Odwołanie po unieważnieniu testamentu

Podważenie testamentu notarialnego – kiedy jest możliwe?

Testament notarialny jest silnym dowodem tego, że spadkodawca złożył określone oświadczenie woli przed notariuszem. Nie oznacza to jednak, że taki testament jest zawsze niewzruszalny, a podważenie testamentu bywa możliwe także wtedy, gdy sporządził go notariusz.

Zgodnie z art. 945 § 1 Kodeksu cywilnego testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:

• w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;
• pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;
• pod wpływem groźby.

Forma aktu notarialnego nie wyklucza wykazywania nieważności testamentu z przyczyn przewidzianych w Kodeksie cywilnym. Notariusz stwierdza dokonanie czynności notarialnej i odbiera oświadczenie spadkodawcy, ale nie zastępuje sądu ani biegłego psychiatry lub neurologa przy późniejszej ocenie stanu świadomości testatora.

W sprawach dotyczących braku świadomości sąd bada przede wszystkim dokumentację medyczną, historię leczenia, zeznania osób mających kontakt ze spadkodawcą, okoliczności sporządzenia testamentu oraz opinię biegłego. Opinia może zostać sporządzona także po śmierci testatora, na podstawie dokumentacji i innych materiałów zgromadzonych w aktach.

Sama choroba neurologiczna, podeszły wiek czy przyjmowanie leków nie przesądzają automatycznie o nieważności testamentu. Trzeba ustalić, czy stan spadkodawcy w chwili jego sporządzenia rzeczywiście wyłączał świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli.

Warto pamiętać również o ograniczeniu czasowym. Na nieważność testamentu z przyczyn wskazanych w art. 945 K.c. nie można się powołać po upływie trzech lat od dnia, w którym osoba mająca interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie dziesięciu lat od otwarcia spadku.

Szczegółowe przesłanki i znaczenie materiału medycznego omawia artykuł Nieważność testamentu z powodu braku świadomości – jak podważyć testament.

Czy można odwołać się od postanowienia sądu spadku?

Tak. Jeżeli sąd I instancji stwierdził nabycie spadku z ustawy, ponieważ uznał testament za nieważny, uczestnik postępowania może wnieść apelację od postanowienia co do istoty sprawy.

W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd wydaje postanowienie, a nie wyrok. Zgodnie z art. 518 Kodeksu postępowania cywilnego od postanowień sądu pierwszej instancji orzekających co do istoty sprawy przysługuje apelacja. Na podstawie art. 13 § 2 K.p.c. odpowiednio stosuje się przepisy o apelacji w procesie.

Apelację wnosi się do sądu II instancji za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżone postanowienie. Jeżeli postanowienie wydał sąd rejonowy, sądem odwoławczym będzie co do zasady sąd okręgowy.

Nie trzeba godzić się z rozstrzygnięciem tylko dlatego, że sąd powołał biegłego i uznał jego opinię za przekonującą. Apelacja pozwala zakwestionować zarówno ustalenia faktyczne, jak i sposób zastosowania przepisów prawa. Wymaga jednak przedstawienia konkretnych zarzutów, a nie jedynie odmiennej oceny sytuacji przez uczestnika.

Jak uzyskać uzasadnienie postanowienia w sprawie spadkowej?

Po ogłoszeniu lub doręczeniu postanowienia pierwszym krokiem powinno być ustalenie terminu na złożenie wniosku o doręczenie orzeczenia z pisemnym uzasadnieniem. Jest to szczególnie ważne, ponieważ termin ten co do zasady wynosi tylko tydzień.

Postanowienie ogłoszone na rozprawie

Jeżeli sąd ogłosił postanowienie co do istoty sprawy na rozprawie, tygodniowy termin do złożenia wniosku o uzasadnienie co do zasady biegnie od dnia ogłoszenia.

Nie należy zakładać, że termin rozpocznie się dopiero po otrzymaniu korespondencji z sądu. Sama nieobecność uczestnika na rozprawie nie oznacza, że sąd musi w każdym przypadku doręczyć mu postanowienie z urzędu.

Postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym

Jeżeli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu niejawnym, trzeba ustalić, kiedy i w jakim trybie sąd je doręczył. W przypadkach przewidzianych ustawą termin na złożenie wniosku o uzasadnienie biegnie od doręczenia postanowienia, a nie od daty jego wydania.

Znaczenie mają przepisy o ogłaszaniu i doręczaniu orzeczeń, w szczególności art. 357 K.p.c. stosowany odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym, a także sposób doręczenia i treść pouczenia.

Jeżeli uczestnika reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, należy również uwzględnić doręczenie dokonane pełnomocnikowi. Przy doręczeniach elektronicznych i doręczeniach zastępczych trzeba sprawdzić datę, z którą nastąpił prawny skutek doręczenia.

Wniosek o doręczenie postanowienia z uzasadnieniem powinien identyfikować sąd, sygnaturę sprawy, uczestnika oraz postanowienie, którego dotyczy. Należy wskazać, że chodzi o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia, oraz określić wymagany zakres uzasadnienia zgodnie z przepisami.

Wniosek składa się do sądu, który wydał postanowienie. Można go złożyć w biurze podawczym albo przesłać w sposób przewidziany przepisami. Przy korzystaniu z operatora pocztowego należy uwzględnić reguły zachowania terminu określone w art. 165 K.p.c.

Termin apelacji w sprawie spadkowej – 14 czy 21 dni?

Art. 369 § 1 K.p.c., stosowany odpowiednio do apelacji od postanowienia co do istoty sprawy, przewiduje dwutygodniowy termin na wniesienie apelacji od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem.

Nie zawsze jednak termin wynosi 14 dni. Art. 369 § 1(1) K.p.c. przewiduje termin trzytygodniowy, jeżeli przedłużono termin do sporządzenia pisemnego uzasadnienia. Przy doręczeniu orzeczenia z uzasadnieniem sąd powinien zawiadomić stronę o tym terminie.

Jeżeli zawiadomienie błędnie określa termin apelacji, a strona zastosowała się do wskazanego terminu, art. 369 § 1(1) przewiduje ochronę terminowości wniesionego środka zaskarżenia. Nie oznacza to jednak, że każda apelacja może być składana w ciągu trzech tygodni.

Czynność	Termin	Od kiedy liczyć?
Wniosek o doręczenie postanowienia z uzasadnieniem	7 dni	Co do zasady od ogłoszenia albo, w ustawowych przypadkach, od doręczenia postanowienia
Apelacja – termin podstawowy	14 dni	Od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem
Apelacja – przedłużony termin ustawowy	21 dni	Od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, jeżeli przedłużono termin sporządzenia uzasadnienia

Przy obliczaniu terminów nie uwzględnia się dnia zdarzenia rozpoczynającego bieg terminu. Terminy tygodniowe kończą się z upływem dnia odpowiadającego nazwą początkowemu dniowi terminu. Jeżeli ostatni dzień przypada na sobotę albo dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa następnego dnia, który nie jest sobotą ani dniem ustawowo wolnym.

Co do zasady uzyskanie pisemnego uzasadnienia po terminowym złożeniu właściwego wniosku jest etapem poprzedzającym apelację. Nie należy pomijać tego etapu i liczyć terminu od daty, którą samodzielnie uzna się za właściwą.

Ile kosztuje wniosek o uzasadnienie i apelacja?

Wysokość opłat określa ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Trzeba odróżnić opłatę od wniosku o doręczenie postanowienia z uzasadnieniem od opłaty od samej apelacji.

Opłata 100 zł od wniosku o uzasadnienie

Zgodnie z art. 25b ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych od wniosku o doręczenie postanowienia co do istoty sprawy z uzasadnieniem pobiera się opłatę stałą w wysokości 100 zł.

Opłatę należy uiścić zgodnie z zasadami obowiązującymi w danym sądzie. Brak wymaganej opłaty może prowadzić do czynności związanych z usunięciem braków fiskalnych, a w razie ich nieusunięcia – do negatywnych skutków procesowych. Nie należy zakładać, że samo złożenie nieopłaconego wniosku zapewnia uzyskanie uzasadnienia.

Opłata od apelacji w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku

Art. 50 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przewiduje opłatę stałą 100 zł od apelacji w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku. Jest to szczególna regulacja dotycząca tego rodzaju postępowania.

Na podstawie art. 25b ust. 3 opłatę uiszczoną od wniosku o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem zalicza się na poczet opłaty od środka zaskarżenia. Jeśli więc uczestnik zapłacił 100 zł za uzasadnienie, a apelacja w tej samej sprawie podlega opłacie 100 zł, zasadniczo nie musi ponownie wpłacać kolejnych 100 zł.

Nie jest to jednak zasada, że wszystkie apelacje spadkowe kosztują 100 zł. W innych rodzajach postępowań, w szczególności w sprawach o dział spadku, trzeba sprawdzić właściwe przepisy i zakres zaskarżenia.

Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, może ubiegać się o zwolnienie od kosztów na zasadach ustawowych. Samo złożenie wniosku nie oznacza automatycznego uzyskania zwolnienia.

Niezależnie od opłat sądowych mogą wystąpić koszty pomocy pełnomocnika, dodatkowych dowodów oraz rozliczenia kosztów między uczestnikami. Sposób ich ponoszenia w sporach testamentowych wyjaśnia artykuł koszty sprawy spadkowej i sporu o nieważność testamentu.

Jak podważać opinię biegłego w apelacji?

Jeżeli sąd uznał testament za nieważny głównie na podstawie opinii biegłego, apelacja powinna precyzyjnie wskazywać, dlaczego sąd nie powinien był bezkrytycznie przyjąć tej opinii. Nie wystarczy napisać, że opinia jest niekorzystna albo że strona się z nią nie zgadza.

W apelacji można podnosić w szczególności, że opinia jest niepełna, wewnętrznie sprzeczna, nie odnosi się do istotnej dokumentacji medycznej, pomija zeznania świadków, wyciąga zbyt daleko idące wnioski albo nie odpowiada na pytanie, jaki był stan spadkodawcy dokładnie w chwili sporządzenia testamentu.

Jakie uchybienia można wskazać?

Przy ocenie opinii psychiatrycznej, neurologicznej lub innej opinii dotyczącej zdolności testatora do świadomego i swobodnego wyrażenia woli warto sprawdzić:

• Kompletność materiału: czy biegły uwzględnił całą istotną dokumentację medyczną, w tym leczenie bezpośrednio przed sporządzeniem testamentu i po tej czynności.
• Związek wniosków z konkretną datą: czy biegły ocenił stan spadkodawcy w chwili sporządzenia testamentu, zamiast wyprowadzać automatyczny wniosek z samego rozpoznania choroby.
• Spójność rozumowania: czy wnioski są logicznie powiązane z dokumentami, rozpoznaniem, przebiegiem leczenia i ewentualnym działaniem leków.
• Odniesienie do innych dowodów: czy biegły uwzględnił istotne relacje świadków, informacje od notariusza oraz okoliczności dokonania czynności.
• Granice wiadomości specjalnych: czy opinia zawiera ustalenia medyczne, czy też biegły bez odpowiedniego uzasadnienia zastępuje sąd w ocenie prawnej ważności testamentu.

Trzeba odróżnić błędy opinii od błędów sądu. Biegły dostarcza wiadomości specjalnych, natomiast sąd ocenia materiał dowodowy i rozstrzyga, czy zachodzi ustawowa przesłanka nieważności testamentu. Nie każda niezgodność opinii z relacją świadka oznacza wadliwość opinii; należy wykazać, dlaczego dana sprzeczność ma znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Opinia uzupełniająca czy nowy biegły?

Można wnosić o dopuszczenie opinii uzupełniającej, opinii innego biegłego albo – w uzasadnionych przypadkach – opinii zespołu biegłych. Podstawą są przepisy K.p.c. dotyczące dowodu z opinii biegłego, w tym art. 286.

Jeżeli opinia pomija konkretny dokument, zawiera niewyjaśnioną sprzeczność albo nie odpowiada na istotne pytanie sądu, uzasadniony może być wniosek o jej uzupełnienie. Gdy wady są poważniejsze, można wskazać, dlaczego konieczne jest zasięgnięcie opinii innego specjalisty.

Sąd nie ma jednak obowiązku powoływania kolejnego biegłego tylko dlatego, że dotychczasowa opinia jest niekorzystna dla uczestnika. Wniosek dowodowy powinien przedstawiać konkretne przyczyny, dla których istniejąca opinia nie pozwala na rzetelne rozstrzygnięcie sprawy.

Co powinna zawierać apelacja w sprawie spadkowej?

Apelacja powinna wskazywać, jakie postanowienie jest zaskarżane, czy w całości, czy w części, czego domaga się skarżący oraz jakie zarzuty stawia sądowi I instancji. W sprawie dotyczącej ważności testamentu kluczowe będą zwykle zarzuty odnoszące się do oceny dowodów, opinii biegłego oraz ustalenia stanu świadomości testatora.

Apelacja musi spełniać wymagania pisma procesowego i wymagania szczególne wynikające z art. 368 K.p.c., stosowanego odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym.

W szczególności należy:

• oznaczyć sąd, uczestników postępowania i sygnaturę sprawy;
• wskazać zaskarżone postanowienie oraz zakres zaskarżenia;
• przedstawić zarzuty i zwięźle je uzasadnić;
• wyjaśnić, dlaczego zarzucane uchybienia mogły wpłynąć na wynik sprawy;
• określić wniosek o zmianę albo uchylenie postanowienia wraz z żądanym zakresem rozstrzygnięcia;
• w razie zgłaszania nowych faktów lub dowodów wyjaśnić okoliczności uzasadniające ich powołanie dopiero w apelacji;
• dopełnić wymagań dotyczących podpisu, załączników, odpisów i należnej opłaty.

Jeżeli sąd pominął zeznania świadków potwierdzających samodzielność i logiczne zachowanie spadkodawcy, nie wyjaśnił sprzeczności w dokumentacji albo przyjął wnioski biegłego mimo istotnych braków opinii, może to uzasadniać zarzuty dotyczące oceny materiału dowodowego.

Nie wystarczy jednak ogólnie powołać się na naruszenie art. 233 § 1 K.p.c. Trzeba wskazać, które dowody zostały ocenione wadliwie, na czym polega naruszenie zasad logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego i jak mogło to wpłynąć na rozstrzygnięcie.

Jeżeli zarzut dotyczy niewłaściwego zastosowania art. 945 K.c., należy odróżnić problem prawny od sporu o fakty. Możliwa jest sytuacja, w której sąd prawidłowo ustalił stan zdrowia spadkodawcy, lecz błędnie ocenił jego znaczenie dla ważności testamentu. Możliwa jest również sytuacja odwrotna – problemem będą przede wszystkim nieprawidłowe ustalenia faktyczne.

Nowe dowody w apelacji – kiedy można je przedstawić?

Do apelacji można dołączyć wnioski o przeprowadzenie nowych dowodów, ale ich dopuszczalność podlega ograniczeniom.

Zgodnie z art. 381 K.p.c. sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba ich powołania wynikła później.

Dodatkowo art. 368 § 1(2) K.p.c. wymaga uprawdopodobnienia, że powołanie nowych faktów lub dowodów przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później.

Nowa dokumentacja medyczna

W sprawach dotyczących nieważności testamentu istotne mogą być dodatkowe karty leczenia szpitalnego, dokumentacja poradni neurologicznej, psychiatrycznej lub geriatrycznej, dokumenty z placówki opiekuńczej, a także informacje dotyczące leków przyjmowanych przez spadkodawcę.

Nie wystarczy jednak samo dołączenie nowych dokumentów. Trzeba wskazać, co mają wykazać i dlaczego nie zostały przedstawione wcześniej.

Jeżeli dokumentacja istniała w czasie postępowania przed sądem I instancji, ale uczestnik nie podjął żadnych działań w celu jej uzyskania, sąd odwoławczy może uznać, że dowód jest spóźniony.

Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy dokumenty były wcześniej niedostępne mimo podjętych starań albo dopiero z uzasadnienia postanowienia wynikła potrzeba wykazania określonej okoliczności. Każdy taki przypadek wymaga jednak konkretnego uzasadnienia.

Nowi świadkowie i dodatkowe opinie

Podobne ograniczenia dotyczą nowych świadków, nagrań, korespondencji oraz wniosków o kolejną opinię biegłego. Nie można traktować apelacji jako możliwości dowolnego przeprowadzenia całego postępowania dowodowego od początku.

Przy zgłaszaniu świadka należy wyjaśnić, jakie okoliczności ma potwierdzić, dlaczego są one istotne i z jakiego powodu dowód nie został powołany wcześniej, jeżeli było to możliwe.

Nieobecność na rozprawie a termin do zaskarżenia postanowienia

Nieobecność na rozprawie nie zawsze pozbawia uczestnika możliwości wniesienia apelacji. Może jednak prowadzić do błędnego ustalenia początku biegu terminu na wniosek o uzasadnienie.

Trzeba ustalić przede wszystkim, czy sąd ogłosił postanowienie na rozprawie, czy wydał je na posiedzeniu niejawnym, czy przepisy przewidywały doręczenie z urzędu oraz kiedy doszło do skutecznego doręczenia.

Więcej o skutkach nieobecności uczestnika wyjaśnia artykuł nieobecność na sprawie spadkowej.

Przywrócenie terminu do apelacji – kiedy jest możliwe?

Jeżeli termin do złożenia wniosku o uzasadnienie albo wniesienia apelacji już upłynął, należy w pierwszej kolejności sprawdzić, czy rzeczywiście doszło do uchybienia terminowi. Błąd w ustaleniu daty ogłoszenia lub skutecznego doręczenia może prowadzić do nieprawidłowego wniosku, że termin minął.

Jeżeli uchybienie rzeczywiście nastąpiło, w wyjątkowych sytuacjach można rozważyć przywrócenie terminu na podstawie art. 168 i następnych K.p.c.

Warunkiem jest uprawdopodobnienie, że niedokonanie czynności procesowej w terminie nastąpiło bez winy strony. Samo zapomnienie, błędne założenie co do obowiązku doręczenia postanowienia albo brak zainteresowania przebiegiem sprawy zasadniczo nie wystarczają.

Wniosek o przywrócenie terminu wnosi się co do zasady w ciągu tygodnia od ustania przyczyny uchybienia. Należy równocześnie dokonać czynności, której termin dotyczył, na przykład złożyć wniosek o uzasadnienie lub apelację. Po upływie roku od uchybionego terminu jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych wypadkach.

Jeżeli przeszkodą była poważna choroba, nagła hospitalizacja albo inna niezależna od uczestnika okoliczność, trzeba przedstawić odpowiednie dowody oraz wyjaśnić, dlaczego przeszkoda rzeczywiście uniemożliwiła terminowe działanie.

Przywrócenie terminu nie jest dodatkowym, zwykłym sposobem przedłużenia czasu na przygotowanie apelacji. Wymaga odrębnej oceny i nie powinno zastępować pilnowania ustawowych terminów.

Czy warto wnosić apelację po uznaniu testamentu za nieważny?

Decyzja zależy od tego, czy istnieją realne podstawy do zakwestionowania rozstrzygnięcia i czy możliwe jest przedstawienie zarzutów mogących wpłynąć na wynik postępowania.

Jeżeli sąd przeprowadził pełne postępowanie dowodowe, opinia biegłego jest logiczna i spójna, a dokumentacja medyczna jednoznacznie wskazuje na brak świadomości spadkodawcy, szanse na zmianę orzeczenia mogą być ograniczone.

Jeżeli jednak uzasadnienie pokazuje luki w rozumowaniu sądu, błędy w opinii biegłego, pominięcie istotnych świadków albo dokumentów, apelacja może być zasadna.

Przed podjęciem decyzji warto zestawić w jednej analizie treść postanowienia, uzasadnienie, opinię biegłego, zgłoszone wcześniej zastrzeżenia i wnioski dowodowe oraz dokumentację dotyczącą stanu zdrowia spadkodawcy.

Trzeba również określić oczekiwany rezultat. W zależności od sytuacji procesowej można domagać się zmiany zaskarżonego postanowienia, a w ustawowo uzasadnionych przypadkach jego uchylenia. Samo przekonanie, że testament powinien być ważny, nie zastępuje wymaganej argumentacji.

FAQ – apelacja po podważeniu testamentu

Czy apelacja w sprawie spadkowej zawsze musi być wniesiona w ciągu 14 dni?

Nie. Podstawowy termin wynosi 14 dni od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Jeżeli przedłużono termin sporządzenia pisemnego uzasadnienia, termin apelacji wynosi 21 dni. Wcześniej co do zasady trzeba terminowo wystąpić o uzasadnienie. Dlatego nie należy liczyć 14 dni bezpośrednio od rozprawy, na której ogłoszono postanowienie.

Ile kosztuje uzasadnienie postanowienia w sprawie spadkowej?

Od wniosku o doręczenie postanowienia co do istoty sprawy z uzasadnieniem pobiera się opłatę 100 zł. Jeśli następnie zostanie wniesiona apelacja, kwota zapłacona za uzasadnienie jest zaliczana na poczet opłaty od apelacji. W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sama apelacja również podlega opłacie stałej 100 zł.

Co zrobić, jeżeli sąd wskazał trzy tygodnie na apelację?

Należy sprawdzić zawiadomienie dołączone do doręczonego postanowienia z uzasadnieniem. Trzytygodniowy termin wynika z art. 369 § 1(1) K.p.c. i dotyczy sytuacji przedłużenia terminu sporządzenia pisemnego uzasadnienia. Jeżeli sąd błędnie wskazał termin, a strona zastosowała się do zawiadomienia, przepis przewiduje ochronę terminowości apelacji. Warto zachować otrzymane pouczenie lub zawiadomienie.

Czy można złożyć nową dokumentację medyczną dopiero z apelacją?

Tak, ale sąd odwoławczy może pominąć nowy dowód na podstawie art. 381 K.p.c. Należy uprawdopodobnić, że dokumentów nie można było powołać wcześniej albo że potrzeba ich przedstawienia powstała później. Sam fakt, że dokumenty mogą być korzystne, nie gwarantuje ich dopuszczenia.

Czy można żądać opinii innego biegłego?

Można, ale trzeba wskazać konkretne wady dotychczasowej opinii, takie jak sprzeczności, niepełność materiału albo brak odpowiedzi na istotne pytania. Sąd nie musi powoływać kolejnego biegłego wyłącznie dlatego, że opinia jest niekorzystna dla uczestnika.

Czy testament notarialny można uznać za nieważny mimo stanowiska notariusza?

Tak. Testament notarialny podlega ocenie na podstawie art. 945 K.c. Notariusz nie rozstrzyga ostatecznie, czy w chwili sporządzania testamentu zachodził stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. O nieważności rozstrzyga sąd na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Więcej informacji zawiera poradnik o rodzajach, ważności i skutkach prawnych testamentu.

Co zrobić, jeżeli minął termin na wniosek o uzasadnienie?

Najpierw należy zweryfikować, od kiedy termin rzeczywiście biegł. Jeżeli został przekroczony, można ocenić przesłanki przywrócenia terminu. Wymaga to uprawdopodobnienia braku winy i co do zasady złożenia odpowiedniego wniosku w ciągu tygodnia od ustania przeszkody wraz z zaległą czynnością procesową.

Przed wniesieniem apelacji najważniejsze jest ustalenie właściwego terminu, uzyskanie pisemnego uzasadnienia i sprawdzenie, czy zarzuty wskazują rzeczywiste błędy w ustaleniach sądu lub zastosowaniu prawa. W sprawach dotyczących świadomości spadkodawcy o wyniku często decyduje nie liczba przedstawionych dokumentów, lecz ich znaczenie dla oceny stanu testatora w dniu sporządzenia testamentu.