Dziedziczenie pieniędzy na wspólnym koncie bankowym

Współposiadacz konta bankowego a własność środków

To, kto jest uprawniony do rachunku bankowego - jako pełnomocnik albo współposiadacz - nie jest samo w sobie decydujące dla ustalenia, do kogo należą pieniądze. Szerzej podobny problem omawia zagadnienie pełnomocnictwo do konta a dziedziczenie. Dostęp do rachunku oznacza przede wszystkim uprawnienie wobec banku do wykonywania określonych operacji, ale nie przesądza jeszcze o tym, że osoba dopisana do konta otrzymała darowiznę albo stała się właścicielem połowy środków.

W praktyce często mówi się o "pieniądzach na koncie", ale z punktu widzenia prawa rachunek bankowy tworzy przede wszystkim wierzytelność posiadacza rachunku wobec banku. Zgodnie z art. 725 Kodeksu cywilnego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku do przechowywania jego środków pieniężnych oraz - jeżeli umowa tak stanowi - do przeprowadzania rozliczeń pieniężnych. Natomiast art. 50 ust. 1 Prawa bankowego wskazuje, że posiadacz rachunku dysponuje swobodnie środkami zgromadzonymi na rachunku, chyba że umowa z bankiem przewiduje ograniczenia.

Ta swoboda dysponowania rachunkiem nie jest jednak tym samym co nabycie majątku od osoby, która zasilała konto. Jeżeli ojciec dopisał córkę albo syna do rachunku tylko po to, aby dziecko opłacało rachunki, robiło przelewy i wypłacało pieniądze na potrzeby rodzica, samo takie dopisanie nie oznacza jeszcze przekazania połowy majątku.

Wierzytelność o zwrot kwoty wpłaconej na rachunek bankowy

Przy rachunku bankowym istotne jest nie tylko to, kto figuruje w umowie z bankiem, ale także kto zasilał rachunek i z jakiego tytułu. Jeżeli jedna osoba wpłaca własne środki na rachunek, sama techniczna operacja bankowa nie powoduje automatycznego przejścia tych środków na drugiego współposiadacza rachunku.

W relacji z bankiem każdy współposiadacz może mieć szerokie uprawnienia do dysponowania kontem, ale w relacjach między współposiadaczami oraz spadkobiercami trzeba ustalić rzeczywiste źródło pieniędzy. Jeżeli konieczna jest wypłata środków z konta po spadku, bank najczęściej wymaga dokumentu potwierdzającego prawa spadkobierców, czyli prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli spadkobierców jest kilku, bank może wymagać także zgodnych dyspozycji wszystkich uprawnionych albo dokumentu działu spadku, gdy jedna osoba chce otrzymać więcej niż wynika z jej udziału. Warto więc wcześniej ustalić, czy sprawa wymaga tylko potwierdzenia nabycia spadku, czy także działu spadku i rozliczeń między spadkobiercami.

Posiadanie wspólnego rachunku nie przesądza o połowie pieniędzy

Sam fakt prowadzenia rachunku jako wspólnego nie tworzy prostego domniemania, że każdy współposiadacz ma po 50% wszystkich pieniędzy. Taki wniosek może być trafny w niektórych stanach faktycznych, ale nie wynika automatycznie z samego dopisania do konta.

Najważniejsze znaczenie mają: źródło wpływów, cel dopisania drugiej osoby do rachunku, ewentualne przelewy między stronami, istnienie umowy darowizny, wspólność majątkowa małżeńska oraz sposób korzystania z pieniędzy. Jeżeli na rachunek wpływała wyłącznie emerytura, renta, wynagrodzenie albo oszczędności zmarłego, a druga osoba tylko wykonywała przelewy techniczne, spadkobiercy mogą twierdzić, że cała nierozliczona kwota powinna wejść do spadku.

Inaczej może być, gdy współposiadacz regularnie wpłacał własne środki, miał udokumentowany udział w oszczędnościach albo strony rzeczywiście zawarły darowiznę. Wtedy nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że "konto było wspólne" - trzeba wykazać, jaka część pieniędzy należała do zmarłego, a jaka do drugiej osoby.

Środki na koncie jako masa spadkowa po śmierci właściciela

Jeżeli środki zgromadzone na rachunku pochodziły wyłącznie od zmarłego i nie było skutecznej darowizny ani innego przysporzenia na rzecz współposiadacza, co do zasady wchodzą one do masy spadkowej. Oznacza to, że powinny zostać rozliczone między spadkobiercami zgodnie z testamentem albo ustawowym porządkiem dziedziczenia.

W takim przypadku dopisana do konta siostra, córka lub syn nie może automatycznie zatrzymać połowy pieniędzy tylko dlatego, że występował jako współposiadacz rachunku. Jeżeli po śmierci wypłacił pieniądze i zachował je dla siebie, pozostali spadkobiercy mogą żądać rozliczenia tych kwot, a w razie sporu - dochodzić roszczeń na drodze sądowej.

Podobne stanowisko prezentowano także w interpretacjach podatkowych. W interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 9 września 2013 r., nr IBPBII/1/436-152/13/MCZ, wskazano, że posiadanie wspólnego rachunku bankowego nie przesądza o własności środków znajdujących się na tym rachunku. Dopiero zawarcie umowy darowizny albo faktyczne nieodpłatne przysporzenie mogłoby powodować skutki właściwe dla darowizny.

Wspólne konto małżonków a majątek wspólny

Odrębnie należy ocenić wspólne konto małżonków. Jeżeli między małżonkami istniała ustawowa wspólność majątkowa, środki pochodzące z wynagrodzenia za pracę, dochodów z działalności albo innych składników majątku wspólnego zasadniczo należą do majątku wspólnego, nawet gdy formalnie wpływały głównie od jednego z małżonków.

W takiej sytuacji po śmierci jednego z małżonków najpierw trzeba ustalić udział zmarłego w majątku wspólnym, a dopiero ta część podlega dziedziczeniu. Nie można więc automatycznie zakładać, że całość środków należy do spadku ani że całość należy do żyjącego małżonka. Decydujące są ustrój majątkowy małżonków, źródło środków i ewentualne składniki majątku osobistego.

Jeżeli natomiast środki pochodziły z majątku osobistego zmarłego, np. ze sprzedaży rzeczy nabytej przed ślubem albo z dziedziczenia, możliwe jest odmienne rozliczenie. W takich sprawach szczególne znaczenie mają dokumenty bankowe, historia rachunku i dowody pochodzenia pieniędzy.

Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci i koszty pogrzebu

Trzeba odróżnić dopisanie osoby do konta od dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. Zgodnie z art. 56 Prawa bankowego posiadacz rachunku może polecić bankowi dokonanie po swojej śmierci wypłaty określonej kwoty wskazanym osobom: małżonkowi, wstępnym, zstępnym albo rodzeństwu. Kwota wypłacona na podstawie takiej dyspozycji nie wchodzi do spadku po posiadaczu rachunku, ale podlega ustawowemu limitowi.

Jeżeli zmarły złożył skuteczną dyspozycję wkładem na wypadek śmierci, osoba wskazana w dyspozycji może mieć prawo do wypłaty niezależnie od udziałów spadkowych. Nie należy jednak utożsamiać tej dyspozycji z samym pełnomocnictwem do konta albo dopisaniem jako współposiadacza rachunku.

Prawo bankowe przewiduje także szczególne zasady wypłaty środków na koszty pogrzebu. Bank może wypłacić osobie, która przedstawi rachunki stwierdzające wysokość poniesionych kosztów pogrzebu, kwotę odpowiadającą tym kosztom, nie wyższą niż koszty urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku. Takiej wypłaty również nie należy mylić z podziałem spadku między spadkobierców.

Jak rozliczyć środki z konta w spadku i SD-Z2?

Jeżeli środki z rachunku wchodzą do spadku, powinny zostać uwzględnione w rozliczeniach spadkowych. Spadkobiercy mogą potrzebować historii rachunku, potwierdzeń wpływów, potwierdzeń wypłat oraz informacji z banku o saldzie na dzień śmierci. Przydatne może być także sprawdzenie, jakie dokumenty potrzebne są do sprawy spadkowej.

Dla celów podatku od spadków i darowizn środki odziedziczone po najbliższej osobie mogą korzystać ze zwolnienia dla tzw. grupy zero, ale zwykle wymaga to zgłoszenia nabycia we właściwym terminie. W praktyce oznacza to, że rozliczenie środków z konta w SD-Z2 trzeba powiązać z dokumentem potwierdzającym nabycie spadku, np. prawomocnym postanowieniem sądu albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli między spadkobiercami jest spór o to, czy dana kwota była własnością zmarłego, czy współposiadacza konta, samo zgłoszenie podatkowe nie rozstrzyga jeszcze tego sporu. Najpierw trzeba ustalić skład spadku i wysokość należnych udziałów, a dopiero potem prawidłowo rozliczyć podatek oraz ewentualne wypłaty dokonane z rachunku.

Co zrobić, gdy bank odmawia wypłaty albo spadkobiercy się spierają?

W pierwszej kolejności należy ustalić, czy przeprowadzono już postępowanie spadkowe albo sporządzono akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Bez dokumentu potwierdzającego dziedziczenie bank co do zasady nie wypłaci środków osobie, która jedynie twierdzi, że jest spadkobiercą.

Jeżeli dokument dziedziczenia już istnieje, a problem dotyczy podziału pieniędzy między kilka osób, konieczne może być porozumienie spadkobierców albo dział spadku. W sprawach spornych warto zgromadzić wyciągi bankowe, potwierdzenia wpływów, potwierdzenia wypłat, ewentualną korespondencję z bankiem oraz dowody potwierdzające, na czyje potrzeby pieniądze zostały wydane.

FAQ

Czy osoba dopisana do konta dziedziczy automatycznie połowę pieniędzy?

Nie. Samo dopisanie do rachunku nie oznacza automatycznego nabycia połowy środków. Trzeba ustalić, kto zasilał konto, czy istniała darowizna, czy środki były wspólne oraz czy zmarły złożył dyspozycję na wypadek śmierci.

Czy pełnomocnik może wypłacać pieniądze po śmierci właściciela konta?

Co do zasady pełnomocnictwo wygasa ze śmiercią mocodawcy, chyba że szczególne postanowienia i przepisy prowadzą do innej oceny. Po śmierci właściciela konta wypłaty powinny być dokonywane zgodnie z prawem spadkowym, prawem bankowym i dokumentami potwierdzającymi uprawnienia.

Co, jeśli współposiadacz wypłacił pieniądze po śmierci zmarłego?

Taka wypłata wymaga rozliczenia. Jeżeli pieniądze należały do zmarłego i weszły do spadku, pozostali spadkobiercy mogą żądać zwrotu albo zaliczenia wypłaconej kwoty przy dziale spadku. Znaczenie ma także to, czy pieniądze przeznaczono na uzasadnione wydatki, np. pogrzeb lub zobowiązania zmarłego.

Jakie dokumenty są potrzebne do wypłaty środków z banku?

Najczęściej potrzebne są: akt zgonu, prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, dokument tożsamości oraz dyspozycje spadkobierców. Przy kilku spadkobiercach bank może wymagać dodatkowo zgodnego sposobu podziału albo dokumentu działu spadku.

Czy środki z konta trzeba zgłosić w SD-Z2?

Jeżeli środki zostały odziedziczone przez osobę z najbliższej rodziny korzystającą ze zwolnienia podatkowego, zwykle trzeba zgłosić nabycie w formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. W sprawach spadkowych termin ten najczęściej liczy się od uprawomocnienia postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Czy dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest tym samym co testament?

Nie. Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest odrębną instytucją prawa bankowego. Kwota wypłacona zgodnie z taką dyspozycją nie wchodzi do spadku, ale dyspozycja może być ustanowiona tylko na rzecz wskazanych w ustawie osób i w granicach ustawowego limitu.

Podsumowanie

Dopisanie siostry, dziecka albo innej osoby do wspólnego konta bankowego nie oznacza jeszcze, że osoba ta może zatrzymać połowę pieniędzy po śmierci dotychczasowego właściciela. Jeżeli środki pochodziły wyłącznie od zmarłego, a druga osoba została dopisana tylko w celu pomocy w bieżących płatnościach, środki co do zasady powinny zostać rozliczone w masie spadkowej.

Inaczej może być przy majątku wspólnym małżonków, skutecznej darowiźnie, udokumentowanych wpłatach współposiadacza albo dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. Dlatego w praktyce kluczowe są dokumenty bankowe, historia rachunku i ustalenie rzeczywistego źródła pieniędzy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 725 oraz przepisy o pełnomocnictwie - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, w szczególności art. 50, art. 51, art. 51a, art. 55 i art. 56 - Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939
3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
4. Interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 9 września 2013 r., nr IBPBII/1/436-152/13/MCZ.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.