Jak uregulować spadek po bracie i szwagierce?

Od czego zacząć sprawę spadkową po bracie i jego żonie?

W opisanej sytuacji trzeba przeprowadzić albo notarialnie potwierdzić dwa dziedziczenia: po żonie brata oraz po samym bracie. Kolejność ma znaczenie praktyczne, ponieważ brat jako żyjący w chwili śmierci żony małżonek mógł nabyć po niej udział w spadku. Ten udział, razem z jego własnym majątkiem, wszedł następnie do spadku po bracie.

Prawo do spadku nie przedawnia się. To, że od śmierci żony brata upłynęły 3 lata, nie blokuje przeprowadzenia sprawy spadkowej. Formalne potwierdzenie dziedziczenia jest jednak konieczne, jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość, bo bez tego trudno skutecznie ujawnić prawa spadkobierców w księdze wieczystej albo sprzedać nieruchomość.

Jeżeli brat i jego żona mieli ostatnie miejsce zwykłego pobytu w okręgu tego samego sądu rejonowego, można rozważyć złożenie jednego wniosku obejmującego stwierdzenie nabycia spadku po obojgu. Jeżeli właściwe byłyby różne sądy, bezpieczniej będzie przygotować odrębne wnioski albo wcześniej ustalić właściwość sądu.

Zobacz również: dziedziczenie po bracie

Kto dziedziczy po zmarłej żonie brata?

Jeżeli żona brata nie pozostawiła dzieci, dziedziczenie ustawowe należy ustalać według zasad dotyczących małżonka, rodziców i ewentualnie rodzeństwa. Jeżeli w chwili jej śmierci żył mąż oraz rodzice, co do zasady dziedziczą: mąż oraz rodzice zmarłej. Udział każdego z rodziców dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem wynosi 1/4 spadku, a pozostała część przypada małżonkowi.

Jeżeli jedno z rodziców żony brata nie dożyło otwarcia spadku, udział, który przypadłby temu rodzicowi, przechodzi na rodzeństwo zmarłej w częściach równych. Dlatego sam fakt, że żona brata pozostawiła ojca i brata, nie przesądza jeszcze o dokładnych udziałach. Trzeba ustalić, czy jej matka żyła w chwili śmierci, czy zmarła wcześniej oraz czy istniało inne rodzeństwo albo testament.

Jeżeli nie było testamentu, a przykładowo żona brata pozostawiła męża, ojca oraz jednego brata, przy założeniu że matka zmarła wcześniej, typowy podział ustawowy wyglądałby następująco: mąż 1/2 spadku, ojciec 1/4 spadku, brat żony 1/4 spadku. Jeżeli jednak matka żyła, brat żony nie dziedziczyłby w tej konfiguracji ustawowej, bo dziedziczyliby mąż i rodzice.

Kto dziedziczy po bracie?

Po bracie, który był wdowcem i nie miał dzieci, w pierwszej kolejności należy ustalić, czy żyją jego rodzice. Jeżeli nie pozostawił małżonka ani zstępnych, a żyje oboje rodziców, spadek przypada rodzicom po 1/2. Rodzeństwo dziedziczy dopiero wtedy, gdy któreś z rodziców nie dożyło otwarcia spadku.

Jeżeli brat pozostawił matkę i 5 rodzeństwa, a jego ojciec zmarł przed nim, matka dziedziczy co do zasady 1/2 spadku, a druga połowa, czyli udział przypadający zmarłemu ojcu, przechodzi na rodzeństwo brata w częściach równych. Przy 5 osobach rodzeństwa każde z nich otrzymałoby wtedy po 1/10 spadku. Jeżeli ojciec brata żyje, rodzeństwo nie dziedziczy ustawowo po bracie na tym etapie.

Do spadku po bracie wchodzi nie tylko to, co należało do niego przed śmiercią, lecz także udział, który nabył po swojej żonie. Dlatego w praktyce sąd albo notariusz powinien najpierw ustalić dziedziczenie po żonie brata, a następnie po bracie.

Termin na przyjęcie albo odrzucenie spadku

Skoro od śmierci brata nie upłynęło jeszcze 6 miesięcy, spadkobiercy powinni świadomie zdecydować, czy chcą spadek przyjąć, czy odrzucić. Termin 6 miesięcy liczy się od dnia, w którym dana osoba dowiedziała się o tytule swojego powołania do spadku, najczęściej od dnia dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy i o tym, że jest się spadkobiercą.

Brak oświadczenia w terminie oznacza obecnie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Ogranicza to odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości ustalonego stanu czynnego spadku, ale nie zwalnia z potrzeby uporządkowania dokumentów i ustalenia, czy w spadku są zobowiązania.

W przypadku spadku po żonie brata termin dla brata na złożenie oświadczenia minął już zapewne wiele lat temu. Jeżeli nie odrzucił spadku, należy przyjąć, że jego prawa wynikające z dziedziczenia po żonie wchodzą do sprawy po nim, chyba że w konkretnej sprawie istniały szczególne okoliczności, testament albo wcześniejsze oświadczenia spadkowe.

Sąd czy notariusz?

Sprawę można przeprowadzić na dwa sposoby. Pierwszym jest złożenie do sądu rejonowego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Właściwy jest co do zasady sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a gdy tego miejsca w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Drugim rozwiązaniem jest akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Jest to możliwe, gdy wszyscy zainteresowani mogą stawić się u notariusza albo działać przez prawidłowo umocowanych pełnomocników, nie ma sporu co do kręgu spadkobierców, udziałów i testamentu, a notariusz może sporządzić wymagany protokół dziedziczenia.

Jeżeli między rodziną brata i rodziną jego żony istnieje spór, ktoś kwestionuje udziały, nie wiadomo, czy był testament, albo nie wszyscy chcą współpracować, właściwsza będzie droga sądowa. Sąd wezwie uczestników, odbierze zapewnienie spadkowe i wyda postanowienie wskazujące spadkobierców oraz ich udziały.

Jak przygotować wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?

We wniosku trzeba wskazać zmarłych, daty i miejsca ich śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, znanych spadkobierców ustawowych i testamentowych oraz żądanie stwierdzenia, kto i w jakich udziałach nabył spadek. Przy dwóch zgonach należy jasno opisać kolejność zdarzeń: najpierw śmierć żony brata, a następnie śmierć brata.

Do wniosku zwykle dołącza się odpis aktu zgonu każdego spadkodawcy, odpis aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia spadkobierców, dokumenty potwierdzające pokrewieństwo, ewentualny testament oraz odpisy wniosku dla uczestników. Przy nieruchomości warto podać numer księgi wieczystej i dołączyć dokumenty pozwalające zidentyfikować składnik majątku.

Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi co do zasady 100 zł od jednego spadkodawcy. Jeżeli jednym pismem obejmuje się dwa spadki, należy liczyć się z opłatą za każde stwierdzenie nabycia spadku oraz z opłatami kancelaryjnymi lub dodatkowymi opłatami związanymi z rejestracją w Rejestrze Spadkowym.

Zobacz również: stawiennictwo na rozprawie spadkowej

Co z nieruchomością po stwierdzeniu nabycia spadku?

Postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia potwierdza, kto jest spadkobiercą i w jakim udziale. Nie oznacza jednak jeszcze fizycznego ani prawnego podziału konkretnej nieruchomości między spadkobierców. Jeżeli spadkobiercy chcą ustalić, kto przejmie nieruchomość, kto otrzyma spłatę albo czy nieruchomość ma zostać sprzedana, potrzebny będzie dział spadku.

Dział spadku można przeprowadzić umownie u notariusza, jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni, a w skład spadku wchodzi nieruchomość. Jeżeli zgody nie ma, konieczny będzie sądowy dział spadku. W tym postępowaniu można żądać przyznania nieruchomości jednej osobie ze spłatą pozostałych, sprzedaży nieruchomości albo innego sposobu podziału, jeżeli jest prawnie i faktycznie możliwy.

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia lub aktu poświadczenia dziedziczenia warto złożyć wniosek o ujawnienie spadkobierców w księdze wieczystej. W praktyce przy dwóch kolejnych spadkach księga wieczysta powinna odzwierciedlać końcowy stan własności po obu dziedziczeniach oraz ewentualnym dziale spadku.

FAQ

Czy mogę załatwić spadek po bracie i jego żonie w jednym wniosku?

Tak, często jest to możliwe, zwłaszcza gdy właściwy jest ten sam sąd spadku. Wniosek musi jednak jasno obejmować oba zgony i wskazywać wszystkich uczestników z obu kręgów rodzinnych.

Czy brat żony zawsze dziedziczy po swojej siostrze?

Nie. Rodzeństwo zmarłej dziedziczy ustawowo dopiero w określonych sytuacjach, na przykład gdy udział przypadający jednemu z rodziców zmarłej nie może przypaść temu rodzicowi, bo nie dożył otwarcia spadku.

Czy muszę czekać 6 miesięcy od śmierci brata?

Nie trzeba czekać, aby złożyć wniosek, ale sąd bada, czy osoby powołane do spadku złożyły oświadczenia spadkowe albo czy upłynął dla nich termin na ich złożenie. Jeżeli termin jeszcze biegnie, warto zdecydować, czy spadek przyjąć, czy odrzucić.

Czy samo stwierdzenie nabycia spadku wystarczy do sprzedaży nieruchomości?

Nie zawsze. Jeżeli jest kilku współwłaścicieli, do sprzedaży całej nieruchomości potrzebna jest zgoda wszystkich uprawnionych albo wcześniejszy dział spadku. Stwierdzenie nabycia spadku potwierdza udziały, ale nie zastępuje podziału majątku.

Co zrobić, jeżeli część rodziny nie chce przyjść do notariusza?

Wtedy najczęściej pozostaje droga sądowa. Notariusz wymaga zgodnego udziału wszystkich osób potrzebnych do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, natomiast sąd może prowadzić sprawę mimo bierności uczestnika, jeżeli został prawidłowo zawiadomiony.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 922, art. 931-932, art. 1015 i art. 1025
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 628 i przepisy o postępowaniu spadkowym
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności przepisy o opłacie od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku
• Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, w zakresie aktu poświadczenia dziedziczenia

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.