Jak uregulować spadek po rodzicach?

Sąd czy notariusz przy spadku po rodzicach?

Potwierdzenie praw do spadku po rodzicach można uzyskać na dwa podstawowe sposoby: w sądzie albo u notariusza. Sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, natomiast notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Oba dokumenty potwierdzają, kto jest spadkobiercą i w jakiej części dziedziczy.

Różnica dotyczy przede wszystkim trybu, kosztów i czasu załatwienia sprawy. Notariusz jest zwykle szybszy, ale może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia tylko wtedy, gdy wszyscy zainteresowani są zgodni, znany jest krąg spadkobierców i nie ma przeszkód prawnych. Jeżeli istnieje spór, niepewność co do testamentu, brak kontaktu z którymś spadkobiercą albo ktoś nie chce stawić się u notariusza, właściwa będzie droga sądowa.

W opisanej sytuacji trzeba uregulować spadek po ojcu i po mamie. Po ojcu dziedziczyli: żona oraz dzieci. Jeżeli było dwoje dzieci i nie było testamentu, udział każdego z nich wynosił co do zasady po 1/3. Udział mamy w spadku po ojcu wszedł następnie do jej majątku i po jej śmierci przypada jej spadkobiercom, czyli córkom. W praktyce po zakończeniu obu spraw córki będą zwykle współwłaścicielkami majątku po rodzicach po 1/2, o ile nie ma innych spadkobierców, testamentu, darowizn wpływających na dalsze rozliczenia albo szczególnych okoliczności.

Kiedy lepszy jest akt poświadczenia dziedziczenia?

Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza będzie korzystny, jeżeli obie siostry są zgodne, znają sytuację rodzinną po rodzicach, nie ma testamentów ani sporu o to, kto dziedziczy, i mogą stawić się osobiście u notariusza. Notariusz najpierw sporządza protokół dziedziczenia, a następnie akt poświadczenia dziedziczenia i rejestruje go w Rejestrze Spadkowym.

U notariusza muszą stawić się osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Nie wystarczy obecność tylko jednej córki, jeżeli druga również dziedziczy. Notariusz powinien też ustalić, czy nie wydano już wcześniej postanowienia sądowego albo aktu poświadczenia dziedziczenia dotyczącego tego samego spadku.

Droga notarialna jest często wygodniejsza, bo nie trzeba czekać na wyznaczenie rozprawy. Trzeba jednak liczyć się z taksą notarialną, podatkiem VAT, kosztami wypisów oraz opłatą za wpis do Rejestru Spadkowego. Gdy sprawa dotyczy dwóch spadkodawców, czyli ojca i mamy, opłaty liczy się zasadniczo osobno dla każdej sprawy spadkowej.

Kiedy trzeba iść do sądu?

Do sądu należy złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, jeżeli nie da się przeprowadzić sprawy u notariusza albo spadkobiercy wolą tańsze rozwiązanie. Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego według ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a gdy tego nie da się ustalić w Polsce, według reguł przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego.

W jednym piśmie można opisać sprawę po obojgu rodzicach, zwłaszcza gdy właściwy jest ten sam sąd, ale należy jasno wskazać dwóch spadkodawców: ojca i mamę. We wniosku trzeba podać uczestników postępowania, ich adresy, stopień pokrewieństwa, daty zgonu rodziców oraz żądanie stwierdzenia, kto dziedziczy po każdym z nich i w jakich udziałach.

Sąd odbiera od spadkobierców zapewnienie spadkowe, czyli oświadczenie dotyczące kręgu spadkobierców, testamentów i innych okoliczności istotnych dla dziedziczenia. Jeżeli sąd nie ma wątpliwości, wydaje postanowienie. Dokument staje się praktycznie użyteczny po uprawomocnieniu.

Zobacz również: Podział majątku po śmierci jednego z rodziców

Jakie dokumenty przygotować?

Niezależnie od wyboru sądu albo notariusza potrzebne będą dokumenty potwierdzające śmierć rodziców i pokrewieństwo spadkobierców. Najczęściej przygotowuje się:

• odpis aktu zgonu ojca,
• odpis aktu zgonu mamy,
• odpisy aktów urodzenia dzieci,
• odpis aktu małżeństwa spadkobiercy, jeżeli po ślubie zmienił nazwisko,
• akt małżeństwa rodziców, jeżeli jest potrzebny do wykazania dziedziczenia po ojcu przez mamę,
• numery PESEL spadkodawców, jeżeli są znane,
• dane adresowe wszystkich uczestników,
• numer księgi wieczystej nieruchomości albo dokumenty dotyczące działki,
• testament, jeżeli jednak został odnaleziony.

Jeżeli w spadku jest dom w budowie, sam brak odbioru budynku nie blokuje postępowania spadkowego. Spadek obejmuje nieruchomość, prawa do działki oraz związane z nią prawa i obowiązki. Kwestie budowlane, odbiory, zakończenie budowy albo legalizacja ewentualnych nieprawidłowości to osobny etap, którym zajmują się już spadkobiercy jako właściciele albo współwłaściciele.

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku

Spadkobierca ma 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. W typowych sprawach dzieci dowiadują się o powołaniu do spadku z chwilą śmierci rodzica, ale w konkretnych sytuacjach termin może wymagać dokładnej oceny.

Jeżeli od śmierci mamy minęły dopiero 2 miesiące, córki nadal są w terminie do złożenia oświadczenia. Mogą przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić. Brak oświadczenia w terminie oznacza obecnie co do zasady przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości aktywów spadku ustalonych w wykazie albo spisie inwentarza.

Przy sprawie po ojcu, skoro od jego śmierci minęło kilka lat, termin na złożenie oświadczenia najpewniej już upłynął. Wtedy nie składa się już zwykłego oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, chyba że zachodzą szczególne podstawy do uchylenia się od skutków prawnych wcześniejszego braku oświadczenia, na przykład błąd prawnie istotny. Takie sytuacje wymagają odrębnej analizy.

Koszty sądowe i notarialne

Droga sądowa jest zazwyczaj tańsza. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku podlega opłacie stałej, a dodatkowo pobiera się opłatę za wpis w Rejestrze Spadkowym. Jeżeli wniosek dotyczy dwóch spadkodawców, trzeba liczyć się z opłatą za każdą sprawę spadkową. Mogą dojść także koszty odpisów aktów stanu cywilnego, odpisów orzeczenia oraz ewentualnej pomocy pełnomocnika.

U notariusza płaci się za protokół dziedziczenia, akt poświadczenia dziedziczenia, rejestrację w Rejestrze Spadkowym, wypisy oraz VAT. W praktyce notariusz może przed spotkaniem podać szczegółową wycenę po ustaleniu, czy chodzi o jednego czy dwóch spadkodawców, czy są testamenty i ile wypisów będzie potrzebnych.

Nie należy wybierać trybu wyłącznie według ceny. Jeżeli sprawa jest prosta i wszystkim zależy na czasie, notariusz może być najlepszy. Jeżeli występuje spór, brak zgody albo wątpliwości co do kręgu spadkobierców, sąd daje szersze możliwości wyjaśnienia sprawy.

Co zrobić z nieruchomością i domem w budowie?

Postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia nie jest jeszcze działem spadku. Dokument potwierdza, kto dziedziczy i w jakich udziałach, ale nie przyznaje konkretnych składników majątku jednej osobie. Jeżeli siostry chcą, aby dom przypadł jednej z nich, albo chcą formalnie podzielić majątek, potrzebny będzie dział spadku, ewentualnie połączony ze zniesieniem współwłasności.

Po uzyskaniu dokumentu spadkowego trzeba zadbać o aktualizację księgi wieczystej nieruchomości. Jeżeli księga wieczysta jest prowadzona, spadkobiercy powinni złożyć wniosek o wpis prawa własności na swoją rzecz. W praktyce potrzebny będzie prawomocny odpis postanowienia sądu albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Wpis w księdze wieczystej ma duże znaczenie przy sprzedaży, kredycie, remoncie, podziale majątku i załatwianiu spraw urzędowych.

Dom bez odbioru nadal może być elementem majątku spadkowego, ale nieuregulowany stan budowlany może utrudniać sprzedaż, finansowanie remontu albo korzystanie z programów dofinansowania. Po sprawie spadkowej warto ustalić w starostwie lub u projektanta, jakie dokumenty budowlane istnieją i jakie formalności trzeba zakończyć.

Podatek od spadku i zgłoszenie SD-Z2

Dzieci dziedziczące po rodzicach należą do najbliższej rodziny i mogą korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Aby zachować zwolnienie, trzeba co do zasady zgłosić nabycie spadku do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy liczonym od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Przekroczenie terminu może oznaczać utratę zwolnienia i konieczność rozliczenia podatku według zasad właściwych dla danej grupy podatkowej. Jeżeli termin już upłynął albo pojawiły się szczególne okoliczności, warto ocenić sytuację indywidualnie przed złożeniem dokumentów.

FAQ

Czy akt poświadczenia dziedziczenia zastępuje sprawę w sądzie?

Tak. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma taki sam skutek praktyczny jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Nie można jednak skorzystać z notariusza, jeżeli nie ma zgody lub obecności wymaganych osób.

Czy trzeba robić osobną sprawę po ojcu i po mamie?

Tak, dziedziczenie ustala się po każdym spadkodawcy osobno. Można jednak organizacyjnie załatwiać obie sprawy razem, jeżeli pozwala na to sytuacja i właściwość sądu albo notariusz przygotuje dokumenty dla obu spadków.

Czy brak odbioru domu przeszkadza w dziedziczeniu?

Nie. Brak odbioru budynku nie blokuje potwierdzenia nabycia spadku. Może jednak utrudniać późniejsze korzystanie z domu, sprzedaż, remont lub uzyskanie finansowania, dlatego po sprawie spadkowej trzeba uporządkować również dokumenty budowlane.

Czy po sprawie spadkowej trzeba jeszcze robić dział spadku?

Nie zawsze. Jeżeli spadkobiercy chcą pozostać współwłaścicielami, samo potwierdzenie dziedziczenia może wystarczyć. Dział spadku jest potrzebny, gdy majątek ma zostać podzielony, na przykład dom ma przypaść jednej osobie ze spłatą drugiej.

Czy można stracić zwolnienie z podatku od spadku po rodzicach?

Tak. Najbliższa rodzina korzysta ze zwolnienia, ale zasadniczo trzeba złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia albo rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia. Brak zgłoszenia w terminie może powodować konsekwencje podatkowe.

Podsumowanie

W opisanej sprawie można wybrać sądowe stwierdzenie nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Notariusz będzie dobrym rozwiązaniem, jeśli obie siostry są zgodne i mogą stawić się razem. Sąd będzie właściwy, gdy pojawi się spór, brak zgody, nieobecność uczestnika albo potrzeba wyjaśnienia wątpliwości.

Po uzyskaniu dokumentu spadkowego trzeba pamiętać o dalszych krokach: zgłoszeniu SD-Z2, wpisie do księgi wieczystej, ewentualnym dziale spadku oraz uporządkowaniu formalności dotyczących domu w budowie. Dopiero te działania pozwolą swobodnie zarządzać odziedziczonym majątkiem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

3. Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, Dz.U. 1991 nr 22 poz. 91

4. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

5. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.