Kto dziedziczy po bezdzietnym kawalerze?

Przed miesiącem zmarł sąsiad pana Emila. Zmarły był bezdzietnym kawalerem. Pan Emil opiekował się jego mieszkaniem i chciał przekazać klucze osobie uprawnionej, ale rodzina nie przeprowadziła jeszcze sprawy spadkowej. Z informacji przekazanych przez pana Emila wynikało, że rodzice zmarłego nie żyją, jego jedyny brat zmarł kilka lat wcześniej, brat nie miał dzieci, żyje natomiast wdowa po bracie oraz dwie kuzynki zmarłego, będące córkami siostry jego matki.

W takiej sytuacji najważniejsze są dwie kwestie: czy zmarły zostawił ważny testament oraz jacy krewni żyli w chwili jego śmierci. Dopiero po ustaleniu tych faktów można odpowiedzieć, komu przypada spadek i komu bezpiecznie przekazać sprawy związane z mieszkaniem.

Dziedziczenie ustawowe a testament

Opisane niżej zasady dotyczą dziedziczenia ustawowego, czyli sytuacji, w której spadkodawca nie zostawił testamentu albo testament nie obejmuje całego spadku, jest nieważny lub osoba powołana w testamencie nie chce albo nie może dziedziczyć. Jeżeli istnieje ważny testament, pierwszeństwo ma wola spadkodawcy wyrażona w testamencie.

W praktyce przed przyjęciem założenia, że dziedziczą kuzyni albo inni dalsi krewni, trzeba sprawdzić, czy zmarły nie sporządził testamentu własnoręcznego, notarialnego albo innego ważnego testamentu przewidzianego prawem. Testament może całkowicie zmienić krąg osób uprawnionych do spadku.

Kto dziedziczy po bezdzietnym kawalerze?

Jeżeli zmarły był kawalerem, nie miał dzieci i nie pozostawił testamentu, nie dziedziczy po nim małżonek ani zstępni. Wtedy należy przejść do dalszych grup spadkobierców ustawowych. Przy dziedziczeniu po osobie bezdzietnej znaczenie ma kolejno: czy żyją rodzice, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, dziadkowie oraz dalsi krewni wywodzący się od dziadków.

Jeżeli rodzice zmarłego żyli w chwili jego śmierci, dziedziczyliby po nim w częściach równych. Jeżeli jedno z rodziców nie żyje, jego udział przypada rodzeństwu spadkodawcy, a jeżeli któreś z rodzeństwa nie dożyło otwarcia spadku, udział ten przypada jego zstępnym, czyli przede wszystkim dzieciom tego rodzeństwa.

Rodzice, rodzeństwo i zstępni rodzeństwa

W opisanej sprawie rodzice zmarłego nie żyli, a jego jedyny brat zmarł wcześniej i nie pozostawił dzieci. To ważne, ponieważ dziedziczenie przez rodzeństwo i ich zstępnych działa tylko wtedy, gdy istnieje rodzeństwo spadkodawcy albo potomkowie tego rodzeństwa. Sama wdowa po bracie nie wchodzi w miejsce zmarłego brata jako spadkobierca ustawowy.

Oznacza to, że jeżeli brat zmarłego nie miał dzieci, wnuków ani dalszych zstępnych, jego linia nie przejmie udziału spadkowego. Wdowa po tym bracie mogłaby otrzymać majątek po swoim mężu, ale nie staje się przez to spadkobierczynią ustawową po bracie swojego męża.

Dziadkowie, wujostwo, ciotki i kuzyni

Jeżeli po bezdzietnym kawalerze nie dziedziczą rodzice, rodzeństwo ani zstępni rodzeństwa, spadek przypada dziadkom spadkodawcy. Dziadkowie dziedziczą w częściach równych. Jeżeli któreś z dziadków nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego zstępnym, czyli dzieciom, wnukom i dalszym potomkom tej osoby.

W praktyce oznacza to, że do spadku mogą dojść wujowie, ciotki, stryjowie, stryjenki, a po nich także kuzyni i kuzynki. Jeżeli dwie kuzynki są córkami ciotki zmarłego, mogą dziedziczyć jako dalsi krewni, ale trzeba jeszcze sprawdzić, czy nie żyją inni krewni z tej samej albo z drugiej linii dziadków. Przy takich sprawach szczególnie istotne jest prawidłowe ustalenie wszystkich gałęzi rodziny, bo dziedziczenie przez dalszych krewnych zależy od pokrewieństwa z konkretnymi dziadkami spadkodawcy.

Jeżeli zmarły nie miał żyjących rodziców, rodzeństwa, zstępnych rodzeństwa, dziadków ani żadnych dalszych krewnych powołanych z ustawy, po osobie, która była kawalerem, spadek może ostatecznie przypaść gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić albo znajdowało się ono za granicą, spadkobiercą ustawowym może być Skarb Państwa.

Czy wdowa po bracie dziedziczy po bezdzietnym kawalerze?

Co do zasady nie. Wdowa po bracie spadkodawcy nie jest jego krewną i nie należy do ustawowego kręgu spadkobierców po bezdzietnym kawalerze. Mogłaby dziedziczyć tylko wtedy, gdy zmarły powołał ją w testamencie albo gdy przysługiwałoby jej jakieś odrębne prawo wynikające z innego stosunku prawnego.

Nie należy więc przekazywać jej mieszkania, dokumentów ani wartościowych rzeczy tylko dlatego, że była żoną zmarłego brata. Bezpiecznym rozwiązaniem jest żądanie dokumentu potwierdzającego umocowanie do działania w sprawach spadku.

Co powinien zrobić sąsiad opiekujący się mieszkaniem?

Osoba obca dla spadku, nawet zaprzyjaźniony sąsiad, nie powinna samodzielnie rozstrzygać, kto jest spadkobiercą. Może natomiast zabezpieczyć lokal przed szkodą, poinformować znanych krewnych o konieczności przeprowadzenia sprawy spadkowej i przekazać klucze dopiero osobie, która wykaże swoje prawa.

Najbezpieczniej przekazać klucze spadkobiercy legitymującemu się prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. W sytuacjach konfliktowych lub niejasnych można rozważyć kontakt z zarządcą budynku, właścicielem lokalu, sądem spadku albo złożenie wniosku o zabezpieczenie spadku.

Jak potwierdzić prawa do spadku?

Prawa spadkobierców można potwierdzić w sądzie albo u notariusza. Sądowe stwierdzenie nabycia spadku jest właściwe zwłaszcza wtedy, gdy krąg spadkobierców jest niejasny, część osób mieszka za granicą, istnieje spór albo trzeba przeprowadzić szersze postępowanie dowodowe.

Notarialny akt poświadczenia dziedziczenia jest szybszy, ale wymaga zasadniczo zgodnego udziału osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, oraz przedstawienia odpowiednich aktów stanu cywilnego i innych dokumentów. Jeżeli nie da się ustalić wszystkich osób albo istnieje spór co do dziedziczenia, konieczna może być droga sądowa.

Spadkobierca ma 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania, na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Brak oświadczenia w tym terminie oznacza obecnie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku.

Najczęstsze pytania

Podsumowanie

Po bezdzietnym kawalerze bez testamentu dziedziczenie może przejść na dalszą rodzinę, ale tylko wtedy, gdy nie ma osób z wcześniejszych grup spadkobierców. W sprawie podobnej do opisanej przez pana Emila wdowa po bracie zmarłego nie dziedziczy z ustawy. Kuzynki mogą być spadkobierczyniami, jeżeli rzeczywiście nie ma bliższych krewnych ani innych osób powołanych przed nimi.

Praktycznie najważniejsze jest potwierdzenie praw do spadku dokumentem. Dopóki nie ma aktu poświadczenia dziedziczenia albo postanowienia sądu, osoba opiekująca się mieszkaniem powinna działać ostrożnie i nie przekazywać majątku wyłącznie na podstawie ustnych zapewnień członków rodziny.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 931-935 - Internetowy System Aktów Prawnych.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy o stwierdzeniu nabycia spadku - Internetowy System Aktów Prawnych.
• Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, w zakresie aktu poświadczenia dziedziczenia - Internetowy System Aktów Prawnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.