- Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia wskazuje spadkobierców i ich udziały, a nie pełny wykaz składników majątku.
- Pominięte samochody nie znikają ze spadku. Jeżeli nie objął ich wcześniejszy dział, pozostają do rozliczenia między uprawnionymi.
- Jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni, mogą sprzedać pojazdy wspólnie albo zawrzeć umowę uzupełniającego działu spadku.
- Gdy pojazdy należały do majątku wspólnego małżonków, trzeba uwzględnić także udział małżonka pozostałego przy życiu.
- Przy braku zgody co do sprzedaży lub podziału konieczny może być wniosek do sądu o uzupełniający dział spadku.
Dlaczego samochody nie są wymienione w stwierdzeniu nabycia spadku?
W sprawie spadkowej trzeba odróżnić dwa etapy: ustalenie, kto dziedziczy, oraz podział konkretnych składników majątku. Zgodnie z treścią art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz może natomiast sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia na zasadach przewidzianych w przepisach odrębnych.
W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę, wszystkich spadkobierców oraz wysokość ich udziałów. Zasadniczo nie sporządza w tym postanowieniu listy wszystkich rzeczy, kont, pojazdów czy innych składników majątku. Podobnie akt poświadczenia dziedziczenia nie jest spisem majątku po zmarłym.
Oznacza to, że brak samochodów w dokumencie potwierdzającym dziedziczenie nie jest sam w sobie błędem. Problem powstaje dopiero wtedy, gdy po późniejszym dziale spadku okazuje się, że konkretne pojazdy nie zostały nikomu przyznane ani w żaden sposób rozliczone.
Co oznacza pominięcie samochodów przy dziale spadku?
Jeżeli po dokonanym dziale spadku ujawni się składnik majątku, którego nie objęto umową albo orzeczeniem sądu, możliwy jest uzupełniający dział spadku. Potwierdza to utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego, m.in. uchwała z dnia 28 sierpnia 1986 r., sygn. akt III CZP 47/86.
Najpierw warto jednak dokładnie przeczytać dokument działowy. Jeżeli w umowie albo postanowieniu sądu znalazło się bardzo szerokie postanowienie obejmujące wszystkie ruchomości, pojazdy lub pozostałe składniki majątku, może się okazać, że samochody zostały objęte działem ogólnie, mimo że nie wymieniono ich z numeru rejestracyjnego. Jeżeli natomiast dokument dotyczył tylko konkretnych składników, np. mieszkania, pieniędzy i wyposażenia domu, pominięte auta nadal wymagają uporządkowania.
Co do zasady pominięte samochody pozostają we współwłasności uprawnionych osób w odpowiednich udziałach, podobnie jak inne nieujęte składniki, na przykład gdy w grę wchodzi podział spadku po zmarłym a jednostki funduszu inwestycyjnego. Udziały te wynikają z dziedziczenia oraz ewentualnie z ustroju majątkowego małżeńskiego, jeżeli pojazdy należały wcześniej do majątku wspólnego małżonków.
Sprzedaż pominiętego samochodu za zgodą wszystkich spadkobierców
Jeżeli wszyscy uprawnieni zgadzają się na sprzedaż pojazdów, najprostsze rozwiązanie często polega na wspólnym podpisaniu umowy sprzedaży przez wszystkich współwłaścicieli. W umowie jako sprzedający powinni wystąpić wszyscy spadkobiercy, którzy mają udział w pojeździe, ewentualnie jeden z nich może działać na podstawie pełnomocnictw od pozostałych.
Do umowy sprzedaży warto przygotować dokumenty wykazujące następstwo prawne po zmarłym, w szczególności postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia oraz dokument wcześniejszego działu spadku. Nabywca może potrzebować tych dokumentów, aby wykazać ciągłość przejścia własności pojazdu.
Po sprzedaży należy pamiętać o formalnościach w wydziale komunikacji oraz o kwestii ubezpieczenia OC. W praktyce warto jak najszybciej zgłosić zbycie pojazdu i zachować potwierdzenie zgłoszenia, aby ograniczyć ryzyko dalszych kosztów lub korespondencji kierowanej do dotychczasowych właścicieli.
Zobacz również: Sprzedaż samochodu odziedziczonego w spadku
Po zakończonym dziale spadku ujawniły się pominięte samochody?
Prawnik sprawdzi, komu nadal przysługują udziały w pojazdach, i dobierze sprzedaż za zgodą wszystkich albo uzupełniający dział spadku wraz z potrzebnymi dokumentami.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Kiedy potrzebny jest uzupełniający dział spadku?
Uzupełniający dział spadku będzie potrzebny zwłaszcza wtedy, gdy spadkobiercy chcą formalnie przyznać pojazd jednej osobie, rozliczyć jego wartość, dokonać spłat albo uporządkować dokumenty przed sprzedażą. Jest to także właściwa droga, gdy między spadkobiercami nie ma zgody co do tego, kto ma otrzymać pojazd lub co należy z nim zrobić.
Jeżeli wszyscy są zgodni, uzupełniający dział spadku dotyczący samochodu może zostać dokonany w formie umowy. Przy ruchomościach, takich jak samochód, przepisy nie wymagają co do zasady aktu notarialnego, ale pisemna umowa jest praktycznie konieczna ze względów dowodowych i urzędowych.
Jeżeli wśród uprawnionych jest dziecko, znaczenie ma także udział dziecka w spadku oraz wymagana zgoda na czynności dotyczące jego majątku. Jeżeli zgody nie ma, pozostaje wniosek do sądu o uzupełniający dział spadku. Sąd może przyznać pojazd jednemu ze spadkobierców z obowiązkiem spłaty pozostałych, zarządzić sprzedaż albo rozstrzygnąć sprawę w inny sposób odpowiedni do stanu faktycznego.
Samochód w majątku wspólnym małżonków
Jeżeli pojazd należał do majątku wspólnego małżonków, śmierć jednego z nich nie powoduje, że cały samochód automatycznie staje się spadkiem. Najpierw trzeba ustalić udział małżonka pozostałego przy życiu oraz udział wchodzący do spadku po zmarłym.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że jeżeli w skład spadku wchodzi udział spadkodawcy w majątku objętym małżeńską wspólnością ustawową, do dokonania działu spadku może być konieczne uprzednie albo równoczesne przeprowadzenie podziału majątku wspólnego. Wskazuje na to m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1972 r., sygn. akt III CZP 100/71.
W praktyce oznacza to, że przy samochodzie kupionym w czasie małżeństwa umowę sprzedaży powinni podpisać wszyscy właściciele wynikający z rozliczenia majątku wspólnego i spadku. Odrębną kwestią pozostaje podział majątku po śmierci byłego męża, który rządzi się własnymi zasadami. Często będzie to małżonek zmarłego oraz pozostali spadkobiercy.
Jak przygotować dokumenty do sprzedaży?
Przed sprzedażą pominiętych aut warto zebrać i uporządkować dokumenty. Najczęściej potrzebne będą: dokument potwierdzający dziedziczenie, wcześniejsza umowa lub postanowienie działowe, dowód rejestracyjny pojazdu, karta pojazdu, jeżeli była wydana, polisa OC oraz dokumenty tożsamości sprzedających.
Jeżeli będzie zawierany uzupełniający dział spadku, w umowie należy precyzyjnie opisać pojazd: markę, model, numer rejestracyjny, numer VIN, rok produkcji oraz uzgodnioną wartość. Warto też wskazać, komu pojazd zostaje przyznany, czy występują spłaty, a jeżeli tak, w jakiej wysokości i w jakim terminie.
Jeżeli pojazd ma zostać sprzedany osobie trzeciej bez wcześniejszego przyznawania go jednemu ze spadkobierców, umowa sprzedaży powinna jasno wskazywać wszystkich sprzedających oraz ich podstawę nabycia praw po zmarłym. Pozwala to uniknąć problemów przy późniejszej rejestracji pojazdu przez nabywcę.
Podsumowanie
Pominięcie samochodów przy dziale spadku nie zamyka drogi do ich sprzedaży ani uporządkowania stanu prawnego. Trzeba ustalić, czy wcześniejszy dział rzeczywiście ich nie objął, kto ma udziały w pojazdach oraz czy samochody należały do majątku osobistego zmarłego, czy do majątku wspólnego małżonków.
Jeżeli wszyscy uprawnieni są zgodni, możliwa jest wspólna sprzedaż pojazdu albo pisemny uzupełniający dział spadku. Jeżeli pojawia się spór, brak kontaktu z jednym ze spadkobierców albo problem z ustaleniem udziałów, bezpieczniejszym rozwiązaniem może być postępowanie sądowe.
Przykłady
Poniższe sytuacje pokazują, kiedy wystarczy zgodne działanie spadkobierców, a kiedy lepiej najpierw przeprowadzić uzupełniający dział spadku.
Po śmierci ojca matka i dwoje dzieci przeprowadzili dział spadku obejmujący mieszkanie oraz środki na rachunku bankowym. Po roku znaleźli dokumenty dwóch starych samochodów. Wszyscy zgodzili się, że auta zostaną sprzedane. Mogą podpisać umowy sprzedaży wspólnie jako uprawnieni do pojazdów albo wcześniej zawrzeć pisemną umowę uzupełniającego działu spadku, w której przyznają auta jednej osobie odpowiedzialnej za sprzedaż.
Wdowa po zmarłym mężu chce sprzedać samochód kupiony w czasie małżeństwa. Dzieci uważają jednak, że pojazd należy wyłącznie do spadku. W takiej sytuacji trzeba najpierw ustalić, czy auto było składnikiem majątku wspólnego. Jeżeli tak, wdowa ma własny udział wynikający z ustania wspólności majątkowej, a do spadku wchodzi tylko udział należący do zmarłego.
Troje rodzeństwa odkryło po dziale spadku motocykl zarejestrowany na zmarłą matkę. Jedno z nich chce go zatrzymać, drugie żąda sprzedaży, a trzecie nie odpowiada na korespondencję. Ponieważ nie ma zgody wszystkich uprawnionych, najbezpieczniejszą drogą będzie sądowy uzupełniający dział spadku obejmujący ten pojazd.
FAQ
Czy trzeba zmieniać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, jeśli pominięto samochód?
Co do zasady nie. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wskazuje spadkobierców i ich udziały, a nie pełny wykaz majątku. Pominięty samochód należy rozliczyć w ramach sprzedaży przez uprawnionych albo uzupełniającego działu spadku.
Czy wszyscy spadkobiercy muszą podpisać umowę sprzedaży auta?
Jeżeli samochód pozostaje współwłasnością spadkobierców, umowę powinni podpisać wszyscy współwłaściciele. Alternatywnie jedna osoba może działać na podstawie odpowiednich pełnomocnictw od pozostałych.
Czy uzupełniający dział spadku musi być u notariusza?
Przy samochodzie jako rzeczy ruchomej przepisy nie wymagają zwykle aktu notarialnego. Dla celów dowodowych i urzędowych umowa powinna jednak mieć formę pisemną i dokładnie opisywać pojazd oraz sposób rozliczenia między spadkobiercami.
Co zrobić, jeśli jeden ze spadkobierców nie zgadza się na sprzedaż?
W razie braku zgody nie należy sprzedawać pojazdu z pominięciem współwłaściciela. Właściwym rozwiązaniem może być wniosek do sądu o uzupełniający dział spadku, w którym sąd rozstrzygnie, komu przypadnie pojazd albo jak zostanie rozliczona jego wartość.
Czy można wyrejestrować stary samochód po zmarłym bez działu spadku?
To zależy od przyczyny wyrejestrowania i dokumentów wymaganych przez urząd. Jeżeli urząd wymaga wykazania prawa do działania w imieniu właścicieli, potrzebne mogą być dokumenty spadkowe oraz zgoda wszystkich uprawnionych albo wcześniejsze uregulowanie własności pojazdu.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 1986 r., sygn. akt III CZP 47/86
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1972 r., sygn. akt III CZP 100/71
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1983 r., sygn. akt IV CR 282/83
