Sprzedaż samochodu przez spadkobierców

Pytanie o sprzedaż samochodu po zmarłym pojawia się najczęściej wtedy, gdy spadkobiercy mają już postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia, ale w dowodzie rejestracyjnym nadal widnieje zmarły właściciel. Nie blokuje to sprzedaży, o ile można wykazać następstwo prawne i prawidłowo podpisać umowę.

W opisanej sytuacji pani Basia odziedziczyła majątek po mężu razem z córką i wnukiem. W skład spadku wchodził samochód, a część spadkobierców przebywała za granicą. Dlatego najważniejsze było ustalenie, czy wszyscy mają podpisywać umowę sprzedaży, czy jedna osoba może działać w imieniu pozostałych.

Kiedy spadkobiercy mogą sprzedać samochód po zmarłym?

Spadkobiercy mogą sprzedać samochód po zmarłym, gdy potrafią wykazać, że nabyli prawa do spadku. W praktyce podstawowym dokumentem jest prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza. Jeżeli później doszło do działu spadku, potrzebna będzie także umowa działu spadku albo postanowienie sądu o dziale spadku.

Jeżeli samochód był objęty ustawową wspólnością majątkową małżeńską, trzeba pamiętać, że do spadku wchodzi co do zasady udział zmarłego w majątku wspólnym. Drugi małżonek zachowuje swój udział we wspólnym majątku, a dodatkowo może dziedziczyć udział po zmarłym. Ma to znaczenie dla tego, kto powinien podpisać umowę sprzedaży i jakie udziały należy wskazać w dokumentach.

Do bezpiecznej sprzedaży samochodu kupujący powinien otrzymać ciąg dokumentów pokazujących przejście własności: dokument po zmarłym właścicielu, dokument potwierdzający dziedziczenie, ewentualny dział spadku lub pełnomocnictwa oraz umowę sprzedaży podpisaną przez wszystkich uprawnionych albo przez pełnomocnika.

Współwłasność samochodu jako spadku

Zgodnie z art. 1035 Kodeksu cywilnego, jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, z zachowaniem przepisów o spadkach. Oznacza to, że do czasu działu spadku samochód należy do kilku osób w udziałach wynikających z dziedziczenia.

Istotny jest również art. 1036 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. Jeżeli więc przedmiotem jest samochód, rozporządzanie udziałem w tym konkretnym pojeździe powinno być uzgodnione z pozostałymi spadkobiercami.

Przy samochodzie problem jest praktyczny: kupujący zwykle chce nabyć cały pojazd, a nie tylko udział w nim. Dlatego umowę sprzedaży powinni podpisać wszyscy współspadkobiercy albo jedna osoba działająca na podstawie pełnomocnictw. Więcej o podobnych sytuacjach przeczytasz w opracowaniu dotyczącym współwłasności pojazdu po zmarłym.

Sprzedaż przez wszystkich spadkobierców albo przez pełnomocnika

Najprostszy model polega na tym, że wszyscy spadkobiercy podpisują jedną umowę sprzedaży samochodu jako sprzedający. W umowie warto wskazać ich udziały, dane pojazdu, cenę, sposób zapłaty, datę wydania auta oraz dokumenty przekazywane kupującemu.

Jeżeli nie wszyscy mogą stawić się przy podpisaniu umowy, jeden ze spadkobierców może działać jako pełnomocnik pozostałych. Wtedy podpisuje umowę w imieniu własnym oraz w imieniu mocodawców. Do umowy należy dołączyć oryginały albo urzędowo poświadczone odpisy pełnomocnictw, ponieważ będą potrzebne kupującemu przy dalszych formalnościach.

Pełnomocnictwo od współspadkobiercy

Pełnomocnictwo powinno być szczegółowe. Warto wskazać w nim markę, model, numer VIN, numer rejestracyjny pojazdu, dane spadkodawcy, dane spadkobiercy udzielającego pełnomocnictwa oraz zakres czynności, do których pełnomocnik jest upoważniony.

Dobrze przygotowane pełnomocnictwo może obejmować nie tylko podpisanie umowy sprzedaży, lecz także ustalenie ceny, odbiór ceny, wydanie pojazdu, przekazanie dokumentów, podpisanie oświadczeń dla wydziału komunikacji, zgłoszenie zbycia pojazdu oraz kontakt z ubezpieczycielem. Przy sprawach spadkowych przydatne może być także szersze pełnomocnictwo od współspadkobiercy, jeżeli pełnomocnik ma załatwiać więcej niż samą sprzedaż auta.

Jeżeli pełnomocnictwo jest udzielane za granicą, zwykle potrzebne będzie poświadczenie podpisu przez notariusza lub właściwy organ w danym państwie, a następnie tłumaczenie przysięgłe na język polski. W zależności od państwa i rodzaju dokumentu może być wymagana klauzula apostille albo legalizacja. W praktyce warto wcześniej zapytać wydział komunikacji lub kupującego, jakiej formy dokumentu będą oczekiwali.

Dział spadku a sprzedaż samochodu

Dział spadku jest potrzebny wtedy, gdy spadkobiercy chcą definitywnie podzielić majątek spadkowy i przyznać samochód jednej osobie. Zgodnie z art. 1038 Kodeksu cywilnego sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek, ale z ważnych powodów może być ograniczony do części spadku. Umowny dział spadku może obejmować cały spadek albo tylko jego część.

Jeżeli w skład spadku wchodzi wyłącznie samochód albo spadkobiercy chcą podzielić tylko ten składnik, mogą rozważyć częściowy dział spadku. Przy zgodzie wszystkich zainteresowanych możliwy jest dział umowny. Jeżeli spadkobiercy nie są zgodni, pozostaje wniosek do sądu o dział spadku.

W przypadku samego samochodu, jako rzeczy ruchomej, umowny dział spadku zwykle nie wymaga aktu notarialnego, ale dla celów dowodowych powinien być sporządzony pisemnie. Jeżeli jednak dział spadku obejmuje nieruchomość, konieczna jest forma aktu notarialnego.

Przeniesienie udziałów przed sprzedażą

Innym rozwiązaniem jest przeniesienie udziałów tak, aby przed sprzedażą samochód należał do jednej osoby. Można to zrobić przez zbycie udziału w konkretnym przedmiocie należącym do spadku za zgodą pozostałych spadkobierców albo przez dział spadku, w którym samochód zostaje przyznany jednej osobie.

Trzeba odróżnić zbycie udziału w konkretnym samochodzie od zbycia całego spadku lub udziału spadkowego. Zgodnie z art. 1051 Kodeksu cywilnego spadkobierca, który spadek przyjął, może zbyć spadek w całości lub w części, a także swój udział spadkowy. Taka umowa, na podstawie art. 1052 Kodeksu cywilnego, wymaga formy aktu notarialnego.

Przeniesienie udziałów może być korzystne, gdy kupujący lub wydział komunikacji oczekuje, że po stronie sprzedającej wystąpi jedna osoba. Należy jednak uwzględnić koszty, podatki, czas potrzebny na przygotowanie dokumentów oraz to, czy taka czynność nie komplikuje rozliczeń między spadkobiercami.

Sprzedaż samochodu po przeniesieniu własności

Jeżeli samochód zostanie przyznany jednej osobie w dziale spadku albo udziały zostaną skutecznie przeniesione na jednego spadkobiercę, to ta osoba może podpisać umowę sprzedaży jako jedyny właściciel. Kupującemu należy przekazać dokument potwierdzający, dlaczego ta osoba może samodzielnie rozporządzać pojazdem.

W praktyce przydatna jest krótka ścieżka dokumentów: zgon właściciela, dokument potwierdzający nabycie spadku, dokument przenoszący samochód na jednego spadkobiercę oraz umowa sprzedaży z kupującym. Podobne zasady omawia materiał dotyczący tego, jak przeprowadzić sprzedaż pojazdu ze spadku.

Po sprzedaży zbywca powinien zgłosić zbycie pojazdu właściwemu staroście w terminie 30 dni. Warto też powiadomić zakład ubezpieczeń o przeniesieniu własności pojazdu, przekazując dane nabywcy. Kupujący powinien dopełnić własnych obowiązków rejestracyjnych i podatkowych, w tym co do zasady rozliczyć PCC, jeżeli sprzedaż nie korzysta ze zwolnienia.

Podatki przy sprzedaży samochodu ze spadku

Sprzedaż odziedziczonego samochodu może mieć skutki podatkowe, ale zależą one od czasu i okoliczności. W podatku PIT odpłatne zbycie rzeczy ruchomej jest opodatkowane, jeżeli następuje przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie. Przy dziedziczeniu nabycie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy, choć formalne potwierdzenie praw może nastąpić później.

Jeżeli sprzedaż następuje po upływie tego okresu, przychód z odpłatnego zbycia rzeczy ruchomej co do zasady nie podlega PIT. Niezależnie od tego należy pamiętać o podatku od spadków i darowizn, jeżeli spadkobierca nie dopełnił obowiązków zgłoszeniowych albo nie korzysta ze zwolnienia.

Po stronie kupującego może powstać obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy sprzedaży, najczęściej według stawki 2% wartości rynkowej pojazdu. Obowiązek ten zwykle obciąża kupującego, a nie spadkobierców sprzedających samochód.

Jakie dokumenty przygotować do sprzedaży?

Przed podpisaniem umowy warto przygotować:

• odpis aktu zgonu właściciela, jeżeli jest potrzebny do wykazania ciągu dokumentów,
• prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia,
• umowę działu spadku albo postanowienie o dziale spadku, jeżeli samochód został przyznany jednej osobie,
• pełnomocnictwa od spadkobierców, jeżeli umowę podpisuje pełnomocnik,
• dowód rejestracyjny, polisę OC, kartę pojazdu, jeżeli była wydana, oraz komplet kluczyków,
• umowę sprzedaży wskazującą wszystkich sprzedających albo pełnomocnika działającego w ich imieniu.

W umowie sprzedaży warto wyraźnie opisać podstawę własności sprzedających, np. wskazać sygnaturę postanowienia sądu albo dane aktu poświadczenia dziedziczenia. Pozwala to ograniczyć wątpliwości kupującego i urzędu przy późniejszej rejestracji pojazdu.

FAQ

Czy jeden spadkobierca może sam sprzedać samochód po zmarłym?

Może samodzielnie sprzedać cały samochód tylko wtedy, gdy jest jedynym właścicielem albo działa jako pełnomocnik pozostałych spadkobierców. Jeżeli ma tylko udział w pojeździe, samodzielna sprzedaż całego auta jest ryzykowna i może być kwestionowana.

Czy trzeba przerejestrować samochód na spadkobierców przed sprzedażą?

Nie zawsze. Często możliwa jest sprzedaż bez wcześniejszej rejestracji na spadkobierców, jeżeli kupujący otrzyma dokumenty wykazujące następstwo prawne po zmarłym właścicielu. W praktyce warto jednak sprawdzić wymagania właściwego wydziału komunikacji, zwłaszcza gdy dokumenty są zagraniczne albo występował dział spadku.

Jakie pełnomocnictwo jest potrzebne, gdy spadkobierca mieszka za granicą?

Powinno to być pełnomocnictwo szczegółowe do sprzedaży konkretnego pojazdu. Najbezpieczniej sporządzić je z poświadczeniem podpisu, a następnie przygotować tłumaczenie przysięgłe. W zależności od państwa może być potrzebna apostille albo legalizacja dokumentu.

Czy dział spadku jest konieczny do sprzedaży samochodu?

Nie zawsze. Jeżeli wszyscy spadkobiercy podpisują umowę sprzedaży albo udzielą pełnomocnictwa jednej osobie, dział spadku nie musi być konieczny. Dział spadku przydaje się wtedy, gdy przed sprzedażą samochód ma zostać przyznany jednemu spadkobiercy.

Czy sprzedaż samochodu ze spadku podlega PIT?

Może podlegać PIT, jeżeli sprzedaż następuje przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca nabycia rzeczy. Przy spadku za moment nabycia przyjmuje się co do zasady chwilę śmierci spadkodawcy. Po upływie tego terminu sprzedaż rzeczy ruchomej zwykle nie jest opodatkowana PIT.

Co zrobić z polisą OC po sprzedaży odziedziczonego samochodu?

Polisa OC przechodzi na nabywcę pojazdu, ale zbywca powinien zawiadomić ubezpieczyciela o przeniesieniu własności i przekazać dane kupującego. Warto zrobić to niezwłocznie, aby uniknąć problemów z rozliczeniem składki albo dalszą korespondencją dotyczącą pojazdu.

Podsumowanie

Sprzedaż samochodu przez spadkobierców wymaga przede wszystkim uporządkowania dokumentów potwierdzających dziedziczenie i prawidłowego podpisania umowy. Jeżeli pojazd należy do kilku osób, umowę powinni podpisać wszyscy spadkobiercy albo jedna osoba działająca na podstawie odpowiednich pełnomocnictw.

Pełnomocnictwo jest zwykle najszybszym rozwiązaniem, gdy część spadkobierców przebywa za granicą. Dział spadku albo przeniesienie udziałów warto rozważyć wtedy, gdy samochód ma najpierw stać się własnością jednej osoby. W każdej sytuacji trzeba zadbać o dokumenty dla kupującego, zgłoszenie zbycia pojazdu i ewentualne rozliczenia podatkowe.

Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Internetowy System Aktów Prawnych.
2. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - Internetowy System Aktów Prawnych.
3. Informacje Ministerstwa Infrastruktury o rejestracji pojazdów - Gov.pl.
4. Informacje o odpłatnym zbyciu rzeczy ruchomej - podatki.gov.pl.
5. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK - Internetowy System Aktów Prawnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.