Nieodpłatne przekazanie udziału w spadku

Stan prawny aktualny na 26 maja 2026 r.

Czy można przekazać udział w spadku bez działu spadku?

Tak. Jeżeli spadkobierca przyjął spadek, może zbyć swój udział spadkowy bez wcześniejszego przeprowadzania działu spadku. Wynika to z art. 1051 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym spadkobierca może zbyć spadek w całości lub w części, a ta sama zasada dotyczy udziału spadkowego.

W praktyce oznacza to, że nie trzeba najpierw zakładać sprawy o dział spadku, jeżeli celem jest przekazanie całego swojego udziału spadkowego innej osobie. Przykładem takiej czynności może być przekazanie udziału w spadku bratankowi. Inaczej należy ocenić sytuację, gdy spadkobierca chce przekazać tylko udział w jednym konkretnym składniku majątku, np. w działce rolnej albo domu. Wtedy wchodzi w grę art. 1036 Kodeksu cywilnego i ochrona pozostałych spadkobierców.

Zobacz również: dział spadku a zbycie udziału

Zbycie udziału w spadku a zbycie udziału w nieruchomości

W opisanej sprawie trzeba rozróżnić dwie możliwe umowy. Pierwsza to zbycie udziału spadkowego, czyli przeniesienie na nabywcę ogółu praw i obowiązków wynikających z udziału w spadku. Druga to zbycie udziału w konkretnym przedmiocie należącym do spadku, np. udziału w nieruchomości rolnej.

Przy zbyciu udziału spadkowego nabywca wchodzi w sytuację prawną zbywcy w zakresie nabytego udziału. Otrzymuje prawa związane ze spadkiem, ale musi też liczyć się z obowiązkami, w tym z odpowiedzialnością za długi spadkowe w zakresie przewidzianym w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 1055 Kodeksu cywilnego odpowiedzialność nabywcy i zbywcy wobec wierzycieli spadkowych może być solidarna.

Przy zbyciu udziału w jednym składniku spadku nabywca nie staje się automatycznie następcą we wszystkich prawach i obowiązkach spadkobiercy. Otrzymuje tylko określony udział w danym przedmiocie, a skuteczność takiego rozporządzenia wobec pozostałych spadkobierców zależy od zasad opisanych w art. 1036 Kodeksu cywilnego.

Zobacz również: zbycie udziału w spadku

Czy potrzebna jest zgoda pozostałych spadkobierców?

Jeżeli przekazywany jest cały udział spadkowy, przepisy o zbyciu spadku nie wymagają zgody pozostałych spadkobierców. Nabywcą może być inny spadkobierca albo osoba trzecia, o ile nie sprzeciwiają się temu przepisy szczególne, np. dotyczące nieruchomości rolnych.

Jeżeli natomiast spadkobierca chce rozporządzić udziałem w konkretnym przedmiocie należącym do spadku, np. udziałem w działce, zastosowanie ma art. 1036 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku.

Brak zgody choćby jednego współspadkobiercy nie oznacza automatycznie, że akt notarialny jest nieważny. Skutek jest bardziej szczególny: rozporządzenie może być bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia tego spadkobiercy wynikające z przepisów o dziale spadku. Przy późniejszym dziale spadku sąd może więc potraktować sprawę tak, jakby rozporządzenia nie było, jeżeli wymaga tego ochrona praw współspadkobiercy.

Dlatego przy wielu spadkobiercach bezpieczniejszym rozwiązaniem bywa zbycie całego udziału spadkowego, a nie udziału w pojedynczej rzeczy. Nie zawsze jednak będzie to rozwiązanie najlepsze, zwłaszcza gdy w spadku są długi, nieruchomość rolna albo nieuregulowany stan księgi wieczystej.

Zobacz również: udział w przedmiocie spadkowym

Forma aktu notarialnego

Zbycie spadku, części spadku albo udziału spadkowego wymaga aktu notarialnego. Dotyczy to zarówno umowy odpłatnej, np. sprzedaży, jak i umowy nieodpłatnej, np. darowizny. W formie aktu notarialnego powinna być zawarta zarówno umowa zobowiązująca do zbycia spadku, jak i umowa przenosząca spadek, jeżeli są zawierane osobno.

Akt notarialny będzie również konieczny przy przeniesieniu udziału w nieruchomości. Jeżeli przedmiotem przekazania ma być udział w działce rolnej, notariusz zweryfikuje nie tylko przepisy Kodeksu cywilnego, lecz także ograniczenia wynikające z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

Nieruchomość rolna i ograniczenia KOWR

W pytaniu mowa o użytkach rolnych o powierzchni ponad hektara. To istotne, ponieważ obrót nieruchomościami rolnymi może podlegać ograniczeniom ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Przepisy tej ustawy mogą mieć znaczenie zarówno przy sprzedaży, jak i przy niektórych nieodpłatnych czynnościach prowadzących do nabycia udziału w nieruchomości rolnej.

Nie można więc zakładać, że skoro udział jest niewielki, to notariusz zawsze sporządzi akt bez dodatkowych warunków. Szczególnie ostrożnie trzeba podchodzić do sytuacji, w której w grę wchodzi dziedziczenie ziemi rolnej przez nierolnika. W zależności od tego, kto ma być nabywcą, jaki jest charakter nieruchomości, czy nabywca jest osobą bliską w rozumieniu ustawy albo rolnikiem indywidualnym oraz czy zachodzą ustawowe wyjątki, może być konieczne uzyskanie zgody Dyrektora Generalnego KOWR albo przeprowadzenie czynności z uwzględnieniem uprawnień KOWR.

Jeżeli nabywcą ma być inny spadkobierca, trzeba osobno ustalić, czy nabywa on udział spadkowy, czy udział w samej nieruchomości rolnej. To rozróżnienie ma znaczenie dla treści aktu notarialnego, wpisów w księdze wieczystej oraz oceny obowiązków wynikających z przepisów rolnych.

Dokumenty potrzebne u notariusza

Do aktu notarialnego trzeba zwykle przygotować dokument potwierdzający dziedziczenie, czyli prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli spadek obejmuje nieruchomość, potrzebny będzie także numer księgi wieczystej, a często również wypis z rejestru gruntów, wyrys z mapy ewidencyjnej albo inne dokumenty geodezyjne.

Notariusz może również wymagać zaświadczenia z urzędu skarbowego potwierdzającego uregulowanie podatku od spadków i darowizn, zwolnienie z podatku albo przedawnienie zobowiązania podatkowego. Bez takiego zaświadczenia zbycie rzeczy lub praw nabytych w drodze spadku bywa w praktyce niemożliwe.

Jeżeli ma dojść do rozporządzenia udziałem w konkretnym przedmiocie spadkowym, bezpiecznie jest przygotować także zgody pozostałych spadkobierców. Zgoda powinna być udzielona w formie pozwalającej notariuszowi ocenić jej skuteczność dla planowanej czynności.

Czy przekazanie może być nieodpłatne?

Tak. Udział spadkowy albo udział w nieruchomości może zostać przekazany nieodpłatnie, najczęściej w formie darowizny. W praktyce nieodpłatne przekazanie lub zamiana udziału w spadku wymaga jednak dokładnego ustalenia, czy chodzi o cały udział spadkowy, czy tylko udział w konkretnym składniku majątku. Podobne zasady obowiązują przy innych nieodpłatnych czynnościach w rodzinie, na przykład gdy planowane jest przekazanie spadku córce. Nieodpłatność nie zwalnia jednak z obowiązku zachowania formy aktu notarialnego ani z konieczności sprawdzenia ograniczeń dotyczących nieruchomości rolnych.

Trzeba też pamiętać o podatkach. Darowizna może podlegać podatkowi od spadków i darowizn, a zakres zwolnień zależy od relacji między darczyńcą i obdarowanym oraz od spełnienia warunków ustawowych. Przy akcie notarialnym obowiązki podatkowe są co do zasady weryfikowane przez notariusza. Jeżeli nabywcą jest osoba niespokrewniona albo dalszy krewny, koszt podatkowy może być istotny i warto ustalić go przed podpisaniem aktu.

FAQ

Podsumowanie

Nieodpłatne przekazanie udziału w spadku jest możliwe, ale sposób działania zależy od tego, czy ma zostać przekazany cały udział spadkowy, czy tylko udział w konkretnym składniku majątku. Zbycie udziału spadkowego nie wymaga działu spadku ani zgody pozostałych spadkobierców, natomiast rozporządzenie udziałem w konkretnym przedmiocie spadku może wymagać ich zgody.

W każdej z tych sytuacji potrzebny będzie akt notarialny. Przy nieruchomości rolnej trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz ewentualne obowiązki wobec KOWR. Przed podpisaniem aktu warto także przygotować dokumenty spadkowe, dokumenty dotyczące nieruchomości i zaświadczenie z urzędu skarbowego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 1036 oraz art. 1051-1055 - ISAP.
2. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego - ISAP.
3. Informacje Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa o stosowaniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego - Gov.pl.
4. Informacje o podatku od spadków i darowizn oraz zgłoszeniu SD-Z2 - Gov.pl.