Przepisanie domu i działki po dziadkach krok po kroku

Od czego zacząć przepisanie domu i działki po dziadkach?

W opisanej sytuacji nie da się od razu przepisać domu i działki na wnuczkę tylko dlatego, że tata i jego bracia są zgodni. Najpierw trzeba formalnie potwierdzić, kto odziedziczył majątek po babci i po dziadku, a dopiero potem zaplanować podział spadku po dziadkach. Dopiero osoby, które zostaną wykazane jako spadkobiercy albo właściciele udziałów, mogą rozporządzać nieruchomością.

Jeżeli dom był własnością babci, a działka była zapisana na babcię i dziadka, konieczne może być przeprowadzenie sprawy po obojgu. Znaczenie ma kolejność śmierci dziadków, ich ustrój majątkowy, ewentualny testament oraz to, czy nieruchomości mają księgi wieczyste. Podobne reguły rządzą ustalaniem, jak kształtuje się własność mieszkania po śmierci współwłaściciela. Spadek nabywa się z chwilą śmierci spadkodawcy, ale postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia jest potrzebny, aby wykazać prawa do nieruchomości w praktyce.

Jeżeli Pani tata żyje, a nie było testamentu ustanawiającego Panią spadkobierczynią po dziadkach, to zasadniczo spadkobiercami ustawowymi po dziadkach są ich dzieci, czyli Pani tata i jego bracia. Pani może zostać właścicielką dopiero w kolejnym kroku, na przykład przez darowiznę od taty albo przez umowę obejmującą przeniesienie udziałów przez wszystkich uprawnionych.

Stwierdzenie nabycia spadku po babci i dziadku

Podstawowym krokiem jest złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Zgodnie z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę, a notariusz, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.

Wniosek składa się do sądu spadku. Co do zasady będzie to sąd rejonowy właściwy dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli nie da się go ustalić w Polsce, znaczenie może mieć miejsce położenia majątku spadkowego. W praktyce przy nieruchomości położonej w Polsce sprawę najczęściej prowadzi sąd rejonowy właściwy według miejsca związanego ze spadkodawcą albo majątkiem.

Można złożyć jeden wniosek obejmujący spadek po babci i po dziadku, jeżeli sprawy są ze sobą powiązane, ale sąd i tak musi osobno ustalić krąg spadkobierców po każdej z tych osób. Praktyczne aspekty pokazuje przykład pokazujący spadek po babci i podział gospodarstwa. Jeżeli dziadek zmarł wcześniej niż babcia, udział po nim mógł najpierw przypaść babci i dzieciom, a dopiero później udział babci przeszedł na jej spadkobierców. To wpływa na ostateczne udziały.

Jakie dokumenty przygotować do sprawy spadkowej?

Do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy zebrać przede wszystkim dokumenty potwierdzające śmierć spadkodawców oraz pokrewieństwo spadkobierców. W typowej sprawie będą potrzebne:

• odpis skrócony aktu zgonu babci,
• odpis skrócony aktu zgonu dziadka,
• odpisy aktów urodzenia dzieci spadkodawców,
• odpisy aktów małżeństwa osób, które zmieniły nazwisko,
• informacja o znanych testamentach albo oświadczenie, że testament nie jest znany,
• numery ksiąg wieczystych domu i działki, jeżeli zostały założone (osobnym problemem są działki bez księgi wieczystej w spadku),
• dokumenty dotyczące nieruchomości, jeżeli stan księgi wieczystej jest niepełny albo niejasny.

Wnioskodawcą może być jeden ze spadkobierców, na przykład Pani tata. We wniosku trzeba wskazać wszystkich znanych uczestników, czyli osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Sąd zawiadomi ich o sprawie, także wtedy, gdy mieszkają za granicą.

Co do zasady opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Dodatkowo pobierana jest opłata za wpis w Rejestrze Spadkowym. Jeżeli wniosek obejmuje dwóch spadkodawców, należy liczyć się z opłatami liczonymi osobno dla każdej sprawy spadkowej.

Spadkobierca mieszka w USA: czy musi przyjechać do Polski?

Nieobecność wujka mieszkającego w USA nie blokuje automatycznie sprawy sądowej. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd musi go prawidłowo zawiadomić i umożliwić mu zajęcie stanowiska. Jeżeli wujek zgadza się z wnioskiem, może przesłać do sądu pisemne stanowisko. W niektórych sytuacjach sąd może dopuścić udział zdalny, ale zależy to od organizacji rozprawy i decyzji sądu.

Inaczej wygląda etap przeniesienia własności nieruchomości. Jeżeli wujek ma złożyć oświadczenie o dziale spadku, darowiźnie udziału albo sprzedaży, zwykle konieczne będzie jego osobiste stawiennictwo u notariusza albo udzielenie pełnomocnictwa w odpowiedniej formie. Przy czynnościach dotyczących nieruchomości pełnomocnictwo powinno odpowiadać wymogom formy notarialnej, a dokument sporządzony za granicą może wymagać apostille oraz tłumaczenia przysięgłego. Odrębne pytania budzi też uznanie zagranicznego orzeczenia, na przykład gdy w grę wchodzi norweski dokument spadkowy a działka.

Przed przygotowaniem pełnomocnictwa z USA warto ustalić z polskim notariuszem dokładną treść dokumentu. Zbyt ogólne pełnomocnictwo może nie wystarczyć do działu spadku, darowizny, sprzedaży albo wpisu w księdze wieczystej.

Czy sprawę można załatwić u notariusza?

Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza jest możliwy wtedy, gdy między zainteresowanymi nie ma sporu co do dziedziczenia i możliwe jest spełnienie wymogów notarialnej procedury. W praktyce notariusz oczekuje udziału wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Jeżeli jedna osoba mieszka w USA i nie może uczestniczyć w czynności, notarialne poświadczenie dziedziczenia może okazać się trudne albo niemożliwe.

Droga notarialna jest zwykle szybsza niż sądowa, ale wymaga pełnej zgodności i odpowiedniej organizacji. Jeżeli choć jedna osoba nie stawi się, kwestionuje krąg spadkobierców, powołuje się na testament albo nie można prawidłowo ustalić wszystkich zainteresowanych, bezpieczniejszym rozwiązaniem będzie postępowanie sądowe.

Dział spadku i przeniesienie własności na wybraną osobę

Samo stwierdzenie nabycia spadku nie przepisuje jeszcze nieruchomości na Panią. Ono tylko potwierdza, kto i w jakich udziałach odziedziczył majątek. Następnie trzeba znieść wspólność majątku spadkowego, czyli przeprowadzić dział spadku. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowny dział spadku wymaga formy aktu notarialnego.

Jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni, możliwe są najczęściej trzy warianty:

• dział spadku, w którym cała nieruchomość przypada Pani tacie, a następnie tata daruje ją Pani,
• dział spadku i jednoczesne dalsze czynności notarialne prowadzące do przeniesienia nieruchomości na Panią, jeżeli notariusz prawidłowo skonstruuje całą umowę,
• przeniesienie udziałów przez poszczególnych spadkobierców na Panią, na przykład w drodze darowizny albo sprzedaży, co bywa istotne także przy późniejszej sprzedaży działki odziedziczonej po babci.

Jeżeli dział spadku ma nastąpić przed sądem, można połączyć go ze stwierdzeniem nabycia spadku albo złożyć odrębny wniosek po uzyskaniu postanowienia spadkowego. Zgodny projekt działu spadku obniża ryzyko sporu i zwykle upraszcza postępowanie. Jeżeli jednak sąd ma przyznać nieruchomość tylko jednemu spadkobiercy, a pozostali rezygnują ze spłat, powinno to być jasno wskazane.

Wpis w księdze wieczystej i podatki

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu, zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia albo aktu notarialnego działu spadku trzeba zadbać o księgę wieczystą. Wpis właściciela w księdze wieczystej nie tworzy dziedziczenia, ale porządkuje stan prawny nieruchomości i jest konieczny przy dalszej sprzedaży, darowiźnie lub kredycie. Uporządkowany stan prawny ma znaczenie również wtedy, gdy planowany jest zakup nieruchomości od spadkobierców.

Jeżeli tata po nabyciu całości nieruchomości daruje ją córce, taka darowizna między rodzicem a dzieckiem może korzystać ze zwolnienia w podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem spełnienia ustawowych wymogów. Przy darowiźnie nieruchomości czynność i tak wymaga aktu notarialnego, a notariusz co do zasady obsługuje obowiązki podatkowe związane z aktem. Przy innych wariantach, zwłaszcza przy odpłatnym zniesieniu współwłasności, sprzedaży albo umowie dożywocia, skutki podatkowe mogą być inne.

Kolejność działań krok po kroku

1. Ustal, kto był właścicielem domu i działki oraz czy nieruchomości mają księgi wieczyste.
2. Zbierz akty zgonu babci i dziadka oraz akty stanu cywilnego wszystkich spadkobierców.
3. Sprawdź, czy dziadkowie zostawili testamenty.
4. Złóż w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po babci i dziadku albo ustal, czy możliwa jest procedura notarialna.
5. Zadbaj o prawidłowe zawiadomienie wujka mieszkającego w USA i ewentualne pełnomocnictwo.
6. Po ustaleniu spadkobierców przeprowadź dział spadku, najlepiej zgodny, jeżeli wszyscy akceptują docelowy podział.
7. Przenieś nieruchomość na Panią przez darowiznę, sprzedaż, umowę dożywocia albo inną czynność dopasowaną do celu rodzinnego i podatkowego.
8. Złóż wniosek o wpis właściciela w księdze wieczystej, jeżeli nie zrobi tego notariusz w ramach aktu.

FAQ

Czy wnuczka może od razu dostać dom po dziadkach?

Zwykle nie, jeżeli żyje jej rodzic będący dzieckiem dziadków i nie ma testamentu na rzecz wnuczki. Najpierw prawa do spadku muszą zostać ustalone po stronie spadkobierców, a potem nieruchomość może zostać przeniesiona na wnuczkę odrębną czynnością.

Czy jeden wniosek może obejmować spadek po babci i po dziadku?

W wielu sprawach jest to możliwe i praktyczne, szczególnie gdy chodzi o tę samą rodzinę oraz te same nieruchomości. Sąd musi jednak osobno ustalić dziedziczenie po każdym spadkodawcy, dlatego trzeba dołączyć dokumenty dotyczące obu osób.

Czy wujek z USA musi być obecny na rozprawie?

Nie zawsze. W postępowaniu sądowym kluczowe jest jego prawidłowe zawiadomienie i możliwość zajęcia stanowiska. Przy późniejszej umowie notarialnej dotyczącej nieruchomości jego udział albo prawidłowe pełnomocnictwo może być jednak konieczne.

Czy notariusz załatwi całą sprawę szybciej niż sąd?

Tak, ale tylko wtedy, gdy wszyscy zainteresowani mogą uczestniczyć w czynności i nie ma sporu co do dziedziczenia. Jeżeli jedna osoba jest za granicą, nie współpracuje albo nie można spełnić wymogów notarialnych, pozostaje droga sądowa.

Czy po stwierdzeniu nabycia spadku trzeba jeszcze robić dział spadku?

Tak, jeżeli nieruchomość ma przypaść jednej osobie albo ma zostać dalej przepisana na wnuczkę. Stwierdzenie nabycia spadku potwierdza udziały spadkobierców, ale samo nie rozdziela konkretnych składników majątku między nimi.

Czy darowizna od taty dla córki wymaga aktu notarialnego?

Tak, jeżeli przedmiotem darowizny jest dom, działka lub udział w nieruchomości. Umowa musi być zawarta w formie aktu notarialnego, a notariusz przygotowuje również dokumenty potrzebne do wpisu w księdze wieczystej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.