Odrzucenie spadku po siostrze – kolejność i terminy

Kto dziedziczy po siostrze i czy trzeba czekać na ojca?

Odpowiedź zależy od tego, czy zmarła siostra pozostawiła dzieci, małżonka, rodziców albo testament. W dziedziczeniu ustawowym pierwszeństwo mają dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Jeżeli więc siostra miała dzieci, to one i jej mąż dziedziczą w pierwszej kolejności. Dopiero gdy osoby z wcześniejszej grupy nie dziedziczą, na przykład odrzucą spadek albo nie żyły w chwili śmierci spadkodawcy, do głosu mogą dojść dalsi krewni.

W opisanej sytuacji szczególnie ważne jest to, że matka zmarłej siostry już nie żyje. Jeżeli siostra nie miała dzieci, to do dziedziczenia ustawowego powołani są jej małżonek i rodzice. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, udział tego rodzica przypada rodzeństwu spadkodawcy, a gdy któreś z rodzeństwa nie żyje – jego zstępnym. Oznacza to, że brat zmarłej może być powołany do spadku po siostrze już dlatego, że matka nie żyje, i w tym zakresie nie musi czekać, aż ojciec odrzuci spadek.

Inaczej należy ocenić udział, który przypada ojcu. Jeżeli ojciec jest powołany do spadku i odrzuci spadek, zostanie potraktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Wtedy jego udział może przejść na dalszych spadkobierców, w tym na dzieci zmarłej siostry, rodzeństwo albo zstępnych rodzeństwa, zależnie od pełnej konfiguracji rodzinnej.

Zobacz również: dziedziczenie długów przez rodzeństwo

Termin 6 miesięcy na odrzucenie spadku

Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. W praktyce nie zawsze będzie to dzień śmierci siostry. Dla męża, dzieci albo rodziców zmarłej termin zwykle zaczyna biec od chwili, w której dowiedzieli się o śmierci i o swoim powołaniu. Dla osoby powołanej dopiero po odrzuceniu spadku przez wcześniejszego spadkobiercę termin może rozpocząć się później – od dnia, w którym dowiedziała się o tym odrzuceniu i o tym, że sama wchodzi do kręgu spadkobierców.

Trzeba jednak uważać na sytuację rodzeństwa, gdy jedno z rodziców zmarłej osoby nie żyło już w chwili jej śmierci. W takim przypadku brat albo siostra mogą być powołani do spadku od razu w miejsce zmarłego rodzica, więc termin 6 miesięcy może biec dla nich niezależnie od decyzji żyjącego rodzica.

Brak złożenia oświadczenia w terminie nie oznacza już automatycznego prostego przyjęcia spadku. Obecnie skutkiem milczenia jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiedzialność za długi spadkowe zasadniczo tylko do wartości aktywów spadku ustalonych w wykazie albo spisie inwentarza. Mimo to przy zadłużonym spadku odrzucenie bywa rozwiązaniem prostszym i bezpieczniejszym, zwłaszcza gdy spadek nie zawiera wartościowego majątku.

Gdzie i jak złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem albo w sądzie rejonowym. Zgodnie z art. 640 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego może to być sąd rejonowy, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania albo pobytu osoby składającej oświadczenie; oświadczenie może być również składane w sądzie spadku w toku sprawy spadkowej.

W praktyce najszybszą drogą jest zwykle wizyta u notariusza. Do odrzucenia spadku potrzebne są zazwyczaj: odpis aktu zgonu spadkodawcy, dokument tożsamości, dane osobowe spadkobiercy, informacje o pokrewieństwie oraz – w zależności od sytuacji – akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo. Jeżeli sprawa jest prowadzona w sądzie, należy dochować terminu i złożyć odpowiedni wniosek.

Po zmianach przepisów do zachowania terminu z art. 1015 Kodeksu cywilnego wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Nie należy jednak odkładać sprawy na ostatnie dni, bo błędnie przygotowany wniosek, brak dokumentów albo problem z ustaleniem właściwego tytułu powołania mogą skomplikować sytuację.

Zobacz również: procedura krok po kroku

Co z dziećmi osoby, która odrzuca spadek?

Odrzucenie spadku przez spadkobiercę działa tak, jakby ta osoba nie dożyła otwarcia spadku. Dlatego po odrzuceniu spadku przez brata zmarłej siostry do dziedziczenia mogą zostać powołane jego dzieci. Pełnoletnie dzieci same decydują, czy przyjmują, czy odrzucają spadek, i mają własny termin na złożenie oświadczenia.

W imieniu małoletniego dziecka oświadczenie składają rodzice albo przedstawiciel ustawowy. Po zmianach obowiązujących od 15 listopada 2023 r. nie w każdej sprawie potrzebne jest wcześniejsze zezwolenie sądu opiekuńczego. Jeżeli dziecko zostaje powołane do spadku wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, a drugi rodzic, któremu przysługuje władza rodzicielska, zgadza się na tę czynność, odrzucenie spadku w imieniu dziecka może być dokonane bez odrębnego zezwolenia sądu. Jeżeli tych warunków nie ma, konieczne może być zezwolenie sądu opiekuńczego albo – gdy toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku – sądu spadku.

Jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu na złożenie oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. Nie oznacza to jednak, że można czekać bez działania. Najbezpieczniej jest złożyć wniosek o zezwolenie albo o odebranie oświadczenia przed upływem 6 miesięcy od powzięcia wiadomości o powołaniu dziecka do spadku.

Zobacz również: odrzucenie spadku w imieniu dziecka

Kiedy spadek przechodzi na dalszą rodzinę?

Jeżeli spadek odrzucą osoby z wcześniejszych grup, do dziedziczenia mogą dojść dalsi krewni. W typowej kolejności po dzieciach, małżonku, rodzicach, rodzeństwie i zstępnych rodzeństwa mogą pojawić się dziadkowie, a następnie ich zstępni. W pewnych przypadkach, gdy nie ma spadkobierców ustawowych albo wszyscy skutecznie odrzucą spadek, spadek może przypaść gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy albo Skarbowi Państwa.

Nie oznacza to, że cała rodzina musi odrzucać spadek jednego dnia. Każda osoba powinna ustalić, czy rzeczywiście jest już powołana do spadku i od kiedy biegnie jej termin. Przy zadłużonym spadku warto sporządzić prostą mapę rodziny z datami śmierci, datami odrzucenia spadku przez poszczególne osoby oraz informacją, kto ma dzieci.

FAQ

Czy brat musi czekać, aż ojciec odrzuci spadek po siostrze?

Nie zawsze. Jeżeli zmarła siostra nie miała dzieci, a matka nie żyje, brat może być powołany do spadku w części przypadającej po zmarłej matce. W tym zakresie termin dla brata może biec niezależnie od tego, czy ojciec już odrzucił spadek.

Od kiedy liczy się 6 miesięcy na odrzucenie spadku?

Termin liczy się od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Dla osób powołanych od razu może to być dzień uzyskania informacji o śmierci spadkodawcy, a dla osób wchodzących do dziedziczenia później – dzień uzyskania informacji o odrzuceniu spadku przez wcześniejszego spadkobiercę.

Czy odrzucenie spadku u notariusza wystarczy?

Tak, oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem. Notariusz sporządza akt notarialny i przekazuje oświadczenie do sądu spadku, chyba że sam zarejestrował akt poświadczenia dziedziczenia. Oświadczenie można też złożyć w sądzie.

Czy dzieci też muszą odrzucić spadek po tym, jak rodzic go odrzuci?

Jeżeli po odrzuceniu spadku przez rodzica do dziedziczenia dochodzą jego dzieci, trzeba osobno zadbać o ich sytuację. Pełnoletnie dzieci składają własne oświadczenia. W imieniu małoletnich działają rodzice albo przedstawiciele ustawowi, czasem bez zgody sądu, a czasem po uzyskaniu odpowiedniego zezwolenia.

Co się stanie, jeżeli nikt nie odrzuci spadku w terminie?

Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona do wartości aktywów spadku, ale spadkobierca nadal może być zmuszony do kontaktów z wierzycielami i prowadzenia spraw związanych z inwentarzem.

Podsumowanie

Odrzucenie spadku po siostrze wymaga najpierw ustalenia, kto dokładnie dziedziczy i z jakiego tytułu. Jeżeli zmarła miała dzieci, to one i jej małżonek są w pierwszej kolejności. Jeżeli dzieci nie było, a jedno z rodziców zmarłej nie żyje, rodzeństwo może wejść do dziedziczenia w miejsce tego rodzica. Wtedy brat albo siostra nie powinni automatycznie czekać na odrzucenie spadku przez żyjącego rodzica.

Najważniejsze jest pilnowanie 6-miesięcznego terminu, prawidłowe złożenie oświadczenia przed notariuszem albo w sądzie oraz uwzględnienie dzieci osoby, która odrzuca spadek. Przy długach spadkowych warto działać szybko, bo każda kolejna osoba w rodzinie może mieć własny termin i własne formalności.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 931, art. 932, art. 933, art. 1015 i art. 1020 – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 640 i art. 640¹ – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 101 – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.