Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Przekazanie mieszkania wnukowi a zachowek

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2014-03-27

Moja matka kilka lat przed śmiercią przekazała swoje mieszkanie wnukowi (mojemu siostrzeńcowi). Niestety nie jestem pewna, w jakiej formie to zrobiła – wiem jedynie, że miała prawo do końca życia mieszkać w tym lokalu. Słyszałam, że w takiej sytuacji nie przysługuje mi prawo do zachowku. Czy to prawda?

Kluczowym aspektem w Pani sprawie będzie ustalenie sposobu przekazania nieruchomości wnukowi Pani matki. Proszę w tym celu sprawdzić księgę wieczystą nieruchomości. Jeśli matka przepisała mieszkanie na rzecz wnuka w drodze zwykłej umowy darowizny (czyli nieodpłatnie) wraz z ustanowieniem dożywotniej służebności mieszkania, to Pani będzie należał się zachowek od tej darowizny. Jeśli natomiast przepisała wnukowi nieruchomość odpłatnie (np. w drodze umowy dożywocia), to niestety nie ma szans. żeby otrzymać jakąkolwiek spłatę po śmierci matki.

Zakładam w swojej odpowiedzi, że Pani matka przepisała mieszkanie na rzecz wnuka w drodze umowy darowizny z ustanowieniem dożywotniej służebności mieszkania na swoją rzecz, ponieważ jest to najczęściej spotykana forma przekazania własności nieruchomości przez rodziców na rzecz dzieci czy wnuków. Jednakże dla pewności radziłabym sprawdzić księgę wieczystą nieruchomości.

Jeżeli w wyniku spadkobrania matce nie nabyła Pani żadnego majątku, ponieważ cały swój majątek (mieszkanie) matka przekazała za życia wnukowi w drodze umowy darowizny lub testamentu, jest Pani uprawniona do żądania od wnuka zachowku. Jest on w takiej sytuacji zobowiązany do jego zapłaty. Prawo do zachowku będzie Pani przysługiwało, jeżeli nie otrzymała Pani należnego zachowku w wyniku dziedziczenia (matka nie pozostawiła w spadku żadnego majątku) lub w wyniku darowizny uczynionej na Pani rzecz za życia matki (matka nie dokonała żadnej darowizny na Pani rzecz).

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie: K.c.), „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Według § 2 art. 991 K.c. „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Aby mogła Pani skutecznie dochodzić zachowku, proponuję Pani w pierwszej kolejności (po sprawdzeniu księgi wieczystej nieruchomości) przeprowadzić postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po Pani matce – aby móc wykazać w sądzie, że jest Pani spadkobiercą ustawowym. Następnie należałoby wystąpić do wnuka z pisemnym wezwaniem o zapłatę zachowku w określonym terminie. Jeżeli wnuk nie odpowie na Pani wezwanie i nie zapłaci należnego zachowku, pozostaje Pani droga sądowa – złożenie pozwu o zachowek.

O zachowek może Pani wystąpić w ciągu 5 lat od śmierci matki lub otwarcia testamentu. W kwestii zachowku należy wziąć pod uwagę, prócz art. 991 K.c., także inne przepisy tego kodeksu, w szczególności – art. 993-996.

Według art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę.

Według art. 994 § 1 K.c. przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Natomiast stosownie do art. 995 K.c. wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek stanowi tzw. substrat zachowku. Substrat zachowku to wartość stanu czynnego spadku wraz z wartością darowizn podlegających doliczeniu.

Aby ustalić wysokość należnego zachowku, należy ustalić wartość aktywów spadku pozostawionego przez spadkodawcę – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez niego oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe). Do tego należy doliczyć wartość darowizn uczynionych na rzecz uprawnionych do zachowku.

Zachowek wylicza się w następujący sposób:

Wartość spadku ustalona dla potrzeby obliczenia zachowku × (razy) udział danego spadkobiercy wynikający z dziedziczenia ustawowego × (razy) ułamek należnego zachowku – (minus) darowizny (lub wartość majątku, który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.   

Jeżeli jednak okazałoby się, że matka przekazała wnukowi mieszkanie w formie umowy dożywocia, a nie darowizny (lub testamentu), to wówczas rzeczywiście zachowek Pani nie przysługuje.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Zachowek po matce

Niedawno zmarła moja matka . Pozostawiła dom, w którym żyła przez wiele lat ze swoim partnerem (nigdy nie rozwiodła się z moim ojcem,...

Zachowek po dziadkach

Mam małoletnią córkę. Rozstałam się z jej ojcem jakiś czas temu. Dziadkowie dziecka, a rodzice mojego byłego konkubenta, zmarli w 2012...

Zachowek dla wnuków

Babcia zmarła niedawno, a dziadek rok temu. Dziadkowie mieli 2 synów. Obydwaj żyją. Jeden z nich ma 3 synów (w tym mnie), drugi 2 córki. Dziadkowie jednemu z...

Darowizna od babci

Ja i brat dostaliśmy darowiznę od babci w formie pieniędzy ze sprzedaży działki. Nasza mama, a córka babci, nie żyje. Żyje...

Zachowek od siostry

Niedawno zmarł mój ojciec. Matka nie żyje już od jakiegoś czasu. Ojciec zapisał mieszkanie w testamencie mojej siostrze. Mam zamiar ubiegać się...

Mieszkanie przekazane przez ojca przyrodniemu bratu a prawo do zachowku

Mam troje rodzeństwa – rodzony brat i przyrodni brat oraz siostra. Ojciec przekazał przyrodniemu bratu w nieznanej mi formie swoje mieszkanie,...

Czy jestem uprawniona do dochodzenia zachowku?

Mam pytanie o prawo do zachowku po mojej mamie. Moja mama dokonała wykupu mieszkania i następnie aktem notarialnym właścicielem mieszkania uczyniła...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »