Zrzeczenie się swojej części spadku

Co oznacza zrzeczenie się spadku?

W języku potocznym spadkobiercy często mówią, że chcą „zrzec się spadku” po zmarłym rodzicu, dziadku albo małżonku. W prawie spadkowym trzeba jednak odróżnić trzy różne sytuacje: zrzeczenie się dziedziczenia, odrzucenie spadku oraz zbycie udziału w spadku.

Zrzeczenie się dziedziczenia jest możliwe zasadniczo przed śmiercią spadkodawcy. Jest to umowa zawierana między przyszłym spadkodawcą a jego przyszłym spadkobiercą ustawowym. Reguluje ją art. 1048 Kodeksu cywilnego:

Art. 1048. Umowa o zrzeczeniu się dziedziczenia

§ 1. Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
§ 2. Zrzeczenie się dziedziczenia może być ograniczone do zrzeczenia się tylko prawa do zachowku w całości lub w części.
§ 3. Zrzeczenie się dziedziczenia na korzyść innej osoby uważa się w razie wątpliwości za zrzeczenie się pod warunkiem, że ta osoba będzie dziedziczyć.

Po śmierci spadkodawcy nie zawiera się już umowy o zrzeczenie się dziedziczenia z tą osobą. Wtedy spadkobierca może przede wszystkim przyjąć albo odrzucić spadek. W praktyce właśnie dlatego potoczne zrzeczenie się spadku jest często mylone z czynnością, jaką jest odrzucenie spadku (różnica pojęć).

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się co do zasady w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Brak oświadczenia w tym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku.

Co można zrobić po przyjęciu spadku?

Jeżeli spadkobierca przyjął spadek, może rozporządzić swoim prawem do spadku albo udziałem spadkowym. W tym artykule chodzi właśnie o taką sytuację: spadkobierca nie chce zatrzymać swojej części i chce ją przekazać innemu członkowi rodziny, na przykład mamie, ojcu, bratu albo siostrze.

Zgodnie z art. 1051 Kodeksu cywilnego: „Spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego.”

Zbycie spadku może nastąpić przez sprzedaż, darowiznę, zamianę albo inną umowę. Jeżeli spadkobierca chce, aby cały udział trafił do jednej osoby, w praktyce chodzi o przekazanie udziałów jednemu spadkobiercy. Taka decyzja powinna być poprzedzona ustaleniem, co dokładnie wchodzi w skład spadku i czy spadek obejmuje długi.

Dla zbycia spadku albo udziału spadkowego konieczna jest forma aktu notarialnego. Wynika to z art. 1052 Kodeksu cywilnego:

§ 1. Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do zbycia spadku przenosi spadek na nabywcę, chyba że strony inaczej postanowiły.
§ 2. Jeżeli zawarcie umowy przenoszącej spadek następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do zbycia spadku, ważność umowy przenoszącej spadek zależy od istnienia tego zobowiązania.
§ 3. Umowa zobowiązująca do zbycia spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej spadek, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do zbycia spadku.

Zobacz również: zbycie udziału w spadku u notariusza

Stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia

Zanim spadkobierca przeniesie swój udział na inną osobę, zwykle trzeba wykazać, że rzeczywiście jest spadkobiercą. Służy temu sądowe postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

Aby oficjalnie wykazać swoje prawo do spadku lub udziału w spadku, należy przeprowadzić postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku albo sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia. Dopiero potem łatwiej ustalić, komu przysługuje jaki udział i czy lepszym rozwiązaniem będzie zbycie udziału, umowny dział spadku, czy dział spadku ze spłatą.

Akt poświadczenia dziedziczenia można sporządzić u notariusza, jeżeli między zainteresowanymi nie ma sporu co do kręgu spadkobierców i podstaw dziedziczenia. Gdy istnieje konflikt, brakuje wymaganych osób albo pojawiają się wątpliwości co do testamentu, konieczne może być postępowanie sądowe.

Dział spadku jako sposób uporządkowania majątku

Jeżeli spadek przypadł kilku osobom, każda z nich ma udział w całym majątku spadkowym, a nie w konkretnych przedmiotach. Przykładowo wdowa i dwoje dzieci mogą dziedziczyć po jednej trzeciej spadku, ale dopóki nie nastąpi dział spadku, nie oznacza to jeszcze, że każdy z nich ma wyodrębnioną część domu, mieszkania albo pieniędzy.

Podstawowe zasady działu spadku wynikają z art. 1037 Kodeksu cywilnego. Dział może nastąpić na podstawie umowy między wszystkimi spadkobiercami albo na podstawie orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział spadku powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego.

W dziale spadku można przyznać określony składnik majątku jednej osobie, z obowiązkiem spłaty pozostałych, albo podzielić majątek w inny uzgodniony sposób. Jeżeli spadkobiercy są zgodni, notarialny dział spadku bywa szybszy. Jeżeli sporu nie da się rozwiązać, sprawę rozstrzyga sąd.

Przekazanie udziału mamie, ojcu albo rodzeństwu

Jeżeli po śmierci ojca, matki lub innej osoby spadkobierca chce, aby jego część przypadła innemu członkowi rodziny, powinien najpierw ustalić, czy spadek został już przyjęty i czy upłynął termin na jego odrzucenie. Inaczej ocenia się sytuację osoby, która jeszcze może odrzucić spadek, a inaczej osoby, która już spadek przyjęła i chce przenieść udział na kogoś bliskiego.

W sprawach rodzinnych często pojawia się sformułowanie „zrzeczenie się spadku” po ojcu na korzyść mamy i brata. W praktyce może chodzić o przekazanie udziału na rzecz rodzica, darowiznę udziału, sprzedaż udziału, dział spadku albo inną umowę notarialną. Wybór zależy od tego, czy strony chcą rozliczeń pieniężnych, czy przekazanie ma być nieodpłatne oraz czy w skład spadku wchodzi nieruchomość.

Trzeba także pamiętać o podatkach. Darowizna między najbliższymi członkami rodziny może korzystać ze zwolnienia, ale wymaga spełnienia warunków ustawowych. Jeżeli czynność jest dokonywana w formie aktu notarialnego, notariusz zwykle wyjaśnia obowiązki podatkowe i pobiera należne opłaty albo dokonuje odpowiednich zgłoszeń przewidzianych przepisami.

Czy zbycie udziału zwalnia z długów spadkowych?

Zbycie spadku lub udziału w spadku nie powinno być traktowane jako prosty sposób na uniknięcie odpowiedzialności za długi. Nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy, a zgodnie z art. 1055 Kodeksu cywilnego nabywca spadku ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe w tym samym zakresie co zbywca. Ich odpowiedzialność względem wierzycieli jest solidarna.

Oznacza to, że wierzyciel może dochodzić zapłaty także od zbywcy, mimo że ten przeniósł udział na inną osobę. Strony mogą między sobą ustalić zasady rozliczeń, ale taka umowa nie zawsze ograniczy uprawnienia wierzycieli spadkowych. Dlatego przed przekazaniem udziału trzeba sprawdzić, czy spadek obejmuje zobowiązania, pożyczki, kredyty, zaległości podatkowe albo inne długi.

Podsumowanie

Po śmierci spadkodawcy nie można już zawrzeć z nim umowy o zrzeczenie się dziedziczenia. Spadkobierca może natomiast spadek odrzucić, przyjąć albo — po przyjęciu — zbyć cały spadek lub udział spadkowy. Dlatego przed podjęciem decyzji trzeba najpierw ustalić, na jakim etapie znajduje się sprawa i czy termin na odrzucenie spadku jeszcze nie upłynął.

Jeżeli spadkobierca chce przekazać swoją część mamie, ojcu, bratu, siostrze albo innej osobie, najczęściej konieczna będzie czynność notarialna. W zależności od celu stron może to być zbycie udziału, darowizna, sprzedaż albo dział spadku. Każde z tych rozwiązań może mieć inne skutki prawne, podatkowe i praktyczne.

FAQ

Czy można zrzec się spadku po śmierci spadkodawcy?

Nie w ścisłym znaczeniu prawnym. Zrzeczenie się dziedziczenia jest umową z przyszłym spadkodawcą, zawieraną za jego życia. Po śmierci spadkodawcy można natomiast odrzucić spadek albo — po jego przyjęciu — zbyć spadek lub udział spadkowy.

Ile czasu jest na odrzucenie spadku?

Termin wynosi co do zasady 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Dla różnych osób termin może rozpocząć się w różnym dniu, dlatego trzeba ocenić konkretny stan faktyczny.

Czy mogę przekazać swoją część spadku mamie albo bratu?

Tak, ale zwykle dopiero po przyjęciu spadku i po wykazaniu praw do spadku. Możliwe jest zbycie udziału spadkowego, darowizna, sprzedaż albo dział spadku. Jeżeli sprawa dotyczy nieruchomości lub udziału spadkowego, najczęściej potrzebny będzie akt notarialny.

Czy zbycie udziału w spadku wymaga aktu notarialnego?

Tak. Umowa zobowiązująca do zbycia spadku i umowa przenosząca spadek lub udział spadkowy powinny zostać zawarte w formie aktu notarialnego. Brak właściwej formy może skutkować nieważnością czynności.

Czy dział spadku zawsze odbywa się u notariusza?

Nie zawsze. Dział spadku może nastąpić umownie albo sądownie. Jeżeli jednak do spadku należy nieruchomość, umowa o dział spadku powinna mieć formę aktu notarialnego. Gdy spadkobiercy nie są zgodni, konieczne może być postępowanie sądowe.

Czy po przekazaniu udziału nadal odpowiadam za długi spadkowe?

Może tak być. Nabywca spadku odpowiada za długi spadkowe w takim samym zakresie jak zbywca, a ich odpowiedzialność wobec wierzycieli jest solidarna. Zbycie udziału nie powinno więc być traktowane jako automatyczne uwolnienie się od długów.

Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, tekst aktualny.
2. Obwieszczenie Marszałka Sejmu RP z dnia 25 lipca 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks cywilny - Dz.U. 2025 poz. 1071.
3. Art. 1015, art. 1037, art. 1048, art. 1051-1055 Kodeksu cywilnego; stan prawny zweryfikowany na 26 maja 2026 r.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.