Darowizna z Kanady i testament zagraniczny

Stan prawny: 9 września 2026 r. Zmiana wprowadzająca art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn została uchwalona 21 listopada 2025 r. i obowiązuje od 7 stycznia 2026 r.

Darowizna z Kanady a polski podatek

Przy przelewie pieniędzy z Kanady nie należy automatycznie przyjmować, że polski podatek od spadków i darowizn powstaje tylko dlatego, że odbiorca posiada rachunek w polskim banku. Najpierw trzeba ustalić zakres zastosowania polskiej ustawy.

Nabycie rzeczy znajdujących się w Polsce i praw majątkowych wykonywanych w Polsce podlega ustawie na zasadach określonych w jej art. 1–3. Jeżeli natomiast przedmiot nabycia znajduje się za granicą albo prawo majątkowe jest wykonywane za granicą, art. 2 przewiduje opodatkowanie w Polsce, gdy w chwili otwarcia spadku albo zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu w Polsce.

Dlatego w konkretnej sprawie trzeba ustalić między innymi obywatelstwo i miejsce stałego pobytu obdarowanego oraz charakter i miejsce położenia lub wykonywania nabywanego prawa. Miejsce prowadzenia rachunku bankowego może mieć znaczenie dla oceny stanu faktycznego i dokumentów, ale nie zastępuje analizy ustawowych łączników podatkowych.

Jeżeli polska ustawa ma zastosowanie, matka i córka należą do najbliższej rodziny objętej art. 4a. Córka jako zstępna może więc korzystać z pełnego zwolnienia z podatku po spełnieniu wymaganych warunków. Dla porównania inaczej może wyglądać darowizna domu dla siostrzenicy a podatek, ponieważ siostrzenica nie należy do tego samego kręgu osób objętych art. 4a.

Warunki zwolnienia z art. 4a i dokumentowanie pieniędzy

Jeżeli zgłoszenie jest wymagane, nabycie trzeba zgłosić właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przy typowej darowiźnie pieniężnej dokonanej bez aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, czyli najczęściej z chwilą wykonania darowizny poprzez przekazanie środków.

Przy darowiźnie pieniędzy warto zwrócić uwagę na trzy elementy:

1. ustalić, czy po zsumowaniu nabyć od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok przekroczona została kwota z art. 9 ust. 1 pkt 1, która obecnie wynosi 36 120 zł,
2. jeżeli zgłoszenie jest wymagane – złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy,
3. jeżeli wartość darowanych środków wraz z wcześniejszymi nabyciami przekracza wskazany próg – udokumentować otrzymanie pieniędzy w sposób wymagany przez art. 4a.

Ustawa wymaga w takim przypadku dowodu przekazania pieniędzy na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym. Przepis nie ustanawia zasady, że musi to być rachunek prowadzony przez polski bank.

Najczytelniejszy dowodowo jest bezpośredni przelew od darczyńcy do obdarowanego. Warto zachować potwierdzenie zawierające dane nadawcy i odbiorcy, kwotę, datę oraz tytuł operacji. Przekazanie gotówki, a następnie jej samodzielna wpłata przez obdarowanego na własny rachunek może prowadzić do problemów z wykazaniem warunku dotyczącego sposobu otrzymania środków.

Spóźnione SD-Z2 – skutki, art. 4c i przywrócenie terminu

Co dzieje się po niedochowaniu terminu

Jeżeli podatnik nie dochowa terminu do zgłoszenia i nie może skorzystać ani z reguły dotyczącej późniejszego dowiedzenia się o nabyciu, ani z przywrócenia terminu, nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej. Nie należy już jednak formułować zasady, że każde przekroczenie 6 miesięcy zawsze i bezwarunkowo definitywnie odbiera zwolnienie.

Późniejsze dowiedzenie się o nabyciu a przywrócenie terminu

Ustawa przewiduje dwa odrębne mechanizmy. Pierwszy wynika z art. 4a ust. 2. Jeżeli nabywca rzeczywiście dowiedział się o nabyciu dopiero po upływie zwykłego terminu, może zachować zwolnienie, gdy zgłosi nabycie nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym się o nim dowiedział, i uprawdopodobni późniejsze powzięcie wiadomości.

Drugi mechanizm to obowiązujący od 7 stycznia 2026 r. art. 4c. Dotyczy on sytuacji, w której termin został przekroczony, ale podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Art. 4c obejmuje terminy wskazane w art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2, a więc może mieć znaczenie zarówno przy zwykłym terminie zgłoszenia, jak i przy terminie związanym z późniejszym dowiedzeniem się o nabyciu.

Jak wygląda wniosek o przywrócenie terminu

Przywrócenie nie następuje z urzędu. Podatnik musi złożyć wniosek i wykazać okoliczności uzasadniające brak jego winy. Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej stosowanymi odpowiednio na podstawie art. 4c:

1. wniosek należy złożyć w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi,
2. jednocześnie trzeba dopełnić czynności, dla której termin był przewidziany, czyli w praktyce wraz z wnioskiem złożyć odpowiednie zgłoszenie,
3. trzeba uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminowi,
4. o przywróceniu terminu rozstrzyga właściwy organ podatkowy w formie postanowienia, a na postanowienie o odmowie służy zażalenie.

Nie można przywrócić siedmiodniowego terminu przewidzianego na sam wniosek o przywrócenie terminu. Ważne jest więc szybkie działanie po ustaniu przeszkody, która uniemożliwiała terminowe zgłoszenie.

Samo przywrócenie terminu do SD-Z2 nie zastępuje innych warunków zwolnienia. Przy darowiźnie pieniędzy nadal trzeba między innymi posiadać wymagany dowód ich przekazania, jeżeli obowiązek dokumentacyjny z art. 4a ma zastosowanie.

Przepisy przejściowe – nie każde starsze nabycie obejmuje art. 4c

Nowego art. 4c nie można stosować bez ograniczeń do wszystkich dawnych darowizn i spadków. Zgodnie z ustawą zmieniającą z 21 listopada 2025 r. regulacja ma zastosowanie do nabyć dokonanych od 7 stycznia 2026 r., a także do nabyć wcześniejszych, ale tylko wtedy, gdy właściwy termin do zgłoszenia nie upłynął do 7 stycznia 2026 r.

Co po odmowie przywrócenia terminu

Jeżeli podatnik nie złożył wymaganego zgłoszenia i nie wnosi o przywrócenie terminu, art. 17a ust. 1a przewiduje termin miesiąca na złożenie zeznania podatkowego liczony od upływu terminu do zgłoszenia. Jeżeli podatnik złożył wniosek o przywrócenie terminu, a odmowa stała się ostateczna, miesięczny termin na złożenie zeznania biegnie od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne – o ile nowe przepisy mają zastosowanie do danego nabycia.

Ustawa przewiduje również sytuację, w której podatnik zaskarży odmowę do sądu administracyjnego i w rezultacie termin zostanie przywrócony. Jeżeli organ zdążył już wydać decyzję w sprawie podatku, powinien wówczas ją uchylić i umorzyć postępowanie podatkowe.

Darowizna z Kanady vs spadek po osobie mieszkającej w Kanadzie

Spadek z Kanady – podatek i początek terminu

Przy spadku po osobie mieszkającej w Kanadzie także najpierw trzeba ustalić zakres polskiego obowiązku podatkowego. Jeżeli przedmiot spadku znajduje się za granicą, art. 2 ustawy ma znaczenie wtedy, gdy w chwili otwarcia spadku nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu w Polsce. Przy składnikach majątku znajdujących się w Polsce należy dodatkowo uwzględnić art. 1 i 3 ustawy.

Od 7 stycznia 2026 r. art. 6 ust. 1 pkt 1 stanowi, że przy dziedziczeniu obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Nowy art. 6 ust. 1c przewiduje ponadto, że gdy stwierdzenia nabycia spadku dokonuje inny niż sąd organ państwa obcego, wydanie przez ten organ dokumentu stwierdzającego nabycie spadku traktuje się na potrzeby ustawy jak zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia.

Zmiana dotycząca momentu powstania obowiązku przy dziedziczeniu ma własny przepis przejściowy. Nowe brzmienie stosuje się, gdy prawomocność orzeczenia, rejestracja aktu poświadczenia dziedziczenia, wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego albo dokumentu przez właściwy organ zagraniczny nastąpiły od 7 stycznia 2026 r.

Dla zwolnienia z art. 4a sześciomiesięczny termin przy prawomocnym orzeczeniu sądu liczy się od jego uprawomocnienia. Jeżeli dokumentem potwierdzającym nabycie jest akt poświadczenia dziedziczenia, termin biegnie od jego zarejestrowania, a przy europejskim poświadczeniu spadkowym – od jego wydania. Przy dokumencie wydanym przez inny niż sąd organ państwa obcego trzeba uwzględnić nową regułę z art. 6 ust. 1c i przepisy przejściowe.

Dziecko spadkodawcy może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku, ale samo pokrewieństwo nie zastępuje zgłoszenia, jeżeli SD-Z2 jest wymagane. Z kolei przy nabyciu mieszczącym się w limicie z art. 9 ust. 1 pkt 1 obowiązek zgłoszenia na podstawie art. 4a nie powstaje.

Prawo właściwe i jurysdykcja przy spadku po osobie mieszkającej w Kanadzie

Podatek od spadku i prawo właściwe dla dziedziczenia to dwa odrębne zagadnienia. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 nie reguluje podatków. Reguluje natomiast między innymi prawo właściwe dla dziedziczenia oraz jurysdykcję sądów państw członkowskich uczestniczących w systemie rozporządzenia.

Jakie prawo może regulować dziedziczenie

Zasadą z art. 21 rozporządzenia jest stosowanie do całego spadku prawa państwa, w którym zmarły miał zwykły pobyt w chwili śmierci. Przy osobie od lat mieszkającej w Kanadzie może więc dojść do stosowania prawa kanadyjskiego właściwego dla konkretnego przypadku. Art. 20 rozporządzenia wyraźnie przewiduje jego uniwersalne zastosowanie – prawo wskazane przez rozporządzenie stosuje się także wtedy, gdy nie jest prawem państwa członkowskiego UE.

Osoba posiadająca obywatelstwo polskie może jednak zgodnie z art. 22 wybrać prawo polskie jako prawo właściwe dla całego dziedziczenia. Przy kilku obywatelstwach można wybrać prawo któregokolwiek państwa, którego obywatelstwo posiada się w chwili wyboru albo w chwili śmierci. Wybór powinien zostać dokonany wyraźnie w rozrządzeniu na wypadek śmierci albo wynikać z jego postanowień.

Wybór prawa polskiego może być użytecznym narzędziem przy wieloletnim pobycie w Kanadzie, ale nie należy traktować go jako uniwersalnej recepty. Trzeba uwzględnić skład majątku, obywatelstwa, sytuację rodzinną i to, gdzie później będzie prowadzone postępowanie.

Czy polski sąd zawsze może prowadzić cały spadek

Nie. Jeżeli spadkodawca miał zwykły pobyt w Kanadzie, podstawę jurysdykcji polskiego sądu trzeba badać przede wszystkim według art. 10 rozporządzenia 650/2012, a nie sprowadzać sprawy wyłącznie do przepisów polskiego Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli w Polsce znajdują się składniki spadku, polski sąd może mieć jurysdykcję do rozpoznania całego spadku, gdy spadkodawca w chwili śmierci miał obywatelstwo polskie. W braku tej podstawy jurysdykcja do całego spadku może wynikać z wcześniejszego zwykłego pobytu zmarłego w Polsce, jeżeli w chwili wszczęcia sprawy od zmiany tego pobytu nie minęło więcej niż 5 lat.

Jeżeli żadna z tych podstaw do rozpoznania całego spadku nie istnieje, ale w Polsce znajduje się majątek spadkowy, art. 10 ust. 2 pozwala polskim sądom rozstrzygać w odniesieniu do tego majątku. Nie oznacza to jednak automatycznie jurysdykcji do wszystkich składników położonych w Kanadzie.

Testament z Kanady – forma, ważność materialna i prawo właściwe

Testament sporządzony w Kanadzie nie jest automatycznie nieważny w Polsce. Trzeba jednak rozdzielić co najmniej cztery kwestie: ważność testamentu co do formy, jego ważność materialną, prawo właściwe dla dziedziczenia oraz procedurę i jurysdykcję organu, który będzie zajmował się spadkiem.

Ważność testamentu co do formy

W odniesieniu do formy testamentu istotne znaczenie ma Konwencja haska z 5 października 1961 r. dotycząca kolizji praw w przedmiocie formy rozporządzeń testamentowych. Testament może być ważny co do formy, jeżeli odpowiada prawu jednego z przewidzianych przez konwencję łączników, w szczególności:

• prawu miejsca sporządzenia testamentu,
• prawu państwa, którego obywatelstwo spadkodawca posiadał w chwili sporządzenia testamentu albo w chwili śmierci,
• prawu miejsca jego zamieszkania w jednej z tych chwil,
• prawu miejsca jego zwykłego pobytu w jednej z tych chwil,
• w odniesieniu do nieruchomości – także prawu miejsca położenia nieruchomości.

Oznacza to, że testament sporządzony w Kanadzie może być formalnie skuteczny w Polsce między innymi wtedy, gdy odpowiada wymaganiom właściwego prawa kanadyjskiego albo jednego z innych praw wskazanych przez odpowiedni łącznik. Polski testament własnoręczny jest tylko jednym z możliwych wariantów – nie jest jedyną dopuszczalną formą testamentu sporządzonego za granicą.

Podobne problemy omawiamy w materiale dotyczącym sytuacji, w której występuje testament z USA a spadek w Polsce.

Ważność materialna testamentu

Forma dokumentu nie rozstrzyga jeszcze wszystkich kwestii. Art. 24 i 26 rozporządzenia 650/2012 przewidują odrębne reguły dotyczące dopuszczalności i ważności materialnej rozrządzenia na wypadek śmierci. Obejmują one między innymi zdolność do sporządzenia rozrządzenia, określone przeszkody dotyczące rozporządzania na rzecz danych osób, możliwość działania przez przedstawiciela, wykładnię rozrządzenia oraz wady oświadczenia woli, takie jak błąd, przymus lub podstęp.

Te kwestie ocenia się według prawa wskazanego przez rozporządzenie dla ważności materialnej testamentu, a nie wyłącznie przez sprawdzenie, czy na dokumencie znajduje się podpis i data. Osoba sporządzająca testament może również w zakresie dopuszczonym przez art. 24 ust. 2 dokonać wyboru prawa, które mogłaby wybrać na podstawie art. 22.

Prawo właściwe dla całego spadku

Jeszcze osobnym pytaniem jest, według jakiego prawa po śmierci zostanie ustalony krąg spadkobierców, ich udziały, odpowiedzialność za długi, zachowek oraz inne skutki dziedziczenia. Te zagadnienia podlegają przede wszystkim art. 21–23 rozporządzenia 650/2012. Dlatego testament może być poprawny pod względem formy, a jednocześnie dla skutków dziedziczenia może mieć zastosowanie prawo inne niż prawo miejsca sporządzenia testamentu.

Szerzej problematykę formy i skuteczności dokumentu omawia artykuł „Testament sporządzony za granicą – czy działa w Polsce?”.

Testament własnoręczny według prawa polskiego

Jeżeli osoba posiadająca obywatelstwo polskie chce sporządzić testament spełniający wymagania polskiego testamentu własnoręcznego, zastosowanie ma art. 949 Kodeksu cywilnego. Spadkodawca powinien napisać testament w całości pismem ręcznym, podpisać go i opatrzyć datą.

Nie wystarczy przygotować tekst na komputerze, wydrukować go i podpisać ręcznie. Taki dokument nie jest polskim testamentem własnoręcznym. Prawo polskie nie dopuszcza również testamentu wspólnego dwóch osób, np. jednego wspólnego testamentu małżonków.

Podpis powinien jednoznacznie pochodzić od spadkodawcy i obejmować rozrządzenia znajdujące się przed nim. Z kolei brak daty nie powoduje automatycznie nieważności w każdym przypadku. Zgodnie z art. 949 § 2 Kodeksu cywilnego brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, jego treści ani wzajemnego stosunku kilku testamentów.

Przy sporze dotyczącym autentyczności albo swobody testowania pomocny może być również materiał o podważeniu testamentu własnoręcznego.

Jakie dokumenty przygotować przy sprawie z Kanadą

Zakres potrzebnych dokumentów zależy od tego, czy chodzi o darowiznę, planowanie testamentowe czy już otwarty spadek. Przygotowanie dokumentów przed wszczęciem postępowania pozwala jednak uniknąć wielu problemów dowodowych.

Przy darowiźnie pieniędzy warto zachować:

• potwierdzenie przelewu albo inny dokument wymagany przez art. 4a,
• dane rachunku nadawcy i odbiorcy oraz historię operacji, jeżeli jest potrzebna do wykazania pochodzenia pieniędzy,
• umowę darowizny albo inne dokumenty potwierdzające jej podstawę, jeżeli zostały sporządzone,
• kopię złożonego SD-Z2 i potwierdzenie jego wysłania lub złożenia,
• w przypadku spóźnienia – dokumenty potwierdzające przyczynę uchybienia i datę ustania tej przyczyny.

Przy testamencie i spadku z Kanady mogą być potrzebne:

• oryginał testamentu albo dokument urzędowo poświadczający jego treść i status,
• akt zgonu,
• akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo,
• zagraniczne orzeczenie lub inny dokument stwierdzający prawa do spadku, jeżeli został już wydany,
• dokumenty dotyczące nieruchomości, rachunków i innych składników majątku w Polsce i Kanadzie,
• tłumaczenia przysięgłe dokumentów potrzebnych w polskim postępowaniu,
• w zależności od rodzaju dokumentu i organu, przed którym ma zostać użyty – wymagane poświadczenie autentyczności, w tym apostille, jeżeli jest konieczna.

Nie każdy zagraniczny dokument wymaga dokładnie takich samych formalności. Przed zamawianiem tłumaczeń i uwierzytelnień najlepiej ustalić, jaki dokument będzie przedstawiany, przez jaki organ został wydany i przed jakim polskim organem ma zostać wykorzystany.

FAQ

Czy można przywrócić termin do złożenia SD-Z2?

Tak, od 7 stycznia 2026 r. art. 4c pozwala wnosić o przywrócenie określonych terminów z art. 4a, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wniosek trzeba złożyć zasadniczo w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia i jednocześnie dopełnić spóźnionej czynności. Trzeba też sprawdzić przepisy przejściowe, ponieważ art. 4c nie obejmuje każdego nabycia, którego termin upłynął przed 7 stycznia 2026 r.

Czy darowizna z Kanady musi być przelana na polskie konto?

Nie. Art. 4a nie ustanawia wymogu, aby rachunek nabywcy był prowadzony w Polsce. Przy pieniężnej darowiźnie przekraczającej właściwy próg trzeba jednak posiadać dowód przekazania środków na rachunek płatniczy nabywcy, jego inny rachunek w banku lub SKOK albo dowód przekazu pocztowego. Osobno trzeba ustalić, czy sama darowizna podlega polskiej ustawie podatkowej.

Czy testament sporządzony w Kanadzie jest ważny w Polsce?

Może być ważny. Formę testamentu ocenia się według reguł kolizyjnych, w tym Konwencji haskiej z 1961 r., która przewiduje kilka możliwych łączników. Oddzielnie ocenia się jego ważność materialną oraz prawo właściwe dla całego dziedziczenia. Nie można więc uzależniać skuteczności zagranicznego testamentu wyłącznie od tego, czy odpowiada formie polskiego testamentu własnoręcznego.

Czy polski sąd zawsze prowadzi cały spadek po osobie mieszkającej w Kanadzie?

Nie. Jeżeli zmarły miał zwykły pobyt w Kanadzie, zakres jurysdykcji polskiego sądu trzeba ustalić między innymi według art. 10 rozporządzenia 650/2012. Polski sąd może mieć jurysdykcję do całego spadku np. wtedy, gdy w Polsce znajduje się majątek, a zmarły miał w chwili śmierci polskie obywatelstwo. W innych przypadkach jurysdykcja może ograniczać się do majątku znajdującego się w Polsce.

W sprawie obejmującej Kanadę warto więc zawsze rozdzielić cztery pytania: czy powstaje polski podatek, jaki termin podatkowy biegnie, jakie prawo reguluje dziedziczenie oraz który organ ma jurysdykcję. Dopiero po ustaleniu tych elementów można bezpiecznie ocenić skutki darowizny albo testamentu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – w szczególności art. 2, 4, 4a, 4c, 6, 9 i 17a; tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 478, z późniejszą zmianą.
2. Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn – w szczególności przepisy przejściowe art. 2 i przepis o wejściu w życie; Dz.U. 2025 poz. 1854.
3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 162 i 163; tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 622, z późniejszymi zmianami.
4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 – w szczególności art. 10, 20–24, 26 i 27; EUR-Lex.
5. Konwencja z dnia 5 października 1961 r. dotycząca kolizji praw w przedmiocie formy rozporządzeń testamentowych – Haska Konferencja Prawa Prywatnego Międzynarodowego.
6. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 949 – tekst aktu.