Koszty sprawy spadkowej przy sporze o testament

Kto płaci koszty w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku?

Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest postępowaniem nieprocesowym. Oznacza to, że nie stosuje się tu automatycznie zasady znanej z procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca zwraca koszty stronie wygrywającej. Punktem wyjścia jest art. 520 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

W praktyce oznacza to, że osoba składająca wniosek o stwierdzenie nabycia spadku opłaca wniosek i ponosi koszty czynności, które sama podejmuje. Jeżeli inny uczestnik kwestionuje ważność testamentu i wnosi o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, sąd zwykle wzywa właśnie tego uczestnika do uiszczenia zaliczki na wynagrodzenie biegłego. Nie jest to jednak reguła bezwzględna, bo sąd może inaczej ocenić, w czyim interesie dowód ma być przeprowadzony.

Co do zasady opłata stała od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Dodatkowo pobierana jest opłata za wpis do Rejestru Spadkowego w wysokości 5 zł. Jeżeli w toku sprawy pojawia się konieczność przeprowadzenia opinii biegłego, koszty mogą być znacznie wyższe, ponieważ obejmują wynagrodzenie biegłego za analizę akt, dokumentacji medycznej i sporządzenie opinii.

Zaliczka na opinię biegłego przy kwestionowaniu testamentu

W sprawach, w których uczestnicy dążą do podważenia testamentu, twierdząc, że spadkodawca nie był świadomy albo swobodny przy jego sporządzaniu, sąd często dopuszcza dowód z opinii biegłego lekarza psychiatry, neurologa, psychologa albo innego specjalisty. Biegły ocenia dokumentację medyczną, okoliczności sporządzenia testamentu i inne materiały zgromadzone w aktach. Jeżeli spadkodawca już nie żyje, opinia jest sporządzana na podstawie dokumentów i zeznań, a nie na podstawie badania osoby.

Uczestnik, który wnosi o taki dowód, powinien liczyć się z obowiązkiem uiszczenia zaliczki. Wysokość zaliczki ustala sąd. Może ona wynosić kilkaset złotych, ale w sprawach wymagających obszernej analizy dokumentacji medycznej bywa wyższa. Po sporządzeniu opinii biegły przedstawia rachunek, a sąd ustala należne wynagrodzenie. Jeżeli zaliczka okaże się niewystarczająca, sąd może wezwać do jej uzupełnienia.

Ważne jest rozróżnienie między tymczasowym wyłożeniem zaliczki a ostatecznym poniesieniem kosztów. To, że dany uczestnik wpłacił zaliczkę, nie zawsze oznacza, że definitywnie zostanie obciążony całym kosztem opinii. Sąd może w końcowym orzeczeniu rozliczyć koszty inaczej, zwłaszcza gdy spór o ważność testamentu miał wyraźnie przeciwny charakter.

Czy sąd może obciążyć kosztami uczestnika, który przegrał spór?

Tak, ale nie dzieje się to automatycznie. Art. 520 K.p.c. przewiduje wyjątki od zasady ponoszenia własnych kosztów. Jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani wynikiem sprawy albo ich interesy są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów albo nałożyć go w całości na jednego uczestnika.

W sporze o testament interesy uczestników mogą być sprzeczne. Przykładowo jedna osoba twierdzi, że testament jest ważny i na jego podstawie ma dziedziczyć, a inni uczestnicy domagają się dziedziczenia ustawowego, powołując się na nieważność testamentu. Jeżeli ich zarzuty nie zostaną potwierdzone, można wnosić, aby sąd obciążył ich kosztami wywołanymi tym sporem, w szczególności kosztami opinii biegłego albo kosztami zastępstwa prawnego, jeżeli zostały poniesione.

Sąd ocenia jednak całokształt sprawy. Sam fakt, że uczestnik kwestionował testament, nie musi jeszcze oznaczać działania niewłaściwego. Jeżeli miał podstawy do wątpliwości, np. istniała dokumentacja leczenia, zaawansowany wiek spadkodawcy albo okoliczności budzące realne zastrzeżenia, sąd może uznać, że przeprowadzenie dowodu było uzasadnione.

Co z kosztami pełnomocnika, dojazdów i pism procesowych?

Do kosztów związanych z udziałem w sprawie mogą należeć nie tylko opłaty sądowe i zaliczki na biegłych. W praktyce uczestnicy ponoszą również koszty pomocy prawnej, sporządzenia pism, dojazdów do sądu, odpisów dokumentów czy uzyskania dokumentacji medycznej. Warto przy tym wiedzieć, jak oceniana jest nieobecność na sprawie spadkowej. W postępowaniu nieprocesowym każdy uczestnik zasadniczo ponosi te wydatki sam, chyba że sąd zastosuje wyjątek z art. 520 § 2 lub § 3 K.p.c.

Jeżeli korzystasz z pomocy adwokata albo radcy prawnego i chcesz, aby inny uczestnik zwrócił koszty zastępstwa, trzeba złożyć odpowiedni wniosek. Najbezpieczniej zrobić to przed zamknięciem rozprawy albo w piśmie końcowym, wskazując, że interesy uczestników były sprzeczne i że koszty zostały wywołane stanowiskiem drugiej strony.

Jak sąd rozlicza koszty po opinii biegłego?

Po złożeniu opinii biegły przedstawia rachunek. Sąd sprawdza jego zasadność i wydaje postanowienie dotyczące wynagrodzenia biegłego. Wynagrodzenie może zostać pokryte z wpłaconej zaliczki, z zaliczek kilku uczestników albo tymczasowo ze środków Skarbu Państwa, jeżeli zaliczka nie została uiszczona albo była niewystarczająca.

Ostateczne rozliczenie kosztów następuje zwykle w postanowieniu kończącym sprawę. Wtedy sąd decyduje, czy każdy uczestnik zostaje przy swoich kosztach, czy też jeden uczestnik ma zwrócić drugiemu całość albo część wydatków. Jeżeli uczestnik nie zgadza się z rozstrzygnięciem o kosztach, możliwość jego zaskarżenia zależy od rodzaju orzeczenia i etapu sprawy. Odrębną kwestią pozostaje apelacja po podważeniu testamentu notarialnego, czyli zaskarżenie samego rozstrzygnięcia co do dziedziczenia.

Co zrobić, gdy nie stać Cię na koszty sądowe?

Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku trzeba dołączyć oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Sąd może zwolnić od kosztów w całości albo w części.

Zwolnienie od kosztów sądowych nie oznacza automatycznie wygrania sprawy ani nie przesądza o końcowym rozliczeniu kosztów między uczestnikami. Może jednak pozwolić na przeprowadzenie potrzebnych dowodów, w tym opinii biegłego, bez natychmiastowego wykładania całej zaliczki.

FAQ

Czy osoba, która złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, zawsze płaci wszystkie koszty?

Nie. Wnioskodawca płaci przede wszystkim opłatę od własnego wniosku i koszty czynności, które sam podejmuje. Inni uczestnicy mogą zostać zobowiązani do zaliczek na dowody, o które wnoszą, a końcowe rozliczenie kosztów zależy od decyzji sądu.

Kto płaci za opinię biegłego, gdy ktoś podważa testament?

Najczęściej zaliczkę wykłada uczestnik, który wnosi o opinię biegłego. Jeżeli sąd uzna dowód za potrzebny z urzędu albo w interesie wszystkich uczestników, może rozłożyć obowiązek inaczej. Ostateczne rozliczenie następuje po zakończeniu sprawy.

Czy można żądać zwrotu kosztów od uczestników, którzy bezskutecznie kwestionowali testament?

Tak, można złożyć taki wniosek. Trzeba wykazać, że interesy uczestników były sprzeczne oraz że konkretne koszty zostały wywołane ich stanowiskiem. Sąd może, ale nie musi, obciążyć ich kosztami w całości albo w części.

Czy przegrany spór o testament automatycznie oznacza obowiązek zwrotu kosztów?

Nie. W postępowaniu nieprocesowym nie ma prostego automatyzmu. Sąd bierze pod uwagę charakter sprawy, zachowanie uczestników, zasadność zgłaszanych zarzutów i to, czy spór był rzeczywiście sprzeczny.

Czy można uniknąć płacenia zaliczki na biegłego?

Jeżeli nie stać Cię na poniesienie kosztów, możesz złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Jeżeli sąd go uwzględni, zaliczka może nie być wymagana w całości albo w części, ale nie przesądza to jeszcze o końcowym rozliczeniu kosztów.

Podsumowanie

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku podstawową zasadą jest to, że każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem. Wnioskodawca opłaca wniosek, a uczestnik żądający opinii biegłego zwykle wykłada zaliczkę na ten dowód. Jeżeli jednak spór o testament ma wyraźnie sprzeczny charakter, sąd może na podstawie art. 520 K.p.c. obciążyć kosztami jednego z uczestników, zwłaszcza gdy jego wnioski zostały oddalone albo działał niesumiennie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.