Czy wnuk urodzony po śmierci dziedziczy spadek?

Najważniejsze:

Spadkobiercą może być osoba żyjąca w chwili śmierci spadkodawcy albo dziecko już wtedy poczęte, jeżeli urodzi się żywe.
Dziecko poczęte dopiero po śmierci spadkodawcy nie dziedziczy po nim ustawowo i nie trzeba składać za nie oświadczenia o odrzuceniu spadku.
Odrzucenie spadku przez rodzica powoduje, że traktuje się go tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, dlatego do dziedziczenia mogą dojść jego dzieci istniejące w tej dacie.
Po śmierci spadkodawcy składa się oświadczenie o odrzuceniu spadku; zrzeczenie się dziedziczenia to odrębna umowa zawierana za życia przyszłego spadkodawcy.

Kto może dziedziczyć po zmarłym?

Podstawową zasadę określa art. 927 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego. Spadkobiercą nie może być osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku. Wyjątek dotyczy dziecka już poczętego w chwili śmierci spadkodawcy, jeżeli następnie urodzi się żywe. Szerzej o tym, na czym polega dziedziczenie przez nienarodzone dziecko, piszemy w osobnym artykule.

Otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy. To właśnie ten moment decyduje, kto może wejść do kręgu spadkobierców. Jeżeli wnuczka urodziła się rok temu, a spadkodawca zmarł 10 lat temu, to nie mogła być ani osobą żyjącą, ani dzieckiem poczętym w chwili otwarcia spadku. W takiej sytuacji nie staje się spadkobiercą po zmarłym bracie babci.

W opisanej sprawie nie ma więc potrzeby składania oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu wnuczki. To samo dotyczy innych dzieci, które urodzą się dopiero po śmierci spadkodawcy, jeżeli nie były poczęte w dacie jego śmierci.

Odrzucenie spadku a zrzeczenie się dziedziczenia

W praktyce często mówi się potocznie o „zrzeczeniu się spadku” po śmierci spadkodawcy. Prawidłowo należy jednak odróżnić dwie instytucje. Odrzucenie spadku po najbliższych zmarłego następuje już po śmierci spadkodawcy, przez oświadczenie złożone przed sądem albo notariuszem. Zrzeczenie się dziedziczenia jest natomiast umową zawieraną ze spadkodawcą jeszcze za jego życia.

Jeżeli brat zmarł, a następnie jego syn, Pani oraz Pani dzieci składaliście oświadczenia, chodziło najpewniej o odrzucenie spadku. Skutek odrzucenia jest istotny: zgodnie z art. 1020 Kodeksu cywilnego spadkobierca, który spadek odrzucił, jest wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.

Oznacza to, że w miejsce osoby odrzucającej spadek mogą wejść jej zstępni, czyli przede wszystkim dzieci, a w dalszej kolejności wnuki. Dlatego warto ustalić, kto musi odrzucić spadek po krewnym. Dotyczy to jednak tylko tych osób, które mogą być spadkobiercami w rozumieniu art. 927 Kodeksu cywilnego, czyli żyły albo były już poczęte w chwili śmierci spadkodawcy.

Znaczenie orzecznictwa Sądu Najwyższego

W postanowieniu z dnia 30 maja 1985 r., sygn. akt III CRN 133/85, Sąd Najwyższy wskazał, że spadkobierca, który odrzucił spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. W konsekwencji udział, który by mu przypadł, przypada jego dzieciom w równych częściach.

Dziecko urodziło się już po śmierci spadkodawcy i pojawia się pytanie o spadek?

Prawnik porówna datę śmierci z datą poczęcia i urodzenia, ustali, czy dziecko mogło być spadkobiercą, i wskaże, czy jakiekolwiek oświadczenie spadkowe jest potrzebne.

Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›

Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę

Sąd spadku powinien badać z urzędu, kto jest spadkobiercą. Jeżeli więc osoba odrzucająca spadek ma dzieci albo dalszych zstępnych, sąd powinien ustalić, czy również oni wchodzą do kręgu spadkobierców. Nie oznacza to jednak, że spadkobiercą staje się każde dziecko urodzone kiedykolwiek później. Nadal decyduje chwila śmierci spadkodawcy.

Ważne: Jeżeli w sprawie spadkowej występują małoletnie dzieci, dzieci poczęte w chwili śmierci spadkodawcy albo kilka następujących po sobie odrzuceń spadku, warto skonsultować kolejność działań. Błąd w ustaleniu kręgu spadkobierców może spowodować, że termin na złożenie oświadczenia zostanie oceniony inaczej, niż zakłada rodzina.

Czy trzeba odrzucać spadek za wnuczkę urodzoną po latach?

Nie. Jeżeli wnuczka została poczęta i urodziła się dopiero wiele lat po śmierci spadkodawcy, nie jest jego spadkobierczynią. Nie dziedziczy po nim ani bezpośrednio, ani „w miejsce” swojego rodzica lub dziadka, ponieważ w chwili otwarcia spadku nie istniała jeszcze jako osoba żyjąca ani jako dziecko poczęte.

Nie powstaje więc obowiązek składania za nią oświadczenia o odrzuceniu spadku. Nie biegnie też wobec niej termin na odrzucenie spadku, ponieważ nie została powołana do dziedziczenia po tym spadkodawcy.

Inaczej należałoby ocenić sytuację, gdyby dziecko było już poczęte w dniu śmierci spadkodawcy, a urodziło się żywe. Wtedy może być traktowane jako spadkobierca od chwili otwarcia spadku. Jeżeli spadek jest zadłużony, rodzice powinni ustalić, czy i w jakiej formie należy złożyć oświadczenie w imieniu małoletniego.

Termin na odrzucenie spadku

Co do zasady oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. W przypadku małoletnich działa przedstawiciel ustawowy, najczęściej rodzic.

Termin ten ma znaczenie tylko wtedy, gdy dana osoba rzeczywiście jest spadkobiercą. Dziecko urodzone kilka lat po śmierci spadkodawcy, które nie było wówczas poczęte, nie musi odrzucać spadku, bo w ogóle nie zostaje do niego powołane.

Zobacz również:

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, kiedy dziecko urodzone po śmierci spadkodawcy może dziedziczyć, a kiedy nie trzeba podejmować żadnych czynności spadkowych w jego imieniu.

PRZYKŁAD 1

Pan Marek zmarł w styczniu. Jego żona była wtedy w ciąży, a dziecko urodziło się żywe kilka miesięcy później. To dziecko może być spadkobiercą po panu Marku, ponieważ było już poczęte w chwili jego śmierci. Jeżeli spadek jest obciążony długami, rodzice powinni ustalić, czy należy złożyć oświadczenie w imieniu małoletniego.

PRZYKŁAD 2

Pani Anna zmarła, a jej dorosły syn odrzucił spadek. W chwili śmierci pani Anny syn nie miał dzieci. Dwa lata później urodziła mu się córka. Córka nie dziedziczy po pani Annie, ponieważ nie żyła i nie była poczęta w dniu śmierci babci. Nie trzeba odrzucać spadku w jej imieniu.

PRZYKŁAD 3

Brat spadkodawcy odrzucił spadek, a jego dzieci również złożyły oświadczenia o odrzuceniu. Po kilku latach jedno z tych dzieci zostało rodzicem. Nowo narodzone dziecko nie wchodzi już do kręgu spadkobierców po dawniej zmarłym spadkodawcy, jeżeli nie było poczęte w dniu jego śmierci.

FAQ

Czy dziecko urodzone po śmierci spadkodawcy może dziedziczyć?

Tak, ale tylko wtedy, gdy było już poczęte w chwili śmierci spadkodawcy i urodziło się żywe. Jeżeli zostało poczęte dopiero po śmierci spadkodawcy, nie może być jego spadkobiercą.

Czy trzeba odrzucać spadek za dziecko urodzone kilka lat po śmierci spadkodawcy?

Nie. Takie dziecko nie jest powołane do dziedziczenia po tym spadkodawcy, o ile nie było poczęte w chwili jego śmierci. Nie składa się więc za nie oświadczenia o odrzuceniu spadku.

Czy odrzucenie spadku przez rodzica automatycznie obejmuje jego przyszłe dzieci?

Nie trzeba obejmować odrzuceniem dzieci, które w chwili śmierci spadkodawcy nie istniały i nie były poczęte. Jeżeli jednak dziecko już żyło albo było poczęte w tej dacie, może wejść do kręgu spadkobierców po odrzuceniu spadku przez rodzica.

Czym różni się odrzucenie spadku od zrzeczenia się dziedziczenia?

Odrzucenie spadku następuje po śmierci spadkodawcy przez oświadczenie złożone przed sądem albo notariuszem. Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa zawierana ze spadkodawcą za jego życia.

Podsumowanie

Dziecko narodzone kilka lat po śmierci spadkodawcy nie dziedziczy po nim, jeżeli nie było poczęte w chwili otwarcia spadku. W opisanej sytuacji wnuczka nie wchodzi do kręgu spadkobierców po zmarłym bracie, dlatego nie trzeba odrzucać spadku w jej imieniu.

Wątpliwości mogą powstać wtedy, gdy w dniu śmierci spadkodawcy dziecko było już poczęte, gdy spadek odrzuca kilka osób po kolei albo gdy w sprawie uczestniczą małoletni. W takich sytuacjach warto dokładnie ustalić krąg spadkobierców i terminy.

Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?

Opisz swoją sprawę prawnikowi ›

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1985 r., sygn. akt III CRN 133/85