Odrzucenie spadku po obywatelu Niemiec

Jakie prawo stosuje się do spadku po osobie zmarłej w Niemczech?

Jeżeli syn od ponad 30 lat mieszkał w Niemczech, miał tam centrum życia i tam zmarł, w pierwszej kolejności trzeba przyjąć, że sprawa spadkowa będzie oceniana według Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012. Zasadą tego rozporządzenia jest stosowanie prawa państwa zwykłego pobytu spadkodawcy w chwili śmierci. W opisanej sytuacji będzie to najczęściej prawo niemieckie.

Inaczej mogłoby być wtedy, gdyby zmarły w testamencie wybrał prawo państwa, którego obywatelstwo posiadał. Jeżeli jednak syn miał obywatelstwo niemieckie i mieszkał w Niemczech, wybór prawa nie zmieniłby zasadniczo kierunku sprawy. W praktyce najważniejsze jest ustalenie właściwego niemieckiego sądu spadkowego, czyli sądu właściwego dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego.

Od 17 sierpnia 2015 r. w sprawach objętych rozporządzeniem unijnym podstawowe znaczenie ma więc nie samo obywatelstwo, lecz ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeżeli śmierć nastąpiła przed tą datą, ocena może wymagać odrębnej analizy według wcześniejszych reguł prawa prywatnego międzynarodowego.

Termin na odrzucenie spadku w Niemczech

W prawie niemieckim spadkobierca co do zasady nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, ale może go odrzucić. Odrzucenie ma znaczenie szczególnie wtedy, gdy w spadku są długi, a aktywa nie wystarczają na ich pokrycie.

Podstawowy termin na odrzucenie spadku wynosi 6 tygodni. Termin liczy się zasadniczo od chwili, w której spadkobierca dowiedział się o powołaniu do spadku i podstawie dziedziczenia. Jeżeli jednak spadkodawca miał ostatnie miejsce zamieszkania wyłącznie za granicą albo spadkobierca na początku biegu terminu przebywał za granicą, termin może wynosić 6 miesięcy. Dla osoby mieszkającej w Polsce przy spadku po osobie zmarłej w Niemczech ten dłuższy termin często ma praktyczne znaczenie.

Nie należy jednak odkładać sprawy na koniec terminu. Dokument sporządzony w Polsce musi jeszcze trafić do właściwego sądu w Niemczech. Samo złożenie podpisu u notariusza w Polsce nie wystarczy, jeżeli oświadczenie nie zostanie skutecznie doręczone do niemieckiego sądu spadkowego. Jeżeli spadkobierca sam nie może stawić się osobiście, warto sprawdzić zasady, na jakich dopuszczalne jest odrzucenie spadku z USA i innych krajów, gdzie również działa się na odległość.

Czy wystarczy oświadczenie przed polskim notariuszem?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można w praktyce przygotować w Polsce, zwłaszcza gdy spadkobierca ma tutaj miejsce zwykłego pobytu. Rozporządzenie nr 650/2012 przewiduje w art. 13 możliwość składania oświadczeń o przyjęciu albo odrzuceniu spadku przed sądem państwa zwykłego pobytu osoby składającej oświadczenie, jeżeli prawo tego państwa dopuszcza taką formę. Art. 28 rozporządzenia wskazuje natomiast, kiedy oświadczenie jest ważne pod względem formy.

W praktyce są dwie najczęściej spotykane drogi:

• złożenie oświadczenia przed właściwym niemieckim sądem spadkowym,
• sporządzenie oświadczenia w Polsce, na przykład przed notariuszem, a następnie przekazanie go do właściwego sądu spadkowego w Niemczech.

Przy drugim wariancie trzeba zadbać o prawidłową treść dokumentu, uwierzytelnienie podpisu, ewentualne tłumaczenie oraz terminowe doręczenie do sądu w Niemczech. Warto też ustalić, czy konkretny sąd niemiecki oczekuje oryginału dokumentu, dodatkowych danych osobowych, odpisów aktów stanu cywilnego albo tłumaczenia przysięgłego.

Co powinno znaleźć się w oświadczeniu?

Oświadczenie powinno jednoznacznie wskazywać, że spadkobierca odrzuca spadek po konkretnej osobie. Trzeba podać dane zmarłego, datę i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zamieszkania, dane osoby odrzucającej spadek oraz podstawę powołania do dziedziczenia, o ile jest znana. Jeżeli sprawa ma już sygnaturę w niemieckim sądzie, należy ją wskazać.

Odrzucenie spadku nie może dotyczyć tylko długów albo tylko części majątku. Spadek odrzuca się jako całość. Po skutecznym odrzuceniu spadkobiercę traktuje się tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Wtedy do dziedziczenia mogą wejść kolejne osoby z tej samej linii rodzinnej.

Czy dzieci z drugiego małżeństwa też powinny odrzucić spadek?

Tak, może być to konieczne. Jeżeli ojciec odrzuci spadek po zmarłym synu, trzeba ustalić, kto wchodzi w jego miejsce według prawa niemieckiego. Jeżeli zmarły nie pozostawił małżonka ani zstępnych, a do dziedziczenia dochodzi linia rodziców, po odrzuceniu przez rodzica do dziedziczenia mogą zostać powołani jego zstępni, czyli także dzieci z drugiego małżeństwa. Dla zmarłego są to rodzeństwo przyrodnie.

Nie należy więc zakładać, że odrzucenie spadku przez ojca zamyka sprawę dla całej rodziny. Po każdym skutecznym odrzuceniu trzeba przeanalizować, kto jest następnym potencjalnym spadkobiercą. Jeżeli kolejne osoby nie chcą odpowiadać za długi spadkowe, również powinny złożyć własne oświadczenia w wymaganej formie i terminie. Może się też zdarzyć, że sąd skieruje do uczestnika wezwanie do sądu w sprawie spadku, na które trzeba odpowiednio zareagować.

Jeżeli dzieci są pełnoletnie, składają oświadczenia samodzielnie. Jeżeli są małoletnie, działają za nie rodzice albo opiekunowie, ale trzeba uwzględnić polskie przepisy o zarządzie majątkiem dziecka oraz wymagania sądu lub notariusza przyjmującego oświadczenie. Osobnej oceny wymaga przy tym sytuacja, w której znaczenie ma adopcja a spadek po biologicznym ojcu, ponieważ przysposobienie zmienia krąg osób powołanych do dziedziczenia.

Zobacz również: odrzucenie spadku przez małoletniego mieszkającego w Niemczech

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego

Jeżeli kolejnym spadkobiercą jest małoletnie dziecko mieszkające w Polsce, rodzice muszą ustalić, czy mogą złożyć oświadczenie samodzielnie, czy potrzebują wcześniejszej zgody sądu opiekuńczego. Polskie przepisy rodzinne przewidują szczególne zasady dla czynności dotyczących majątku dziecka, a odrzucenie spadku może być oceniane jako czynność wymagająca kontroli, zwłaszcza gdy sytuacja rodzinna jest nietypowa, rodzice nie działają zgodnie albo nie jest jasne, czy spadek rzeczywiście jest zadłużony.

Po zmianach polskiego prawa rodzinnego w części spraw odrzucenie spadku w imieniu dziecka powołanego wskutek wcześniejszego odrzucenia przez rodzica może być prostsze niż dawniej, zwłaszcza gdy oboje rodzice mają władzę rodzicielską i działają zgodnie. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie można pominąć sąd. W sprawie z elementem niemieckim dodatkowo trzeba uwzględnić praktykę właściwego niemieckiego sądu spadkowego oraz wymagane dokumenty potwierdzające umocowanie rodziców.

Jeżeli termin biegnie, najbezpieczniej jest niezwłocznie przygotować komplet działań: ustalić właściwy sąd w Niemczech, zebrać akty stanu cywilnego, zdecydować, czy potrzebny jest wniosek do sądu opiekuńczego, oraz zaplanować tłumaczenia i doręczenie dokumentów.

Jak wysłać oświadczenie do niemieckiego sądu spadkowego?

Oświadczenie powinno trafić do właściwego Nachlassgericht. Najczęściej będzie to sąd rejonowy właściwy dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego w Niemczech. Jeżeli była żona zmarłego odrzuciła spadek przed sądem niemieckim, warto ustalić sygnaturę tej sprawy i nazwę sądu, ponieważ ułatwia to prawidłowe doręczenie dokumentów.

Do dokumentu sporządzonego w Polsce często dołącza się tłumaczenie na język niemiecki. W zależności od wymagań sądu mogą być potrzebne odpisy aktów stanu cywilnego wykazujące pokrewieństwo. Jeżeli odrzucenie dotyczy dzieci, trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające, że rodzice mogą działać w ich imieniu, a gdy jest to wymagane - zgodę sądu opiekuńczego.

Warto zachować potwierdzenie nadania i doręczenia przesyłki. Dla bezpieczeństwa dobrze jest też wysłać dokumenty z odpowiednim wyprzedzeniem, a nie w ostatnim dniu terminu.

FAQ

Czy mogę odrzucić spadek po osobie zmarłej w Niemczech w polskim sądzie?

Tak, w określonych sytuacjach jest to możliwe na podstawie rozporządzenia nr 650/2012, jeżeli osoba składająca oświadczenie ma miejsce zwykłego pobytu w Polsce. Trzeba jednak dopilnować, aby informacja i dokumenty trafiły do właściwego niemieckiego sądu spadkowego.

Czy notariusz w Polsce załatwia całą sprawę?

Nie zawsze. Notariusz może sporządzić albo poświadczyć oświadczenie, ale przy spadku niemieckim dokument powinien zostać doręczony do właściwego sądu w Niemczech. Bez tego może powstać spór, czy odrzucenie było skuteczne i terminowe.

Od kiedy biegnie termin na odrzucenie spadku?

Termin biegnie zasadniczo od chwili, w której spadkobierca dowiedział się o powołaniu do spadku i podstawie dziedziczenia. W sprawach z elementem zagranicznym termin może wynosić 6 miesięcy, ale trzeba każdorazowo sprawdzić okoliczności konkretnej sprawy.

Czy po moim odrzuceniu spadku długi przejdą na moje dzieci?

Może tak być. Po odrzuceniu spadku spadkobierca jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, dlatego do dziedziczenia mogą wejść jego zstępni. W opisanej sytuacji trzeba więc przeanalizować także dzieci z drugiego małżeństwa.

Co zrobić, gdy dziecko jest małoletnie?

Rodzice powinni ustalić, czy w danej sprawie mogą złożyć oświadczenie w imieniu dziecka bez zgody sądu, czy potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego. W sprawach niemieckich trzeba też sprawdzić, jakie dokumenty zaakceptuje właściwy sąd spadkowy.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najbezpieczniej jest przyjąć, że o odrzuceniu spadku będzie decydować prawo niemieckie, a oświadczenie musi dotrzeć do właściwego niemieckiego sądu spadkowego. Oświadczenie złożone w Polsce może być użyteczne, ale nie powinno pozostać wyłącznie u notariusza. Trzeba dopilnować formy, tłumaczeń, dokumentów rodzinnych i terminu.

Po odrzuceniu spadku przez ojca trzeba ustalić, czy do dziedziczenia wchodzą jego dzieci z drugiego małżeństwa. Jeżeli tak, one również powinny rozważyć odrzucenie spadku. Przy małoletnich dzieciach konieczna jest dodatkowa analiza zasad reprezentacji dziecka i ewentualnej zgody sądu opiekuńczego.

Źródła:

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

4. Bürgerliches Gesetzbuch - niemiecki kodeks cywilny, przepisy dotyczące odrzucenia spadku i terminów w prawie spadkowym.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.