Kategoria: Testament

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy spadkobierca jest uprawniony znać treść testamentu przed śmiercią spadkodawcy?

Janusz Polanowski • Opublikowane: 2019-05-20

Czy spadkobierca jest uprawniony znać treść testamentu notarialnego przed śmiercią spadkodawcy i przed jego otwarciem?

Janusz Polanowski

»Wybrane opinie klientów

Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka
Chciałem bardzo podziękować za poradę która mi bardzo pomogła wasza firma działa na najwyższym poziomie wasze odpowiedzi były wyczerpujące i pomocne jeszcze raz bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Krzysztof
Dziękuję za wyczerpującą odpowiedź, uratowała mi Paki tyłek.
Jerzy, 53 lata, informatyk
Bardzo rzeczowa, dokładnie opisująca postępowanie odpowiedź oraz spokój, że mogę w ramach jednej opłaty dopytać gdy czegoś nie jestem pewna.
Martyna, 37 lat, Neurologopeda
Dziękuję bardzo za pomoc. Teraz wiem na czym stoję. Porada bardzo się przydała. 
Maria

Przed udzieleniem odpowiedzi na to pytanie trzeba usystematyzować (także pod względem językowym) istotne zagadnienia.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Zagadnienia dziedziczenia prawnie uregulowano głównie w dwóch ustawach: Kodeksie cywilnym (K.c.) oraz w Kodeksie postępowania cywilnego (K.p.c.); spadków dotyczy ostatnia księga K.c. (art. 922 i następne), zaś przepisy dotyczące postępowań w „sprawach spadkowych” skoncentrowano w art. 627 i następnych K.p.c.

Do otwarcia spadku dochodzi wraz ze śmiercią spadkodawcy (art. 924 K.c.). Testament podlega ogłoszeniu (a nie „otwarciu”) – chodzi o sformalizowaną czynność przed sądem lub przed notariuszem.

Czasownik „móc” ma dwa podstawowe znaczenia. Pierwsze dotyczy tego, czy ktoś lub coś jest w stanie coś sprawić lub osiągnąć, np. wykonać rzeźbę, podnieść ciężki przedmiot, wspiąć się na jakiś szczyt górski. Drugie dotyczy sfery uprawnień (a ta często wiąże się z obowiązkami) – można (zwłaszcza w uproszczeniu) mówić o tym, czy ktoś „jest uprawniony” („ma prawo”). Pierwsze znaczenie czasownika „móc” prawdopodobnie ma znikome (jeżeli w ogóle jakiekolwiek) znaczenie w związku z postawionym pytaniem. Za to można (a nawet należy) poświęcić nieco uwagi znaczeniu drugiemu.

Niejednoznaczność dotyczy także przepisów „prawa spadkowego”. Samo użycie rzeczowników „spadkodawca” i „spadkobierca” jest niejednoznaczne. Chodzi bowiem zarówno o spadkodawcę i spadkobiercę w ścisłym znaczeniu tych słów – po otwarciu spadku (art. 924 K.c.), jak też o „przyszłego spadkodawcę” (czyli o człowieka żyjącego”) i „przyszłego spadkobiercę”. Szczególnie dobrze to widać w związku ze zrzeczeniem się dziedziczenia (art. 1048 i następne K.c.) – taką umowę są uprawnieni zawrzeć jedynie: przyszły spadkodawca i przyszły spadkobierca, choć ustawodawca użył określeń krótszych.

Stosownie do wyrażonej w art. 926 reguły, pierwszeństwo ma dziedziczenie testamentowe (art. 941 i następne K.c.) przed dziedziczeniem ustawowym (art. 931 i następne K.c.); już z tego artykułu ustawowego możemy dowiedzieć się, że są dwa rodzaje dziedziczenia. W przepisach o dziedziczeniu (w tym dotyczących dziedziczenia ustawowego) nie ma uregulowań, które wprost zakazywałyby (potencjalnemu) spadkobiercy zapoznawanie się z treścią testamentu. To dotyczy zarówno testamentu wskazującego daną osobę jako spadkobiercę, jak też testamentu wykluczającego danego człowieka z kręgu spadkobierców – czy to za sprawą wydziedziczenia (art. 1008 i następne K.c.), jak i w przypadku „testamentu negatywnego” (wykluczającego od dziedziczenia, ale wolnego od pozbawienia zachowku); wydziedziczenie (art. 1008 i następne K.c.) oznacza pozbawienie prawa do zachowku (art. 991 i następne K.c.).

W przypadku dziedziczenia ustawowego (art. 931 i następne K.c.) – zwłaszcza przez osoby z najbliższego grona rodzinnego spadkodawcy – na ogół da się przewidzieć, kto będzie po kim dziedziczył. Niekiedy rzeczywistość odbiega od „przymiarek” w tym zakresie; nie tylko w przypadku wydziedziczenia lub sporządzenia „testamentu negatywnego”, ale także z uwagi na odmienną od założeń kolejność schodzenia ludzi z tego świata (co można stwierdzić np. czytając znajdujące się na nagrobkach informacje o długości życia określonych ludzi). Skoro spadkobiercy ustawowi często wiedzą, kto będzie spadkobiercą, to dlaczego miałby o tym nie wiedzieć spadkobierca testamentowy? Sama zasada równości wobec prawa (także w związku z dziedziczeniem) przemawia przeciwko wykluczaniu spadkobiercy testamentowego od dowiedzenia się o testamencie lub o treści testamentu. Spadkodawca (a właściwie przyszły spadkodawca) jest uprawniony powierzyć swój testament lub wypis aktu notarialnego z treścią swego testamentu dowolnie wybranej przez siebie osobie – w tym komuś z grona swych spadkobierców (zarówno testamentowych, jak i ustawowych). Co więcej, po śmierci spadkodawcy jest dość duża możliwość pozyskiwania (odpłatnie) z rejestru spadkowego (zwłaszcza danych dotyczących zarejestrowanych testamentów). Do tego można dodać formułę: „co nie jest zakazane – jest dozwolone”.

Niekiedy można zastanawiać się nad tym, czy spadkobierca testamentowy powinien być informowany o treści testamentu lub czy o treści testamentu (zwłaszcza niekorzystnego) powinien być informowany spadkobierca ustawowy (np. wydziedziczony lub wskazany w formule o cechach „testamentu negatywnego”). Jednak trudno jest takie rozważania „ubrać w szaty prawa”. Chodzi bardziej o doświadczenie życiowe, o zasady dotyczące relacji międzyludzkich. Można by też pytać o celowość zatajenia treści niekorzystnego testamentu np. przed dzieckiem pracującym w gospodarstwie rodzica bardziej ceniącego kogoś innego.

W świetle obowiązujących w Polsce przepisów prawnych posiadanie przez (przyszłego) spadkobiercę wiedzy o testamencie lub o treści testamentu przed otwarciem spadku lub przed ogłoszeniem testamentu nie jest związane z sankcją prawną (np. „wykluczeniem od dziedziczenia”). Za to poważne skutki prawne mogą wiązać się z nagannym sposobem postępowania – np. w celu zapoznania się z treścią testamentu lub w związku z poznaniem treści testamentu. Pobicie, włamanie (np. do: kancelarii notarialnej, biura, domu), wulgarne słowa lub gesty (nie tylko pod adresem przyszłego spadkodawcy lub kogoś mu bliskiego) mogą mieć poważne konsekwencje – tytułem przykładu: odpowiedzialność karna, odpowiedzialność odszkodowawcza, wydziedziczenie, niegodność dziedziczenia (art. 928 i następne K.c.).

Ciekawy (zwłaszcza dla osób trzecich) i trudny (szczególnie dla osób zainteresowanych) problem mógłby wiązać się z sytuacją, gdy spadkodawca w testamencie (także innym, niż poznany przez kogoś) zawarł postanowienia dotyczące poznania treści jego testamentu wbrew woli spadkodawcy; sąd w takim przypadku mógłby stanąć przed poważnym wyzwaniem – nie tylko w przypadku ostrego sporu związanego z dziedziczeniem.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »