Odrzucenie spadku za dziecko po śmierci ojca

Jak liczyć termin dla dziecka urodzonego po śmierci ojca?

Zgodnie z art. 927 § 2 Kodeksu cywilnego dziecko, które w chwili otwarcia spadku było już poczęte, może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe. Otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy, więc dziecko poczęte przed śmiercią ojca jest traktowane jako potencjalny spadkobierca po ojcu.

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. W przypadku małoletniego dziecka znaczenie ma wiedza jego przedstawiciela ustawowego, najczęściej rodzica.

W opisanej sytuacji termin dla dziecka nie powinien być liczony od dnia odrzucenia spadku przez matkę, lecz od chwili, w której dziecko urodziło się żywe i możliwe stało się skuteczne działanie w jego imieniu. Jeżeli matka znała okoliczności powołania dziecka do spadku po ojcu, praktycznie termin 6 miesięcy należy liczyć od dnia urodzenia dziecka.

Trzeba przy tym odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli dziecko dziedziczy po swoim ojcu, bo było jego dzieckiem poczętym przed śmiercią, jego powołanie wynika bezpośrednio z ustawy. Nie jest to co do zasady powołanie powstałe dopiero dlatego, że matka odrzuciła spadek.

Czy trzeba uzyskać zgodę sądu na odrzucenie spadku?

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego jest czynnością dotyczącą majątku dziecka. Co do zasady rodzice nie mogą samodzielnie dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka bez wymaganego zezwolenia sądu. W sprawach spadkowych może to być sąd opiekuńczy, a w sytuacjach przewidzianych w procedurze cywilnej także sąd spadku.

Po zmianach przepisów istnieją przypadki, w których odrzucenie spadku w imieniu dziecka nie wymaga osobnego zezwolenia sądu, zwłaszcza gdy dziecko zostało powołane do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica i spełnione są ustawowe warunki dotyczące zgody rodziców oraz braku kolizji interesów. Nie każdy stan faktyczny mieści się jednak w tym wyjątku.

W sprawie dziecka poczętego przed śmiercią ojca i urodzonego po jego śmierci trzeba zachować szczególną ostrożność. Dziecko może być spadkobiercą bezpośrednio po ojcu, a nie dopiero po odrzuceniu spadku przez matkę. W takim układzie bezpiecznym rozwiązaniem jest przyjęcie, że przed złożeniem oświadczenia za dziecko może być potrzebne zezwolenie właściwego sądu, chyba że po analizie dokumentów okaże się, że zachodzi ustawowy wyjątek.

Co zrobić, żeby nie przekroczyć terminu?

Jeżeli w konkretnej sprawie wymagane jest zezwolenie sądu, nie należy czekać do końca 6-miesięcznego terminu. Wniosek trzeba złożyć możliwie szybko, dołączając dokumenty potwierdzające pokrewieństwo, śmierć spadkodawcy oraz przyczyny, dla których odrzucenie spadku leży w interesie dziecka.

W praktyce do wniosku dołącza się przede wszystkim odpis aktu urodzenia dziecka, odpis aktu zgonu spadkodawcy, dokumenty dotyczące wcześniejszych oświadczeń spadkowych, a także dostępne informacje o długach spadkowych. Jeżeli matka odrzuciła już spadek, warto dołączyć dokument potwierdzający złożenie tego oświadczenia.

Opłata od wniosku o zezwolenie na dokonanie czynności dotyczącej majątku dziecka wynosi co do zasady 100 zł. Osobno mogą pojawić się koszty złożenia oświadczenia spadkowego przed sądem albo koszty notarialne, jeżeli oświadczenie będzie składane u notariusza.

Po uzyskaniu prawomocnego zezwolenia nie wystarczy samo posiadanie postanowienia sądu. Trzeba jeszcze złożyć właściwe oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka, przed sądem albo przed notariuszem, z zachowaniem wymogów formalnych.

Skutki braku oświadczenia w terminie

Jeżeli w terminie nie zostanie skutecznie złożone oświadczenie o odrzuceniu spadku, spadkobierca małoletni przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie zawsze kończy problem praktyczny. Nadal może być konieczne ustalenie majątku i długów spadkowych, kontakt z wierzycielami, sporządzenie wykazu inwentarza albo udział w postępowaniu spadkowym. Dlatego przy spadku obciążonym długami odrzucenie spadku bywa dla dziecka rozwiązaniem korzystniejszym, ale wymaga dochowania procedury.

Jakie dokumenty przygotować?

Przed rozpoczęciem sprawy warto zgromadzić dokumenty, które pozwolą sądowi albo notariuszowi ustalić sytuację dziecka i podstawę dziedziczenia. Najczęściej będą potrzebne:

• odpis aktu zgonu ojca dziecka,
• odpis aktu urodzenia dziecka,
• dokument potwierdzający odrzucenie spadku przez matkę, jeżeli takie oświadczenie zostało już złożone,
• informacje o znanych długach spadkowych, wezwaniach do zapłaty, kredytach, pożyczkach albo egzekucjach,
• dane pozostałych spadkobierców, jeżeli są znane.

Jeżeli dokumenty dotyczące zadłużenia są niepełne, warto we wniosku opisać, skąd wynika obawa, że spadek jest niekorzystny dla dziecka. Sąd ocenia przede wszystkim interes małoletniego.

FAQ

Czy termin dla dziecka liczy się od odrzucenia spadku przez matkę?

Nie w każdej sprawie. Jeżeli dziecko było poczęte przed śmiercią ojca i dziedziczy bezpośrednio po nim, termin dla dziecka liczy się co do zasady od jego urodzenia, przy założeniu że przedstawiciel ustawowy znał podstawę powołania do spadku.

Czy można odrzucić spadek za dziecko przed jego urodzeniem?

W typowej praktyce oświadczenie za dziecko składa się po urodzeniu dziecka żywego, ponieważ dopiero wtedy potwierdza się, że dziecko może być spadkobiercą. W szczególnych sytuacjach warto wcześniej przygotować dokumenty i ustalić właściwą procedurę.

Czy zawsze potrzebna jest zgoda sądu rodzinnego?

Nie zawsze, ponieważ przepisy przewidują wyjątki. Jeżeli jednak dziecko dziedziczy bezpośrednio po zmarłym ojcu jako jego dziecko poczęte przed śmiercią, nie należy automatycznie zakładać, że wyjątek ma zastosowanie. W razie wątpliwości bezpieczniej jest wystąpić o zezwolenie albo skonsultować sprawę.

Co się stanie, jeżeli termin minie?

Brak skutecznego oświadczenia w terminie powoduje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Chroni to przed nieograniczoną odpowiedzialnością za długi, ale nie zawsze eliminuje wszystkie problemy związane ze spadkiem.

Gdzie składa się oświadczenie o odrzuceniu spadku za dziecko?

Oświadczenie można złożyć przed sądem albo przed notariuszem. Jeżeli wcześniej potrzebne jest zezwolenie sądu, najpierw trzeba uzyskać wymagane postanowienie, a dopiero potem złożyć oświadczenie spadkowe w imieniu dziecka.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 927 i art. 1015.
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 101.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, przepisy dotyczące oświadczeń spadkowych i spraw spadkowych.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.