Kto ma prawo do zachowku?
Zachowek przysługuje przede wszystkim najbliższym członkom rodziny zmarłego. Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego, osobami uprawnionymi do zachowku są przede wszystkim zstępni, czyli dzieci i wnuki, a także małżonek i rodzice zmarłego. Są to zatem osoby, które zostałyby powołane do spadku, jednak na skutek decyzji zmarłego nie otrzymały ustawowo należnej im części spadku.
Warto posłużyć się tutaj przykładem. Zachowek może mieć zastosowanie w sytuacji, gdy rodzic pozostawił testament, w którym cały majątek przekazał osobie spoza najbliższej rodziny, pomijając swoje dziecko. Jeżeli dziecko nie zostało skutecznie wydziedziczone i spełnia ustawowe przesłanki, może wystąpić z roszczeniem o zachowek.
Kto nie może ubiegać się o zachowek?
Nie każdy członek rodziny zmarłego może domagać się zachowku. Prawo do zachowku nie przysługuje m.in. rodzeństwu, dziadkom, wnukom ani dalszym krewnym spadkodawcy, jeśli nie należą do kręgu osób uprawnionych określonego w Kodeksie cywilnym. Zachowku nie otrzyma również osoba, która została skutecznie wydziedziczona, odrzuciła spadek albo została uznana za niegodną dziedziczenia. W określonych sytuacjach znaczenie ma także wcześniejsze otrzymanie odpowiednich świadczeń lub darowizn od spadkodawcy.
Ile wynosi zachowek?
Wysokość zachowku również określona jest w art. 991 Kodeksu cywilnego. Jeśli osoba, która byłaby powołana do spadku z ustawy, jest trwale niezdolna do pracy lub jest małoletnia, może otrzymać dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który przypadałby jej, gdyby dziedziczenie odbywało się na zasadach ogólnych. W pozostałych przypadkach jest to połowa tej wartości.
Niejednokrotnie ustalenie konkretnej kwoty zachowku jest skomplikowane. Najpierw należy określić, jaki udział w spadku przypadłby danej osobie, gdyby dziedziczenie odbywało się na podstawie ustawy. Następnie trzeba ustalić tzw. substrat zachowku, czyli wartość majątku uwzględnianą przy obliczaniu roszczenia.
Znaczenie mogą mieć nie tylko aktywa pozostawione przez spadkodawcę w chwili śmierci, lecz także określone darowizny dokonane przez niego za życia. Jeśli chodzi o zachowek od darowizny, pierwszym krokiem powinna być analiza prawna. Pozwoli ona na ustalenie, czy konkretna darowizna może wliczać się do zachowku.
W jaki sposób można dochodzić zachowku?
W pierwszej kolejności warto ustalić, czy dana osoba rzeczywiście ma prawo do zachowku i jaka może być jego wysokość. W tym celu warto zgromadzić niezbędne dokumenty, takie jak testament, akt zgonu spadkodawcy czy dokumenty potwierdzające pokrewieństwo.
Przed skierowaniem sprawy do sądu można wezwać osobę zobowiązaną do zapłaty zachowku do dobrowolnego spełnienia świadczenia. Istotne jest tutaj wskazanie podstawy roszczenia, jego wysokości, a także terminu zapłaty. W przygotowaniu takiego pisma może pomóc prawnik, który specjalizuje się w prawie spadkowym.
Jeżeli zobowiązany nie spełni świadczenia dobrowolnie, zachowku można dochodzić przed sądem cywilnym. W toku postępowania sąd może przeanalizować skład i wartość majątku spadkowego, dokonane darowizny, krąg spadkobierców oraz inne okoliczności mające wpływ na wysokość roszczenia. Sprawy o zachowek mogą być złożone i czasochłonne, dlatego warto skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej.
Doświadczony prawnik może zapewnić wsparcie przy sprawie o zachowek
Dochodzenie zachowku bywa trudne nie tylko pod względem prawnym, lecz także emocjonalnym, szczególnie jeśli jest to zachowek po rodzicach lub innych najbliższych osobach. Z tego względu przed podjęciem decyzji o skierowaniu sprawy do sądu warto skonsultować ją z prawnikiem. Profesjonalna analiza może pomóc ocenić, czy zachowek rzeczywiście przysługuje, a także ustalić jego prawdopodobną wysokość. W przypadku sporu sądowego prawnik może również reprezentować uprawnionego na każdym etapie postępowania.