Odwołanie po unieważnieniu testamentu

Podważenie testamentu notarialnego

Testament notarialny jest silnym dowodem tego, że spadkodawca złożył określone oświadczenie woli przed notariuszem. Nie oznacza to jednak, że taki testament jest zawsze niewzruszalny, a podważenie testamentu bywa możliwe także wtedy, gdy sporządził go notariusz. Zgodnie z art. 945 K.c. testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony między innymi w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.

Także Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 czerwca 1985 r., sygn. akt III CRN 181/85, wskazał, że forma aktu notarialnego nie wyklucza wykazywania nieważności testamentu z przyczyn przewidzianych w Kodeksie cywilnym. Innymi słowy, notariusz nie zastępuje sądu ani biegłego psychiatry lub neurologa przy późniejszej ocenie stanu świadomości spadkodawcy.

W praktyce sąd bada wtedy przede wszystkim dokumentację medyczną, historię leczenia, zeznania osób mających kontakt ze spadkodawcą, okoliczności sporządzenia testamentu oraz opinię biegłego. Opinia może zostać sporządzona także po śmierci testatora, na podstawie akt sprawy i dokumentów, ponieważ w przeciwnym razie wiele spraw o nieważność testamentu nigdy nie mogłoby zostać rzetelnie rozpoznanych.

Warto pamiętać również o ograniczeniu czasowym. Na nieważność testamentu z przyczyn wskazanych w art. 945 K.c. nie można się powołać po upływie trzech lat od dnia, w którym osoba mająca interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie dziesięciu lat od otwarcia spadku.

Czy można odwołać się od postanowienia sądu spadku?

Tak. Jeżeli sąd I instancji stwierdził nabycie spadku z ustawy, ponieważ uznał testament za nieważny, uczestnik postępowania może wnieść apelację. W sprawach spadkowych sąd wydaje postanowienie, a nie wyrok, ale postanowienie co do istoty sprawy podlega zaskarżeniu.

Apelację wnosi się do sądu II instancji za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżone postanowienie. Jeżeli postanowienie wydał sąd rejonowy, sądem odwoławczym będzie co do zasady sąd okręgowy.

Najważniejsze są terminy. Co do zasady w terminie tygodnia od ogłoszenia postanowienia należy złożyć wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia. Jeżeli uczestnik nie był obecny przy ogłoszeniu, a przepisy przewidują doręczenie postanowienia, termin należy liczyć od właściwego doręczenia. Po otrzymaniu postanowienia z uzasadnieniem termin na wniesienie apelacji wynosi zwykle dwa tygodnie.

Terminy procesowe liczy się według zasad Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę albo dzień ustawowo wolny od pracy, termin kończy się następnego dnia, który nie jest sobotą ani dniem ustawowo wolnym. W sprawie spadkowej nie warto jednak czekać do ostatniego dnia, bo apelacja wymaga sformułowania zarzutów i sprawdzenia akt.

Jak podważać opinię biegłego w apelacji?

Jeżeli sąd uznał testament za nieważny głównie na podstawie opinii biegłego, apelacja powinna precyzyjnie wskazywać, dlaczego sąd nie powinien był bezkrytycznie przyjąć tej opinii. Nie wystarczy napisać, że opinia jest niekorzystna albo że strona się z nią nie zgadza.

W apelacji można podnosić w szczególności, że opinia jest niepełna, wewnętrznie sprzeczna, nie odnosi się do istotnej dokumentacji medycznej, pomija zeznania świadków, wyciąga zbyt daleko idące wnioski albo nie odpowiada na pytanie, jaki był stan spadkodawcy dokładnie w chwili sporządzenia testamentu.

Można też wnosić o dopuszczenie opinii uzupełniającej, opinii innego biegłego albo dowodu z dodatkowych dokumentów. Trzeba jednak pamiętać, że sąd odwoławczy może pominąć nowe twierdzenia i dowody, jeżeli strona mogła powołać je wcześniej, a nie wykaże, że potrzeba ich przedstawienia powstała dopiero później.

Co powinna zawierać apelacja w sprawie spadkowej?

Apelacja powinna wskazywać, jakie postanowienie jest zaskarżane, czy w całości, czy w części, czego domaga się skarżący oraz jakie zarzuty stawia sądowi I instancji. W sprawie opisanej w pytaniu kluczowe będą zwykle zarzuty dotyczące oceny dowodów, opinii biegłego oraz ustalenia stanu świadomości testatora.

W praktyce należy przeanalizować uzasadnienie sądu i sprawdzić, czy sąd odniósł się do wszystkich istotnych dowodów. Jeżeli pominął zeznania świadków potwierdzających samodzielność i logiczne zachowanie spadkodawcy, nie wyjaśnił sprzeczności w dokumentacji albo przyjął wnioski biegłego mimo braków opinii, może to być podstawą zarzutów apelacyjnych.

Do apelacji można dołączyć wnioski dowodowe, ale trzeba wyjaśnić, dlaczego dowód nie został powołany wcześniej albo dlaczego jego znaczenie ujawniło się dopiero po zapoznaniu z uzasadnieniem. Dotyczy to na przykład nowej dokumentacji medycznej, dokumentów z placówki opiekuńczej, nagrań, korespondencji albo zeznań osób, których wcześniej nie dało się ustalić.

Czy warto wnosić apelację?

Decyzja zależy od tego, czy w sprawie istnieją realne podstawy do zakwestionowania ustaleń sądu, a także od tego, jak rozłożą się koszty sprawy spadkowej i sporu. Jeżeli sąd przeprowadził pełne postępowanie dowodowe, opinia biegłego jest logiczna i spójna, a dokumentacja medyczna jednoznacznie wskazuje na brak świadomości spadkodawcy, szanse na zmianę orzeczenia mogą być ograniczone.

Jeżeli jednak uzasadnienie pokazuje luki w rozumowaniu sądu, błędy w opinii biegłego, pominięcie ważnych świadków lub dokumentów, apelacja może być zasadna. Trzeba działać szybko, ponieważ uchybienie terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie lub apelacji może zamknąć drogę do merytorycznego zaskarżenia postanowienia.

Jeżeli termin już upłynął, w wyjątkowych sytuacjach można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu. Wymaga to jednak wykazania, że uchybienie nastąpiło bez winy strony, a sam wniosek musi być złożony niezwłocznie po ustaniu przeszkody wraz z czynnością, której termin dotyczył.

FAQ

Czy testament notarialny można unieważnić?

Tak. Testament notarialny może być nieważny, jeżeli zachodzi jedna z przesłanek z art. 945 K.c., na przykład brak świadomości albo swobody przy podejmowaniu decyzji i wyrażaniu woli. Forma notarialna utrudnia podważenie testamentu, ale go nie wyklucza.

Ile czasu jest na apelację w sprawie spadkowej?

Najpierw co do zasady trzeba w terminie tygodnia złożyć wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postanowienia. Po doręczeniu uzasadnienia termin na apelację wynosi zwykle dwa tygodnie.

Czy można żądać opinii innego biegłego?

Można o to wnosić, ale trzeba wykazać konkretne wady dotychczasowej opinii. Sąd nie musi powoływać kolejnego biegłego tylko dlatego, że opinia jest dla strony niekorzystna.

Czy w apelacji można przedstawić nowe dowody?

Tak, ale z ograniczeniami. Trzeba wyjaśnić, dlaczego dowód nie został powołany wcześniej albo dlaczego potrzeba jego powołania powstała dopiero po wydaniu postanowienia lub po zapoznaniu się z uzasadnieniem.

Co zrobić, jeśli termin na apelację już minął?

W wyjątkowych sytuacjach można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu. Trzeba jednak wykazać brak winy w uchybieniu terminowi i jednocześnie dokonać spóźnionej czynności, na przykład złożyć apelację.

Podsumowanie

Odwołanie od postanowienia sądu w sprawie spadkowej jest możliwe, także wtedy, gdy sąd uznał za nieważny testament notarialny. Najważniejsze jest szybkie złożenie wniosku o uzasadnienie, dokładne przeanalizowanie motywów rozstrzygnięcia i przygotowanie zarzutów, które pokazują konkretne błędy w ocenie dowodów albo opinii biegłego.

W sprawach dotyczących świadomości spadkodawcy o wyniku często decydują szczegóły medyczne i faktyczne. Dlatego przed wniesieniem apelacji warto zestawić treść opinii biegłego z dokumentacją, zeznaniami świadków i okolicznościami sporządzenia testamentu.

Przeczytaj również:

• dwa testamenty o różnej treści
• testament ustny a testament notarialny
• ustna wola zmarłego a spadek
• testament znaleziony po latach
• testament sprzed lat
• konkubinat, testament i podatek od spadku
• testament i obowiązek opieki nad ojczymem

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1985 r., sygn. akt III CRN 181/85

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.