Termin małoletniego na odrzucenie spadku po oświadczeniu rodzica

Najważniejsze jest rozdzielenie dwóch terminów: terminu rodzica i terminu dziecka. Odrzucenie spadku przez rodzica może spowodować, że do dziedziczenia w jego miejsce zostanie powołany małoletni zstępny. Wtedy dla dziecka rozpoczyna się odrębny termin do przyjęcia albo odrzucenia spadku.

Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Przy małoletnim, który nie może samodzielnie dokonać tej czynności, znaczenie ma wiedza jego przedstawiciela ustawowego.

Kiedy stosuje się procedurę dotyczącą terminu małoletniego po odrzuceniu spadku przez rodzica?

Opisywana procedura ma zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy rodzic był powołany do dziedziczenia, skutecznie odrzucił spadek, a wskutek tego do dziedziczenia dochodzi jego małoletnie dziecko. Nie należy automatycznie zakładać, że każde odrzucenie spadku przez rodzica powoduje powołanie dziecka. Trzeba najpierw ustalić podstawę dziedziczenia, krąg spadkobierców oraz ewentualne testamenty.

Jeżeli dziecko zostało powołane do dziedziczenia właśnie wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala w określonych warunkach odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu. Muszą być jednak spełnione przesłanki ustawowe. Rodzic dokonujący czynności musi mieć w tym zakresie władzę rodzicielską, a jeżeli drugi rodzic również ją posiada, czynność powinna zostać dokonana za jego zgodą albo wspólnie. Dodatkowo warunkiem uproszczonej ścieżki jest odrzucenie spadku przez innych zstępnych rodziców dziecka, których dotyczy ta sytuacja spadkowa.

Jeżeli rodzice nie są zgodni, dziecko zostało powołane do spadku z innego tytułu, nie zachodzą warunki z art. 101 § 4 KRO albo istnieją wątpliwości dotyczące zakresu władzy rodzicielskiej, może być konieczne uzyskanie zezwolenia sądu na czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem dziecka.

Innej oceny mogą wymagać sprawy objęte przepisami przejściowymi, nietypowe układy rodzinne, ograniczenie albo pozbawienie władzy rodzicielskiej, reprezentowanie dziecka przez inną osobę niż rodzic lub sytuacje, w których nie jest jasne, z jakiego tytułu dziecko zostało powołane do spadku.

Gdzie złożyć oświadczenie albo wniosek dotyczący odrzucenia spadku przez małoletniego?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem albo przed notariuszem. Zgodnie z art. 640 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego można je złożyć przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania albo pobytu osoby składającej oświadczenie. Oświadczenie może być także złożone w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku.

Sądem spadku jest zasadniczo sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeżeli miejsca zwykłego pobytu w Polsce nie można ustalić, właściwy jest sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W braku również tej podstawy sądem spadku jest Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy.

Jeżeli przed złożeniem oświadczenia potrzebne jest zezwolenie sądu na działanie w imieniu dziecka, co do zasady właściwy jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania dziecka, a w braku miejsca zamieszkania – sąd miejsca jego pobytu. Sądem opiekuńczym jest sąd rodzinny. Jeżeli jednak toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu dziecka wydaje sąd spadku na zasadach art. 640¹ KPC.

Nie składa się oświadczenia o odrzuceniu spadku w urzędzie gminy, urzędzie miasta ani urzędzie stanu cywilnego. Jeżeli rodzina przebywa za granicą, sposób złożenia lub poświadczenia dokumentu trzeba dobrać do miejsca pobytu i pozostałego terminu, tak aby oświadczenie wywołało skutek w Polsce przed upływem właściwego terminu.

Możliwe jest również działanie przez pełnomocnika. Zgodnie z art. 1018 § 3 KC pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku powinno być sporządzone na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Samo pełnomocnictwo nie zastępuje jednak wymaganej zgody drugiego rodzica ani zezwolenia sądu, jeżeli w konkretnej sprawie jest ono potrzebne.

Dokumenty i informacje potrzebne do rozpoczęcia sprawy

Zakres dokumentów zależy od tego, czy rodzice korzystają z uproszczonej ścieżki bez zezwolenia sądu, czy najpierw muszą uzyskać zgodę sądu. W praktyce przed umówieniem wizyty u notariusza albo złożeniem pisma w sądzie warto zgromadzić dokumenty pozwalające wykazać zarówno powołanie dziecka do spadku, jak i umocowanie rodzica do działania w jego imieniu.

Rodzic odrzucający spadek w imieniu dziecka w sytuacji objętej art. 641 § 3¹ KPC składa dodatkowo oświadczenia dotyczące m.in. zakresu swojej władzy rodzicielskiej, zgody drugiego rodzica, wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica oraz odrzucenia spadku przez innych zstępnych rodziców dziecka. Oświadczenia te są składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Jeżeli takie oświadczenie jest składane na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym, ustawa wymaga zamieszczenia klauzuli: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”

Termin małoletniego na odrzucenie spadku po oświadczeniu rodzica krok po kroku

1. Ustal, czy odrzucenie spadku przez rodzica rzeczywiście powołało dziecko

Nie zaczynaj od liczenia terminu wyłącznie od daty śmierci spadkodawcy. Najpierw ustal, kiedy dziecko rzeczywiście zostało powołane do dziedziczenia i kiedy przedstawiciel ustawowy uzyskał o tym wiarygodną wiadomość. Przy dziedziczeniu ustawowym po wcześniejszym odrzuceniu spadku przez rodzica bardzo często będzie to data złożenia przez rodzica skutecznego oświadczenia.

2. Zapisz początek i przewidywany koniec 6-miesięcznego terminu

Termin dziecka jest odrębny od terminu rodzica. Warto od razu zapisać datę początkową, przewidywany ostatni dzień oraz dokument, z którego ta data wynika. Pozwala to uniknąć częstego błędu polegającego na oczekiwaniu na wezwanie z sądu.

3. Sprawdź, czy potrzebujesz zezwolenia sądu

Jeżeli spełnione są warunki art. 101 § 4 KRO, można przejść bezpośrednio do składania oświadczenia za dziecko. Jeśli warunki nie są spełnione, należy możliwie szybko złożyć wniosek o zezwolenie sądu. Jeżeli zezwolenie jest wymagane, art. 1015 § 1² KC przewiduje zawieszenie biegu terminu na czas trwania postępowania sądowego w tej sprawie.

4. Złóż właściwe oświadczenie za dziecko

Po przygotowaniu dokumentów rodzic składa w imieniu dziecka oświadczenie o odrzuceniu spadku przed właściwym sądem albo notariuszem. Jeżeli potrzebne było zezwolenie sądu, samo uzyskanie zezwolenia nie jest odrzuceniem spadku. Po zakończeniu sprawy o zezwolenie trzeba jeszcze dokonać właściwej czynności spadkowej.

5. Zachowaj dowód dokonania czynności

Po złożeniu oświadczenia warto uzyskać i przechować wypis aktu notarialnego, protokół, potwierdzenie złożenia pisma albo inny dokument wykazujący datę i treść czynności. Ma to szczególne znaczenie, jeżeli później pojawi się spór dotyczący zachowania terminu.

Terminy i sposób ich liczenia

Podstawowa zasada wynika z art. 1015 § 1 KC: oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Sąd Najwyższy wskazywał, że w przypadku spadkobiercy niemającego pełnej zdolności do czynności prawnych istotna jest chwila, w której o tytule jego powołania dowiedział się przedstawiciel ustawowy.

Jeżeli małoletni dochodzi do dziedziczenia dlatego, że wcześniej spadek odrzucił jego rodzic, termin dziecka nie jest prostą kontynuacją terminu rodzica. Jest liczony odrębnie. W typowym przypadku jego początek przypadnie na dzień, w którym rodzic skutecznie odrzucił spadek i wiedział, że wskutek tej czynności do dziedziczenia dochodzi dziecko. Nietypowy stan faktyczny może jednak przesunąć moment uzyskania pewnej wiadomości o powołaniu, dlatego nie należy mechanicznie przyjmować jednej daty bez sprawdzenia dokumentów.

Jak obliczyć ostatni dzień 6-miesięcznego terminu?

Zgodnie z art. 112 KC termin oznaczony w miesiącach kończy się z upływem dnia, który datą odpowiada początkowemu dniowi terminu. Jeżeli takiego dnia w ostatnim miesiącu nie ma, termin kończy się w ostatnim dniu tego miesiąca. Jeżeli koniec terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, zgodnie z art. 115 KC termin upływa następnego dnia, który nie jest sobotą ani dniem wolnym od pracy.

Co daje złożenie wniosku do sądu przed upływem terminu?

Art. 1015 § 1¹ KC stanowi, że do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Jest to szczególnie istotne, gdy termin zbliża się do końca. Trzeba jednak odróżnić taki wniosek od wniosku o zezwolenie sądu na odrzucenie spadku za dziecko.

Co dzieje się z terminem, gdy potrzebne jest zezwolenie sądu?

Jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, art. 1015 § 1² KC przewiduje zawieszenie biegu terminu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. Oznacza to, że czasu trwania tego postępowania nie wlicza się do biegu terminu. Po zakończeniu postępowania nie należy zakładać, że automatycznie rozpoczyna się całkowicie nowy 6-miesięczny okres. Bezpieczne jest dokonanie właściwego oświadczenia niezwłocznie po uzyskaniu możliwości działania.

Co się stanie po przekroczeniu terminu?

Jeżeli w terminie nie zostanie skutecznie złożone oświadczenie, zgodnie z art. 1015 § 2 KC spadek zostaje przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Nie jest to równoznaczne z odrzuceniem spadku. Dziecko pozostaje spadkobiercą, choć ustawowe zasady ograniczają odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku ustalonej według właściwych reguł.

Nie istnieje zwykła procedura polegająca na dowolnym przedłużeniu 6-miesięcznego terminu przez sąd. W szczególnych sytuacjach art. 1019 KC pozwala uchylić się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie, gdy zaniechanie nastąpiło pod wpływem błędu lub groźby. Wymaga to jednak spełnienia ustawowych przesłanek i postępowania przed sądem; nie jest to sposób na naprawienie każdego spóźnienia.

Opłaty i koszty dodatkowe

Koszt procedury zależy od tego, czy rodzice składają oświadczenie w sądzie, u notariusza oraz czy potrzebne jest odrębne postępowanie o zezwolenie sądu.

Pełnomocnik profesjonalny nie jest obowiązkowy. Jeżeli rodzice korzystają z pomocy adwokata lub radcy prawnego, wynagrodzenie jest ustalane odrębnie. Dodatkowe koszty mogą powstać także w razie konieczności uzyskania urzędowych odpisów, poświadczeń, pełnomocnictwa, dokumentów zagranicznych lub tłumaczeń przysięgłych. Biegły nie jest standardowym elementem postępowania o odrzucenie spadku, ale w nietypowej sprawie sąd może przeprowadzić dowody potrzebne do rozstrzygnięcia.

Co zrobić po skutecznym odrzuceniu spadku w imieniu dziecka?

Po dokonaniu czynności przede wszystkim zachowaj dokument potwierdzający odrzucenie spadku. Jeżeli toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, sprawdź, czy oświadczenie znajduje się w aktach właściwej sprawy. Notariusz albo sąd odbierający oświadczenie przekazuje je wraz z załącznikami do sądu spadku w przypadkach przewidzianych przez KPC.

Skutek odrzucenia określa art. 1020 KC: spadkobierca, który spadek odrzucił, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Może to spowodować powołanie do dziedziczenia kolejnych osób. Dlatego po odrzuceniu spadku za dziecko warto ustalić, czy w dalszej kolejności nie dochodzą do spadku inni członkowie rodziny, dla których zacznie biec ich własny termin.

Skuteczne odrzucenie spadku nie wymaga dokonywania w imieniu dziecka wpisu własności składników tego spadku, ponieważ dziecko nie pozostaje spadkobiercą z tego tytułu. Co do zasady nie zgłasza się również nabycia tego odrzuconego spadku jako nabycia przez dziecko. Jeżeli dziecko nabywa jednak inne prawa z innej podstawy, obowiązki dotyczące takiego nabycia trzeba ocenić osobno.

Najczęstsze błędy przy ustalaniu terminu małoletniego na odrzucenie spadku

Liczenie 6 miesięcy zawsze od śmierci spadkodawcy

To jeden z najczęstszych błędów. Termin biegnie od wiedzy o tytule powołania do spadku. Jeżeli dziecko dochodzi do dziedziczenia dopiero wskutek odrzucenia spadku przez rodzica, jego termin może rozpocząć się później niż termin rodzica.

Założenie, że dziecko korzysta z pozostałej części terminu rodzica

Dziecko ma własny termin związany z własnym powołaniem do spadku. Nie należy odejmować od jego 6 miesięcy czasu, który wcześniej wykorzystał rodzic na podjęcie swojej decyzji.

Oczekiwanie na pismo albo wezwanie z sądu

Bieg terminu nie jest uzależniony od tego, czy sąd rozpocznie postępowanie spadkowe albo wyśle rodzinie zawiadomienie. Jeżeli rodzic wie już o powołaniu dziecka, brak korespondencji z sądu nie zatrzymuje terminu.

Występowanie o zgodę sądu, mimo że spełnione są warunki ustawowego wyjątku

Po zmianie przepisów nie w każdej sytuacji rodzic musi najpierw uzyskać zezwolenie sądu. Niepotrzebne postępowanie może skomplikować sprawę i zabrać czas. Przed złożeniem wniosku trzeba sprawdzić przesłanki art. 101 § 4 KRO.

Odrzucenie spadku bez zezwolenia, gdy wyjątek nie ma zastosowania

Odwrotnym błędem jest przyjęcie, że wcześniejsze odrzucenie spadku przez rodzica zawsze pozwala automatycznie działać bez sądu. Znaczenie mają m.in. władza rodzicielska, stanowisko drugiego rodzica oraz sytuacja innych zstępnych wskazanych w przepisie.

Traktowanie postanowienia o zezwoleniu jako samego odrzucenia spadku

Zezwolenie sądu pozwala na dokonanie czynności, ale jej nie zastępuje. Po uzyskaniu zezwolenia trzeba jeszcze skutecznie złożyć oświadczenie spadkowe.

Przyjęcie, że po zakończeniu postępowania o zezwolenie zawsze zaczyna się nowe 6 miesięcy

Obecny art. 1015 § 1² KC mówi o zawieszeniu biegu terminu na czas postępowania sądowego. Nie należy więc automatycznie zakładać rozpoczęcia od początku nowego pełnego terminu. Po zakończeniu postępowania najlepiej działać bez zwłoki.

Brak dowodu terminowego działania

Przy sporze o termin kluczowe mogą być dokładne daty. Należy zachować potwierdzenie złożenia wniosku, wypis aktu notarialnego, protokół sądowy, potwierdzenie nadania lub urzędowe poświadczenie odbioru – zależnie od sposobu dokonania czynności.

FAQ

Czy dziecko ma własne 6 miesięcy po odrzuceniu spadku przez rodzica?

Tak. Jeżeli wskutek odrzucenia spadku przez rodzica do dziedziczenia dochodzi dziecko, dla dziecka liczy się odrębny termin od chwili, w której przedstawiciel ustawowy dowiedział się o jego powołaniu. W typowej sytuacji będzie to dzień skutecznego odrzucenia spadku przez rodzica.

Czy zgoda sądu na odrzucenie spadku przez małoletniego jest zawsze konieczna?

Nie. Art. 101 § 4 KRO przewiduje sytuację, w której rodzic może odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu. Trzeba jednak spełnić wszystkie przesłanki wskazane w tym przepisie.

Czy drugi rodzic musi osobiście iść do notariusza?

Nie zawsze. Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje odpowiednia władza rodzicielska, jeden z nich może w przypadkach przewidzianych ustawą działać za zgodą drugiego. W procedurze uproszczonej rodzic składa wymagane przez KPC oświadczenie dotyczące zgody drugiego rodzica. Jeżeli rodzice nie są zgodni, zastosowanie może znaleźć tryb wymagający rozstrzygnięcia sądu.

Czy samo złożenie wniosku do sądu przed ostatnim dniem może uratować termin?

Jeżeli chodzi o wniosek do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, art. 1015 § 1¹ KC stanowi, że jego złożenie przed upływem terminu wystarcza do zachowania terminu. Jeżeli natomiast potrzebne jest zezwolenie sądu na działanie za dziecko, zastosowanie ma także przepis o zawieszeniu biegu terminu na czas tego postępowania.

Czy po uzyskaniu zgody sądu rodzice mają kolejne pełne 6 miesięcy?

Nie należy tak zakładać. Ustawa przewiduje zawieszenie biegu terminu na czas postępowania o zezwolenie, a nie automatyczne rozpoczęcie całego 6-miesięcznego terminu od początku. Po zakończeniu postępowania o zezwolenie oświadczenie powinno zostać złożone możliwie szybko.

Co się stanie, jeżeli rodzice nie odrzucą spadku za dziecko w terminie?

Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Dziecko pozostaje wtedy spadkobiercą. Jeżeli termin już upłynął, możliwość podważenia skutków zaniechania trzeba oceniać m.in. przez pryzmat art. 1019 KC, ale wymaga to szczególnych przesłanek, takich jak błąd lub groźba.

Czy odrzucenie spadku za dziecko można złożyć przez pełnomocnika?

Co do zasady tak. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia spadkowego musi być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym. Przy małoletnim trzeba dodatkowo uwzględnić zasady jego reprezentacji, zgodę drugiego rodzica oraz ewentualne zezwolenie sądu.

Podsumowanie

Po odrzuceniu spadku przez rodzica trzeba od razu ustalić, czy do dziedziczenia dochodzi małoletnie dziecko oraz od jakiej daty biegnie jego własny 6-miesięczny termin. Następnie należy sprawdzić, czy spełnione są warunki pozwalające działać bez zezwolenia sądu. Jeżeli zezwolenie jest konieczne, wniosek powinien zostać złożony bez zwłoki, ponieważ na czas postępowania bieg terminu jest zawieszony. Po uzyskaniu zezwolenia trzeba jeszcze złożyć właściwe oświadczenie o odrzuceniu spadku.

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy nie jest pewna data powołania dziecka, rodzice różnią się co do odrzucenia spadku, niejasny jest zakres władzy rodzicielskiej albo termin jest bliski końca. W takich przypadkach decyzję o trybie działania warto oprzeć na konkretnych dokumentach i datach, a nie na ogólnej zasadzie zasłyszanej w innej sprawie.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 795, w szczególności art. 1015, art. 1018–1020, art. 112 i art. 115.
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 236, w szczególności art. 101.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468, w szczególności art. 568–569, art. 628, art. 640, art. 640¹, art. 641 i art. 643.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1228, w szczególności art. 23 i art. 49.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, w szczególności § 8 pkt 9.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2019 r., II CSK 236/18 – w zakresie początku terminu dla małoletniego i wiedzy przedstawiciela ustawowego.