Sprawa spadkowa w Polsce z zagranicy

Czy trzeba szybko przeprowadzić sprawę spadkową po mamie?

Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa go z tą chwilą. Wynika to z zasad Kodeksu cywilnego, w tym z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na spadkobierców.

Oznacza to, że nie trzeba przeprowadzać sprawy spadkowej natychmiast po pogrzebie tylko po to, aby spadek „powstał”. Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia są jednak potrzebne jako formalny dowód praw do majątku, np. mieszkania.

Bez takiego dokumentu mogą pojawić się praktyczne problemy: brak możliwości wpisania siebie jako właściciela w księdze wieczystej, trudności ze sprzedażą mieszkania, rozliczeniami ze wspólnotą mieszkaniową, bankiem albo urzędem skarbowym.

Sąd czy notariusz — który tryb wybrać?

Spadkobierca może uzyskać potwierdzenie dziedziczenia na dwa podstawowe sposoby: przez sądowe stwierdzenie nabycia spadku albo przez notarialny akt poświadczenia dziedziczenia po rodzicach. Oba dokumenty potwierdzają, kto dziedziczy i w jakiej części.

Przy wyborze trybu warto też sprawdzić, kiedy akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza – kiedy się opłaca, bo przy prostym i zgodnym stanie faktycznym notarialna ścieżka bywa znacznie praktyczniejsza niż postępowanie sądowe.

Jeżeli sprawa dotyczy majątku w Polsce, ale ważny element sytuacji rodzinnej lub formalnej znajduje się poza krajem, warto sprawdzić także, jak przebiega spadek po osobie mieszkającej za granicą. Takie okoliczności mogą wpływać na dokumenty, jurysdykcję, pełnomocnictwa i praktyczny sposób prowadzenia postępowania.

Gdy w sprawie pojawia się element obywatelstwa, miejsca zamieszkania albo statusu osoby zmarłej spoza Polski, pomocne może być także omówienie, jak wygląda spadek po cudzoziemcu w Polsce. W takich sprawach szczególnie ważne są dokumenty, jurysdykcja, tłumaczenia i praktyczny sposób wykazania praw do majątku położonego w Polsce.

Postępowanie u notariusza jest zazwyczaj szybsze, ale możliwe tylko wtedy, gdy nie ma sporu co do spadkobierców, testamentu i udziałów w spadku oraz gdy można zgromadzić osoby, których udział jest wymagany do sporządzenia protokołu dziedziczenia. Jeżeli jest Pani jedyną spadkobierczynią i nie ma testamentu ani innych osób wchodzących w rachubę jako spadkobiercy, notariusz może być najprostszym rozwiązaniem, ale szczegóły należy wcześniej uzgodnić z wybraną kancelarią notarialną.

Sądowe stwierdzenie nabycia spadku jest właściwe zwłaszcza wtedy, gdy nie da się załatwić sprawy u notariusza, istnieje spór, brakuje części dokumentów, są wątpliwości co do testamentu, na przykład gdy w grę wchodzi testament notarialny albo sąd musi samodzielnie ustalić krąg spadkobierców. Zgodnie z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego sąd stwierdza nabycie spadku na wniosek osoby mającej w tym interes prawny. Z kolei art. 670 Kodeksu postępowania cywilnego nakłada na sąd obowiązek zbadania z urzędu, kto jest spadkobiercą.

Jakie dokumenty są zwykle potrzebne?

Do sądu albo notariusza najczęściej przygotowuje się:

• odpis aktu zgonu spadkodawcy,
• odpis aktu urodzenia spadkobiercy, a przy zmianie nazwiska także odpis aktu małżeństwa,
• testament, jeżeli został sporządzony,
• dane dotyczące mieszkania, w szczególności numer księgi wieczystej, jeżeli jest znany,
• dane uczestników postępowania, jeżeli poza Panią mogą występować inne osoby zainteresowane.

Jeżeli dokumenty pochodzą z zagranicy, mogą być potrzebne dodatkowe formalności, np. apostille albo legalizacja oraz tłumaczenie przysięgłe na język polski. Osobnym zagadnieniem jest zagraniczny (np. norweski) dokument spadkowy a działka w Polsce. W przypadku dokumentów kanadyjskich sposób poświadczenia zależy od rodzaju dokumentu i organu, który go wystawił, dlatego warto sprawdzić wymagania przed wysyłką dokumentów do Polski.

Termin 6 miesięcy a przyjęcie spadku

Termin 6 miesięcy nie oznacza, że po jego upływie dopiero „nabywa się” spadek. Spadek nabywa się z chwilą śmierci spadkodawcy. Termin 6 miesięcy, liczony od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, dotyczy złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku.

Jeżeli spadkobierca nie złoży w tym terminie żadnego oświadczenia, co do zasady dochodzi do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Jest to istotne zwłaszcza wtedy, gdy w spadku mogą być długi. Przy mieszkaniu własnościowym warto więc ustalić nie tylko skład majątku, ale także ewentualne zadłużenie, opłaty, kredyty, pożyczki lub zaległości.

Jeżeli przed upływem 6 miesięcy chce Pani złożyć oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku przez pełnomocnika, pełnomocnictwo musi wyraźnie obejmować taką czynność i wymaga odpowiedniej formy, w praktyce podpisu urzędowo poświadczonego, np. notarialnie albo konsularnie.

Kto może reprezentować spadkobiercę w sądzie?

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku nie każdy znajomy może wystąpić jako pełnomocnik procesowy. Zasady reprezentacji w postępowaniu cywilnym określa art. 87 Kodeksu postępowania cywilnego. Pełnomocnikiem może być m.in. adwokat, radca prawny, a także niektóre osoby bliskie, np. małżonek, rodzice, rodzeństwo, zstępni lub osoby pozostające w stosunku przysposobienia.

Dobry kolega, który nie jest profesjonalnym pełnomocnikiem ani osobą należącą do ustawowo wskazanego kręgu, co do zasady nie będzie mógł reprezentować Pani w sądzie jako pełnomocnik procesowy. Wyjątki dotyczą szczególnych sytuacji, np. stałego zlecenia obejmującego przedmiot sprawy, ale nie należy traktować ich jako prostego sposobu na ustanowienie znajomego pełnomocnikiem.

Jeżeli mieszka Pani w Kanadzie, praktycznym rozwiązaniem jest udzielenie pełnomocnictwa adwokatowi albo radcy prawnemu w Polsce. Profesjonalny pełnomocnik może przygotować wniosek, skompletować załączniki, odbierać korespondencję z sądu i reagować na zobowiązania sądu.

Jakie pełnomocnictwo przygotować za granicą?

Do zwykłego prowadzenia sprawy sądowej o stwierdzenie nabycia spadku wystarcza pełnomocnictwo do sprawy spadkowej udzielone na piśmie. Jeżeli jednak pełnomocnik ma dodatkowo złożyć w Pani imieniu oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, pełnomocnictwo powinno być szczególne i wyraźnie wymieniać tę czynność.

W praktyce osoba mieszkająca za granicą może podpisać pełnomocnictwo przed polskim konsulem albo przed lokalnym notariuszem. Dokument sporządzony za granicą może wymagać apostille lub legalizacji oraz tłumaczenia przysięgłego na język polski. Warto ustalić te wymogi z pełnomocnikiem przed podpisaniem dokumentu, aby uniknąć zwrotu wniosku albo wezwania do uzupełnienia braków.

Pełnomocnictwo do sprzedaży mieszkania albo innych czynności dotyczących nieruchomości to osobna kwestia. Takie czynności mogą wymagać formy aktu notarialnego lub szczególnej formy równoważnej, dlatego nie należy zakładać, że pełnomocnictwo procesowe do sprawy spadkowej wystarczy później do zbycia nieruchomości.

SD-Z2 i podatek od spadku

Jako córka spadkodawczyni należy Pani do najbliższej grupy rodzinnej, która może korzystać ze zwolnienia podatkowego po spełnieniu warunków z ustawy o podatku od spadków i darowizn. Kluczowe jest zgłoszenie nabycia spadku na formularzu SD-Z2 we właściwym terminie.

W przypadku dziedziczenia termin 6 miesięcy na SD-Z2 liczy się zasadniczo od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Nie jest to więc ten sam termin, co 6 miesięcy na przyjęcie albo odrzucenie spadku.

Niedotrzymanie terminu na SD-Z2 może prowadzić do utraty zwolnienia podatkowego, chyba że zachodzą szczególne okoliczności przewidziane w przepisach. Jeżeli mieszka Pani za granicą, warto od razu zaplanować, kto dopilnuje zgłoszenia i odbioru korespondencji z urzędu skarbowego.

Wpis własności mieszkania w księdze wieczystej

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia można złożyć wniosek o wpis nowego właściciela w księdze wieczystej. To jeden z kroków pozwalających przejąć mieszkanie po zmarłej matce. Wniosek składa się do sądu wieczystoksięgowego właściwego dla położenia nieruchomości.

Do wniosku dołącza się dokument potwierdzający dziedziczenie. W zależności od sytuacji mogą być potrzebne także inne dokumenty, np. dotyczące danych osobowych, numeru PESEL lub zmiany nazwiska. Jeżeli planuje Pani późniejszą sprzedaż mieszkania ze spadku, notariusz może wymagać również dokumentów podatkowych, w tym zaświadczenia z urzędu skarbowego.

Przeczytaj również:

• mieszkanie po śmierci ojca
• dziedziczenie po samotnej matce
• nowy składnik spadku po sd-z2

FAQ

Czy muszę przylecieć do Polski na sprawę spadkową?

Nie zawsze. W postępowaniu sądowym wiele czynności może wykonać profesjonalny pełnomocnik. Trzeba jednak liczyć się z tym, że sąd może zażądać dodatkowych oświadczeń lub dokumentów. U notariusza zwykle konieczny jest osobisty udział osób wymaganych do poświadczenia dziedziczenia.

Czy kolega może być moim pełnomocnikiem w sądzie?

Zwykły kolega co do zasady nie może reprezentować spadkobiercy w sprawie cywilnej jako pełnomocnik procesowy. Bezpiecznym rozwiązaniem jest adwokat albo radca prawny, ewentualnie osoba bliska wskazana w przepisach, jeżeli spełnia warunki ustawowe.

Czy po 6 miesiącach od śmierci mamy tracę prawo do spadku?

Nie. Spadek nabywa się z chwilą śmierci spadkodawcy. Termin 6 miesięcy dotyczy przede wszystkim możliwości złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, liczonego od dowiedzenia się o tytule powołania.

Kiedy składa się SD-Z2?

SD-Z2 składa się zasadniczo w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Termin ten ma znaczenie dla zwolnienia podatkowego najbliższej rodziny.

Czy kanadyjski notariusz może sporządzić polski akt poświadczenia dziedziczenia?

Nie należy tego zakładać. Polski akt poświadczenia dziedziczenia sporządza notariusz działający w polskim systemie prawnym. Notariusz za granicą może natomiast pomóc przy poświadczeniu podpisu pod dokumentem, który następnie może wymagać apostille lub legalizacji i tłumaczenia przysięgłego.

Podsumowanie

Najprostsza droga zależy od tego, czy jest Pani jedyną spadkobierczynią, czy istnieje testament, czy są inni zainteresowani i czy można bez sporu ustalić krąg spadkobierców. Przy prostym stanie faktycznym notarialne poświadczenie dziedziczenia może ograniczyć formalności do minimum. Gdy występują wątpliwości albo spór, właściwsze będzie postępowanie sądowe.

Mieszkając za granicą, warto wcześniej przygotować akty stanu cywilnego, ustalić numer księgi wieczystej, wybrać pełnomocnika i sprawdzić formę pełnomocnictwa. Trzeba też pamiętać o dwóch różnych terminach: 6 miesiącach na decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz 6 miesiącach na SD-Z2 liczonych od formalnego potwierdzenia dziedziczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 ze zm.
3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
4. Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.