. W sprawach małoletnich trzeba szybko ustalić, od kiedy termin biegnie, czy potrzebna jest zgoda sądu oraz kiedy można skutecznie złożyć oświadczenie. Jeżeli postępowanie przed sądem rodzinnym się przedłuża, znaczenie ma przede wszystkim terminowe złożenie właściwego wniosku i późniejsze niezwłoczne złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt V CSK 18/12

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.