Spadek po teściach – czy zięć lub synowa dziedziczy?

Przykładowa sytuacja: 10 lat temu zmarł mąż pani Heleny. Mąż pozostawił testament, w którym cały swój majątek przekazał żonie. Obecnie ma odbyć się postępowanie spadkowe po ojcu zmarłego męża. Pani Helena pyta, czy może zgłosić się do spadku po teściu razem ze swoimi dziećmi, skoro jej mąż nie dożył śmierci swojego ojca.

Dziedziczenie po teściu lub teściowej z ustawy

W dziedziczeniu ustawowym po teściu albo teściowej podstawowe znaczenie ma pokrewieństwo, a nie relacja rodzinna rozumiana potocznie. Synowa i zięć są powinowatymi, czyli osobami związanymi ze spadkodawcą przez małżeństwo, ale nie są jego zstępnymi, rodzicami, rodzeństwem ani małżonkiem.

Zgodnie z art. 931 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności do spadku z ustawy powołane są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych, ale udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 całego spadku. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział, który by mu przypadał, przechodzi na jego dzieci w częściach równych.

Oznacza to, że po teściu pani Helena nie dziedziczy z ustawy. Do spadku mogą natomiast wejść jej dzieci, jeżeli są dziećmi zmarłego syna spadkodawcy. W takiej sytuacji wnuki wchodzą w miejsce swojego zmarłego rodzica i dzielą między siebie udział, który przypadłby temu rodzicowi.

Czy testament męża daje prawo do spadku po jego ojcu?

Nie. Testament zmarłego męża pani Heleny dotyczył wyłącznie majątku należącego do męża w chwili jego śmierci. Nie mógł przenieść na żonę prawa do przyszłego spadku po swoim ojcu, jeżeli ojciec żył w chwili śmierci syna.

Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Skoro teść zmarł później niż syn, to syn nie mógł nabyć po nim spadku, a następnie przekazać go żonie. W jego miejsce wchodzą jego zstępni, czyli dzieci, a nie wdowa po nim.

Inaczej byłoby tylko wtedy, gdyby teść sporządził własny testament i powołał synową do spadku albo zapisał jej określony składnik majątku, na przykład działkę, udział w mieszkaniu lub kwotę pieniężną. Wtedy podstawą dziedziczenia albo nabycia konkretnego prawa byłby testament teścia, a nie małżeństwo z jego synem.

Spadek po teściu lub teściowej – reprezentowanie dzieci

Jeżeli dzieci pani Heleny są pełnoletnie, same powinny brać udział w sprawie spadkowej po dziadku. Jeżeli są małoletnie, matka może działać jako ich przedstawiciel ustawowy, czyli złożyć wniosek do sądu w ich imieniu albo reprezentować je w postępowaniu wszczętym przez inną osobę.

We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy wskazać wszystkich znanych spadkobierców ustawowych i testamentowych. W praktyce trzeba ustalić, czy żyje małżonek spadkodawcy, czy spadkodawca miał inne dzieci, czy któreś z nich zmarło wcześniej oraz czy pozostawiło własnych zstępnych. Potrzebne będą zwłaszcza odpis aktu zgonu teścia, odpis aktu zgonu zmarłego męża oraz odpisy aktów urodzenia dzieci.

Jeżeli ktoś z rodziny męża pominie dzieci pani Heleny we wniosku spadkowym, nie pozbawia ich to automatycznie praw do spadku. Może jednak skomplikować sprawę i wymagać późniejszego prostowania postanowienia albo podejmowania dodatkowych czynności. Dlatego warto pilnować, aby dzieci zostały wskazane od początku jako osoby wchodzące w miejsce zmarłego syna spadkodawcy.

Jak obliczyć udział dzieci po zmarłym rodzicu?

Udział dzieci zależy od tego, jaki udział przypadłby ich zmarłemu rodzicowi, gdyby dożył śmierci swojego ojca albo matki. Dopiero ten udział dzieli się po równo między jego zstępnych.

Przykładowo: jeżeli teść pozostawił żonę, jedno żyjące dziecko oraz dwoje wnuków po zmarłym synu, to żona teścia, żyjące dziecko oraz linia zmarłego syna dziedziczą po 1/3 spadku. Dwoje wnuków dzieli między siebie udział ojca, więc każde z nich otrzyma po 1/6 spadku. Wdowa po zmarłym synu nie otrzyma udziału z ustawy.

Jeżeli natomiast teść nie miał żyjącego małżonka, a pozostawił dwoje dzieci, z których jedno zmarło przed nim i pozostawiło dwoje własnych dzieci, to żyjące dziecko spadkodawcy otrzyma 1/2 spadku, a każde z wnuków po zmarłym dziecku otrzyma po 1/4 spadku.

Co z długami spadkowymi i odrzuceniem spadku przez dzieci?

Jeżeli spadek po teściu lub teściowej może obejmować długi, trzeba szybko ustalić, czy przyjęcie spadku jest dla dzieci bezpieczne. Co do zasady oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku.

Brak oświadczenia w terminie oznacza obecnie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. To ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku, ale nie zawsze rozwiązuje wszystkie problemy praktyczne. Przy zadłużonym spadku często konieczne jest przeanalizowanie dokumentów, wierzytelności i składu majątku.

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka jest czynnością dotyczącą jego majątku. W wielu sytuacjach wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego albo, w przypadkach przewidzianych w przepisach, może być dokonane w uproszczonym trybie, gdy odrzucenie przez dziecko jest konsekwencją wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica. Ponieważ ocena zależy od konkretnej konfiguracji rodzinnej i dokumentów, nie warto odkładać tej decyzji na koniec terminu.

Czy synowa lub zięć może domagać się zachowku po teściach?

Co do zasady nie. Zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Synowa i zięć nie należą do tej grupy po teściu ani po teściowej.

Roszczenie o zachowek mogą natomiast mieć dzieci zmarłego syna albo córki spadkodawcy, jeżeli zostały pominięte w testamencie, a przy dziedziczeniu ustawowym przypadłby im udział po zmarłym rodzicu. W takiej sytuacji trzeba osobno ocenić testament, skład spadku, darowizny oraz wartość udziału, który przypadłby wnukom.

Kiedy synowa lub zięć może mimo wszystko coś otrzymać?

Synowa albo zięć mogą otrzymać majątek po teściu lub teściowej przede wszystkim na podstawie testamentu, zapisu zwykłego, zapisu windykacyjnego albo darowizny dokonanej za życia. Mogą też być współwłaścicielami określonych składników majątku niezależnie od dziedziczenia, na przykład gdy kupili nieruchomość razem z teściami albo ponosili nakłady na wspólny majątek.

Takie sytuacje nie wynikają jednak z samego faktu pozostawania synową lub zięciem. Trzeba zawsze odróżnić prawa spadkobiercy od innych roszczeń, na przykład o rozliczenie nakładów, zwrot pożyczki, wykonanie zapisu albo ustalenie udziału we współwłasności.

FAQ

Czy żona dziedziczy po rodzicach zmarłego męża?

Nie, żona nie dziedziczy z ustawy po rodzicach zmarłego męża. Dziedziczyć mogą natomiast jej dzieci, jeżeli ich ojciec, czyli dziecko spadkodawcy, zmarł przed swoim rodzicem.

Czy synowa może odziedziczyć spadek po teściowej z testamentu?

Tak. Synowa może dziedziczyć po teściowej, jeżeli została powołana do spadku w testamencie albo otrzymała zapis. Nie wynika to jednak z dziedziczenia ustawowego, lecz z woli spadkodawcy.

Czy wnuki dziedziczą, gdy ich rodzic zmarł przed dziadkiem?

Tak. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego dzieciom w częściach równych. Wnuki wchodzą więc w miejsce swojego zmarłego rodzica.

Czy trzeba zgłaszać dzieci do sprawy spadkowej po teściu?

Tak, jeżeli dzieci są spadkobiercami po dziadku albo babci, powinny zostać wskazane w sprawie spadkowej. Przy dzieciach małoletnich działa za nie przedstawiciel ustawowy, najczęściej rodzic.

Czy można odrzucić spadek po teściu w imieniu dziecka?

Można, ale przy małoletnim dziecku trzeba sprawdzić, czy wymagana jest zgoda sądu i jak biegnie termin na złożenie oświadczenia. Przy zadłużonym spadku najlepiej działać od razu po uzyskaniu informacji o powołaniu dziecka do spadku.

Podsumowanie

Synowa ani zięć nie dziedziczą z ustawy po teściu lub teściowej. Ich sytuacji nie zmienia sam fakt, że wcześniej odziedziczyli majątek po swoim zmarłym małżonku. Jeżeli dziecko spadkodawcy zmarło przed nim, udział tego dziecka przechodzi na jego zstępnych, czyli najczęściej wnuki.

Synowa albo zięć mogą otrzymać majątek po teściach tylko wtedy, gdy istnieje ku temu odrębna podstawa: testament, zapis, darowizna, współwłasność albo inne roszczenie majątkowe. W sprawach z udziałem małoletnich dzieci, długów spadkowych lub sporu rodzinnego warto szczególnie dokładnie ustalić krąg spadkobierców i terminy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 931 i art. 1015.

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 101 dotyczący zarządu majątkiem dziecka.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.