Dziedziczenie po partnerce przez małoletnie dziecko

Własność mieszkania zmarłej partnerki

Jeżeli partnerka nabyła udział w mieszkaniu po ojcu, a następnie spłaciła siostrę w ramach działu spadku, zniesienia współwłasności albo umowy notarialnej, to mogła stać się jedyną właścicielką mieszkania. Kluczowe jest jednak sprawdzenie dokumentów: aktu notarialnego, postanowienia sądu lub aktu poświadczenia dziedziczenia oraz aktualnej treści księgi wieczystej.

Jeżeli siostra została skutecznie spłacona i przeniosła swój udział, to nie ma już praw właścicielskich do mieszkania. Sama okoliczność, że kiedyś dziedziczyła udział po ojcu, nie daje jej prawa do mieszkania po śmierci Pana partnerki.

Inaczej byłoby tylko wtedy, gdyby spłata nie została formalnie przeprowadzona, nie doszło do przeniesienia udziału albo w księdze wieczystej nadal widnieje współwłasność. W takiej sytuacji trzeba najpierw ustalić rzeczywisty stan prawny nieruchomości.

Kto dziedziczy po partnerce

W polskim prawie konkubent lub były partner nie dziedziczy z ustawy. Oznacza to, że ojciec dziecka nie dziedziczy po zmarłej partnerce tylko dlatego, że pozostawał z nią w związku albo wspólnie wychowywał dziecko. Dziedziczenie partnera byłoby możliwe zasadniczo tylko wtedy, gdy został powołany do spadku w testamencie.

Przy dziedziczeniu ustawowym w pierwszej kolejności powołane są dzieci zmarłej oraz jej małżonek. Jeżeli zmarła nie miała męża, a pozostawiła jedno dziecko, to dziecko dziedziczy cały spadek. Jeżeli miała więcej dzieci, dzieci dziedziczą w częściach równych. Jeżeli miała małżonka, udział małżonka i dzieci ustala się według reguł Kodeksu cywilnego, przy czym udział małżonka w zbiegu z dziećmi nie może być mniejszy niż jedna czwarta spadku. Podobne reguły działają, gdy chodzi o spadek po żonie i udział małoletniego dziecka.

Dziecko pochodzące ze związku partnerskiego ma takie same prawa spadkowe jak dziecko urodzone w małżeństwie. Jeżeli ojcostwo jest ustalone, nie ma znaczenia, że rodzice nie byli małżeństwem. Z tego powodu warto też wiedzieć, jak chronione jest dziecko pozamałżeńskie a majątek i spadek po rodzicach.

Siostra zmarłej może dziedziczyć dopiero w dalszej kolejności, gdy nie ma zstępnych zmarłej, a także po spełnieniu warunków dotyczących dziedziczenia przez rodziców i rodzeństwo. Jeżeli zmarła pozostawiła dziecko, siostra nie jest powołana do spadku z ustawy.

Co zrobić po śmierci partnerki

W praktyce należy najpierw uzyskać dokument potwierdzający dziedziczenie. Można to zrobić na dwa sposoby: przez sądowe stwierdzenie nabycia spadku albo przez notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Przy małoletnim spadkobiercy w wielu sprawach wygodniejsza bywa droga sądowa, zwłaszcza gdy trzeba później wykazać umocowanie rodzica do działania w imieniu dziecka.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa się do sądu spadku, czyli co do zasady sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłej. We wniosku wskazuje się spadkodawczynię, potencjalnych spadkobierców, stopień pokrewieństwa oraz żądanie stwierdzenia, kto i w jakiej części nabył spadek.

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia można złożyć wniosek o wpis dziecka jako właściciela mieszkania w księdze wieczystej. Wpis w księdze wieczystej porządkuje stan prawny nieruchomości i ułatwia późniejsze załatwianie spraw administracyjnych, podatkowych oraz mieszkaniowych. Jak w praktyce wyglądają zmiany w księdze wieczystej po śmierci właściciela, opisujemy w osobnym artykule.

Czy trzeba odrzucać spadek w imieniu dziecka

Małoletnie dziecko, tak jak każdy spadkobierca, może dziedziczyć nie tylko majątek, ale również długi. Aktualnie brak złożenia oświadczenia spadkowego w terminie powoduje co do zasady przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi spadkowe jest wtedy ograniczona do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza.

Nie oznacza to jednak, że sprawę można zawsze zostawić bez działania. Jeżeli istnieje ryzyko znacznych długów, należy rozważyć sporządzenie wykazu inwentarza, wniosek o spis inwentarza albo odrzucenie spadku w imieniu dziecka. Odrzucenie spadku przez małoletniego wymaga zachowania szczególnych zasad i zwykle wiąże się z koniecznością uzyskania zgody sądu opiekuńczego, chyba że przepisy szczególne pozwalają na uproszczone działanie w konkretnej sytuacji. W praktyce zdarza się nawet odmowa odrzucenia spadku przez dziecko ze strony sądu opiekuńczego.

Termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Przy dziecku praktycznie działa jego przedstawiciel ustawowy, ale należy pamiętać, że czynności podejmowane w imieniu małoletniego muszą chronić jego interes.

Reprezentowanie dziecka przez ojca

Jeżeli ojciec ma pełną władzę rodzicielską, może działać jako przedstawiciel ustawowy małoletniego dziecka. Obejmuje to m.in. złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, odbieranie korespondencji sądowej, kontakt z administracją budynku, regulowanie bieżących opłat za mieszkanie oraz składanie wniosków do księgi wieczystej.

Trzeba jednak odróżnić reprezentację dziecka od dziedziczenia. Ojciec nie staje się właścicielem mieszkania tylko dlatego, że reprezentuje dziecko. Właścicielem jest dziecko, a rodzic wykonuje w jego imieniu prawa i obowiązki do czasu uzyskania przez dziecko pełnoletności albo do czasu zmiany sytuacji rodzinnej. Podobnie wygląda dziedziczenie i zarządzanie majątkiem po śmierci rodziców małoletnich dzieci.

Jeżeli pomiędzy ojcem a dzieckiem występuje konflikt interesów, reprezentacja przez rodzica może być wyłączona. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których rodzic ma własne roszczenia wobec spadku, jest dłużnikiem spadku albo chce zawrzeć z dzieckiem umowę dotyczącą odziedziczonego mieszkania. Wtedy konieczne może być ustanowienie kuratora dla dziecka.

Zarząd odziedziczonym mieszkaniem

Zgodnie z art. 95 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw.

Rodzice obowiązani są sprawować zarząd majątkiem dziecka z należytą starannością. Nie mogą jednak bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zwykły zarząd ani wyrażać zgody na dokonanie takich czynności przez dziecko.

Do zwykłego zarządu należą zwykle bieżące czynności konieczne do utrzymania mieszkania, takie jak opłacanie czynszu, mediów i podatków, zawiadomienie wspólnoty lub spółdzielni o zmianie właściciela, drobne naprawy, ubezpieczenie mieszkania czy zabezpieczenie lokalu przed zniszczeniem.

Czynności przekraczające zwykły zarząd to przede wszystkim sprzedaż mieszkania, ustanowienie hipoteki, darowizna, obciążenie służebnością, zrzeczenie się istotnych praw, zawarcie umowy najmu na długi okres albo podjęcie kosztownego remontu, który istotnie wpływa na majątek dziecka. W takich sprawach należy wystąpić do sądu opiekuńczego o zgodę i wykazać, że planowana czynność jest korzystna dla małoletniego. Dotyczy to także sytuacji, gdy w grę wchodzi sprzedaż mieszkania a niepełnoletnie dzieci.

Wynajem mieszkania należącego do dziecka

Wynajem odziedziczonego mieszkania może być racjonalny, jeżeli lokal stoi pusty, generuje koszty, a czynsz najmu ma służyć utrzymaniu dziecka lub pokrywaniu wydatków związanych z lokalem. Trzeba jednak ocenić, czy dana umowa mieści się w zwykłym zarządzie, czy go przekracza.

Krótkoterminowe, typowe czynności związane z zabezpieczeniem mieszkania i pobieraniem pożytków mogą w niektórych sytuacjach mieścić się w bieżącym zarządzie. Natomiast długoterminowy najem, najem na szczególnie niekorzystnych warunkach, najem połączony z dużymi nakładami albo umowa ograniczająca swobodę dysponowania lokalem zwykle wymaga wcześniejszej zgody sądu opiekuńczego. Inne wątpliwości pojawiają się przy próbie wynajmu mieszkania po śmierci małżonka bez przeprowadzonej sprawy spadkowej.

Dochody z mieszkania należą do dziecka i powinny być wykorzystywane zgodnie z jego interesem. Rodzic powinien zachowywać dokumenty dotyczące czynszu, opłat, remontów i rozliczeń, ponieważ w razie sporu może być zobowiązany do wykazania, że majątek dziecka był zarządzany prawidłowo.

FAQ

Czy dziecko ze związku partnerskiego dziedziczy po matce?

Tak. Dziecko dziedziczy po matce niezależnie od tego, czy rodzice byli małżeństwem. Jeżeli zmarła nie miała małżonka i miała tylko jedno dziecko, dziecko dziedziczy cały spadek.

Czy ojciec dziecka dziedziczy po byłej partnerce?

Nie z ustawy. Były partner lub konkubent nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych. Mógłby dziedziczyć tylko wtedy, gdy zmarła powołała go w testamencie.

Czy siostra zmarłej ma prawo do mieszkania?

Jeżeli zmarła pozostawiła dziecko, siostra nie dziedziczy po niej z ustawy. Może mieć znaczenie tylko wtedy, gdy nadal jest współwłaścicielką mieszkania albo gdy istnieje ważny testament na jej rzecz.

Czy ojciec może sam wpisać dziecko do księgi wieczystej?

Ojciec jako przedstawiciel ustawowy może złożyć wniosek o wpis dziecka jako właściciela, jeżeli ma dokument potwierdzający nabycie spadku. Najczęściej będzie to prawomocne postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia.

Kiedy potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego?

Zgoda sądu jest potrzebna przy czynnościach przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka, np. sprzedaży mieszkania, ustanowieniu hipoteki, darowiźnie, istotnym obciążeniu lokalu albo długoterminowym najmie.

Podsumowanie

Jeżeli zmarła partnerka była jedyną właścicielką mieszkania, nie miała męża i pozostawiła tylko jedno dziecko, to co do zasady całe mieszkanie odziedziczy dziecko. Siostra zmarłej nie dziedziczy w takiej sytuacji z ustawy, chyba że istnieją szczególne okoliczności, np. testament albo nieuregulowana współwłasność.

Ojciec małoletniego dziecka może reprezentować je w sprawach spadkowych i mieszkaniowych, jeżeli przysługuje mu władza rodzicielska. Musi jednak pamiętać, że zarządza cudzym majątkiem, należącym do dziecka. Bieżące czynności może wykonywać samodzielnie, ale decyzje istotnie wpływające na majątek dziecka wymagają zgody sądu opiekuńczego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności przepisy o dziedziczeniu ustawowym i oświadczeniach spadkowych

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.