Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Brak opieki nad rodzicami a żądanie zachowku

Autor: Marek Gola • Opublikowane: 2018-09-28

Po śmierci syna w 1991 r. rodzice sporządzili testament, w którym do spadku powołali swojego wnuka (syna zmarłego syna). W 2012 r., celem uporządkowania spraw własnościowych za życia, przenieśli na tegoż wnuka prawo własności do nieruchomości. Na rzecz dziadków ustanowiona została służebność osobista. W październiku 2013 r. zmarł dziadek. Babcia żyje. W marcu 2018 r. córka dziadka (ciocia wnuka) wystąpiła do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po swoim ojcu – celem dochodzenia zachowku. Czy córka ma prawo domagać się zachowku? Dodam, że ów dom jest wart ok. 60 tys. zł. Licząc opłatę za opiekę 1000 zł miesięcznie, którą uiszczał wnuk, jest to prawie wartość darowizny. Córka rodzicami się nie interesowała.

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) oraz Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.).

W pierwszej kolejności wyraźnie podkreślić należy, iż córka zmarłego ojca ma prawo do żądania stwierdzenia nabycia po tymże spadku. Konieczne będzie zatem ustalenie kręgu spadkobierców ustawowych po ojcu (dziadku). Przy życiu pozostaje żona zmarłego, jego córka (wnioskodawczyni) i wnuk, który otrzymał tytułem darmowym nieruchomość, a który wstąpił w miejsce zmarłego w 1990 r. ojca (pod warunkiem, że syn dziadków nie miał więcej dzieci).

Powyższe wynika z treści 931 K.c., zgodnie z którym – w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Na obliczenie zachowku istotne znaczenie będzie miało zatem ustalenie kręgu osób uprawnionych do spadku, albowiem w ten sposób nastąpi obliczenie udziałów przypadających dla każdego, a następnie ułamka zachowkowego. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Domyślam się, że wnioskodawczyni jest już osoba dorosłą, co powoduje, że formalnie nabywa prawo do połowy z jej części, która by jej przypadła, gdyby do darowizny nie doszło.

Wskazuje Pani jednak na fakt, iż wnuk opłacał opiekunkę dla dziadka w kwocie 1000 zł miesięcznie. Nadto córka, która będzie dochodzić zachowku, nie utrzymywała stałego kontaktu z rodzicami – mimo że jest na emeryturze – spotyka się z nimi raz w miesiącu.

Na chwilę obecną zarówno doktryna, jak i orzecznictwo stoją na stanowisku, iż darowizna dokonana na rzecz dzieci wlicza się do spadku, od którego liczymy zachowek bez względu na to kiedy została dokonana. Z daleko posuniętej ostrożności, w mojej ocenie, zasadnym jest nadto powoływanie się na treść art. 5 K.c., zgodnie z którym – nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1981 r., sygn. akt III CZP 18/81, w sprawie o zachowek nie jest wyłączone obniżenie wysokości należnej z tego tytułu sumy na podstawie art. 5 K.c. Wskazuje Pani, że wnuk opłacał opiekę w kwocie 1000 zł miesięcznie, nadto opiekował się dziadkami. Jednocześnie córka nie interesowała się rodzicami, nie opiekowała się nimi. Zasadne jest odpowiedzenie sobie na pytanie, czy dziadkowie (jeszcze póki żył dziadek) należycie interesowali się swoją córką. Innymi słowy, powoływanie się na zasady współżycia społecznego jest możliwe, ale aby miało to szanse powodzenia, nienależyte zachowanie winno występować po stronie ich córki, w sytuacji kiedy dziadkom (jej rodzicom) nie można czynić z tego powodu żadnego zarzutu. Naruszenie przez córkę względem ojca zasad współżycia społecznego musi być jednak udowodnione i to najlepiej zeznaniami świadków, którzy potwierdzą, że córka tylko raz w miesiącu kontaktowała się z rodzicami, nie opiekowała się nimi, nigdy nie pytała, czy w czymś im pomóc, nie partycypowała w kosztach opieki itp.

Celem uchronienia się przed zachowkiem należałoby ustalić, czy córka ojca nie otrzymała darowizny, a jeżeli tak, to jakiej wartości i kiedy, a także co stanowiło jej przedmiot.

Reasumując, wskazać należy, iż nikt nie jest wstanie dać 100% gwarancji korzystnego dla wnuka rozstrzygnięcia i oddalenia powództwa o zapłatę zachowku.

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) oraz Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.).

W pierwszej kolejności wyraźnie podkreślić należy, iż córka zmarłego ojca ma prawo do żądania stwierdzenia nabycia po tymże spadku. Konieczne będzie zatem ustalenie kręgu spadkobierców ustawowych po ojcu (dziadku). Przy życiu pozostaje żona zmarłego, jego córka (wnioskodawczyni) i wnuk, który otrzymał tytułem darmowym nieruchomość, a który wstąpił w miejsce zmarłego w 1990 r. ojca (pod warunkiem, że syn dziadków nie miał więcej dzieci).

Powyższe wynika z treści 931 K.c., zgodnie z którym – w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Na obliczenie zachowku istotne znaczenie będzie miało zatem ustalenie kręgu osób uprawnionych do spadku, albowiem w ten sposób nastąpi obliczenie udziałów przypadających dla każdego, a następnie ułamka zachowkowego. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Domyślam się, że wnioskodawczyni jest już osoba dorosłą, co powoduje, że formalnie nabywa prawo do połowy z jej części, która by jej przypadła, gdyby do darowizny nie doszło.

Wskazuje Pani jednak na fakt, iż wnuk opłacał opiekunkę dla dziadka w kwocie 1000 zł miesięcznie. Nadto córka, która będzie dochodzić zachowku, nie utrzymywała stałego kontaktu z rodzicami – mimo że jest na emeryturze – spotyka się z nimi raz w miesiącu.

Na chwilę obecną zarówno doktryna, jak i orzecznictwo stoją na stanowisku, iż darowizna dokonana na rzecz dzieci wlicza się do spadku, od którego liczymy zachowek bez względu na to kiedy została dokonana. Z daleko posuniętej ostrożności, w mojej ocenie, zasadnym jest nadto powoływanie się na treść art. 5 K.c., zgodnie z którym – nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1981 r., sygn. akt III CZP 18/81, w sprawie o zachowek nie jest wyłączone obniżenie wysokości należnej z tego tytułu sumy na podstawie art. 5 K.c. Wskazuje Pani, że wnuk opłacał opiekę w kwocie 1000 zł miesięcznie, nadto opiekował się dziadkami. Jednocześnie córka nie interesowała się rodzicami, nie opiekowała się nimi. Zasadne jest odpowiedzenie sobie na pytanie, czy dziadkowie (jeszcze póki żył dziadek) należycie interesowali się swoją córką. Innymi słowy, powoływanie się na zasady współżycia społecznego jest możliwe, ale aby miało to szanse powodzenia, nienależyte zachowanie winno występować po stronie ich córki, w sytuacji kiedy dziadkom (jej rodzicom) nie można czynić z tego powodu żadnego zarzutu. Naruszenie przez córkę względem ojca zasad współżycia społecznego musi być jednak udowodnione i to najlepiej zeznaniami świadków, którzy potwierdzą, że córka tylko raz w miesiącu kontaktowała się z rodzicami, nie opiekowała się nimi, nigdy nie pytała, czy w czymś im pomóc, nie partycypowała w kosztach opieki itp.

Celem uchronienia się przed zachowkiem należałoby ustalić, czy córka ojca nie otrzymała darowizny, a jeżeli tak, to jakiej wartości i kiedy, a także co stanowiło jej przedmiot.

Reasumując, wskazać należy, iż nikt nie jest wstanie dać 100% gwarancji korzystnego dla wnuka rozstrzygnięcia i oddalenia powództwa o zapłatę zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Testament a dochodzenie zachowku

Mam trzech braci i siostrę. Nasz ojciec sporządził przed śmiercią testament, w którym ustanowił spadkobiercami jednego z braci i siostrę. W swoim...

Sprawa zachowku w stosunku do darowizny

Jak wygląda sprawa zachowku w stosunku do darowizny? Moja mama przekazała mi połowę nieruchomości na zasadzie darowizny. Miałem brata, który klika lat...

Zachowek od darowizny gospodarstwa rolnego

Mój tato zmarł pół roku temu, na krótko przed śmiercią zapisał dom i gospodarstwo siostrze. Mama żyje i zrzekła się majątku na rzecz siostry....

Darowizna na wnuka a pominięcie dzieci, co z zachowkiem?

Przed 16 laty babcia darowała mi mieszkanie, w akcie notarialnym wartość darowizny określono na 50 tys. zł. Babcia niedawno zmarła, nie zostawiła...

Zachowek od spadkobierców męża zmarłej mamy

Moja zmarła mama testamentem powołała do spadku swojego męża, który nie jest moim ojcem. Mąż matki przyjął spadek i chciał przenieść prawo do...

Mieszkanie od siostry a prawo do zachowku jej dzieci

Moja jedyna siostra (rozwiedziona) w najbliższym czasie podaruje mi mieszkanie, w którym nie mieszka i nie będzie mieszkać. Siostra ma dwójkę...

Darowizna mieszkania od rodziców ze służebnością a zachowek dla brata

Moi rodzice przed 10 laty umową darowizny przenieśli na mnie prawo własności mieszkania. Na rzecz rodziców ustanowiona została służebność osobista. Mam...

Czy wnukom należy się zachowek po dziadkach?

Jestem po rozwodzie 15 lat, mam dwoje dzieci. Czy po dziadkach ze strony byłego męża (dziadkowie już nie żyją) należy się zachowek dla wnuków (moich...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »