Spadek z długami a małoletnie dzieci, jak uniknąć odpowiedzialności?
• Data: 2025-08-01 • Autor: Katarzyna Bereda
Dwa lata temu odziedziczyłam spadek po zmarłym wuju. A że zostawił po sobie dług, więc się zrzekłam tego spadku. Wystąpiłam do sądu o zgodę, aby móc zrzec się spadku w imieniu małoletnich dzieci. Byliśmy z mężem na rozprawie. Nie wiem, czy sąd przysłał decyzję o tym, że mogę sie zrzec spadku w imieniu dzieci. Czy sąd wysyła taką decyzję? Czy ja powinnam sama ją odebrać w sądzie? W każdym razie nie mam żadnego pisma, a minęło już chyba zbyt wiele czasu. Ja miałam problemy zdrowotne, operację, był koronawirus. W jaki sposób mogę się dowiedzieć o tej decyzji? Czy mam jakąś szansę, aby po takim czasie zrzec się jeszcze spadku w imieniu dzieci? Wiem, że moja wina, że już pewnie dawno przegapiłam termin. Czy jest jakaś szansa, żeby ten spadek w imieniu dzieci jeszcze odrzucić?
Wniosek o przywrócenie terminu do odrzucenia spadku w imieniu małoletnich dzieci
Sąd, niestety, nie wysyła postanowień z urzędu, aby sąd doręczył Pani prawomocne postanowienie, musi Pani o nie wystąpić i dokonać opłaty 20 zł – wtedy sąd przyśle Pani postanowienie – i tak obecnie powinna Pani zrobić. Jednocześnie, z uwagi na to, że termin na odrzucenie spadku minął, albowiem uzyskanie zgody sądu rodzinnego na odrzucenie spadku nie jest odrzuceniem spadku, powinna Pani złożyć do sądu rejonowego wydział cywilny wniosek o przywrócenie terminu do odrzucenia spadku w imieniu dzieci, z jednoczesnym przedłożeniem postanowienia sądu rodzinnego o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku.
Zgodnie z treścią art. 1019 Kodeksu cywilnego (K.c.): „§ 1. Jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami: 1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem; 2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. § 2. Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. § 3. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.”.
W myśl wyraźnego brzmienia art. 1019 K.c. także błąd może być podstawą do uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Nieistotne jest, czy uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu lub groźby następuje przed, czy po stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowaniu APD albo wydaniu EPS, a także to, czy następuje przed, czy po dokonaniu działu spadku (zob. uchw. SN z 6.6.2007 r., III CZP 53/07, OSNC 2008, Nr 7–8, poz. 78; uchw. SN z 22.11.2013 r., III CZP 77/13, OSNC 2014, Nr 9, poz. 86; w doktrynie P. Reichel, Uchylenie się od skutków prawnych, s. 77; A. Stempniak, Postępowanie o zatwierdzenie, cz. I, s. 571; E. Skowrońska-Bocian, J. Wierciński, w: Gudowski, Komentarz, 2017, t. VI, art. 1019, Nb 14 i 16; M. Pazdan, w: Pietrzykowski, Komentarz KC, 2015, t. II, art. 1019, Nb 22; J. Ciszewski, J. Knabe, w: Ciszewski, Komentarz, 2014, art. 1019, Nb 14). Jak wskazano w postanowieniu SN z 6.7.2012 r. (V CSK 313/11, Legalis) rozstrzygnięcie sądu spadku w przedmiocie zatwierdzenia oświadczenia spadkobiercy o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu do odrzucenia spadku (art. 1019 § 2 i 3 K.c.) ma w tym zakresie samodzielny charakter.
Niekorzystny dla dzieci, zadłużony spadek
Z uwagi na powyższe, powinna Pani obecnie złożyć wniosek o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia woli o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego dziecka z jednoczesnym oświadczeniem o odrzuceniu spadku. Wniosek taki wraz z oświadczeniem należy złożyć w sądzie rejonowym miejsca zamieszkania dziecka, a więc tam, gdzie do tej pory załatwiała Pani sprawę w zakresie wyrażenia zgody na odrzucenie spadku.
We wniosku proszę wskazać na przykład, że nie miała Pani świadomości konieczności odrzucenia spadku także przez dziecko, a ponadto nie miała Pani świadomości istnienia zadłużenia po stronie spadkodawcy, co uniemożliwiło Pani złożenie takiego oświadczenia w terminie. Jeżeli sąd zatwierdzi ten wniosek to dziecko nie przejmie długów spadkodawcy – po złożeniu wniosku sąd wyznaczy rozprawę i jeszcze dopyta Panią w tym zakresie. Uwzględnienie wniosku zależy oczywiście od akceptacji sądu, dlatego musi Pani wykazać, iż błędnie nie miała Pani świadomości istnienia zadłużenia, a także konieczności odrzucenia spadku w imieniu dziecka.
Przykłady
Pani Anna z Poznania odziedziczyła spadek po swoim zmarłym bracie, który pozostawił po sobie długi związane z niespłaconym kredytem konsumenckim. Mając świadomość zobowiązań, szybko złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu własnym. Wiedziała, że musi też uzyskać zgodę sądu rodzinnego na odrzucenie spadku w imieniu swojego 10-letniego syna, dlatego wystąpiła do sądu opiekuńczego. Po otrzymaniu zgody uznała, że sprawa jest załatwiona. Dopiero po dwóch latach – kiedy komornik zainteresował się majątkiem dziecka – dowiedziała się, że samo postanowienie sądu to za mało i należało jeszcze złożyć osobne oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka.
Pan Tomasz z Krakowa miał dwóch małoletnich synów, kiedy zmarł jego ojciec, pozostawiając mieszkanie, ale też długi alimentacyjne. Tomasz złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku dla siebie i swojej żony. Z pomocą prawnika złożył również wniosek do sądu rodzinnego o zgodę na odrzucenie spadku przez dzieci. Otrzymał pozytywne postanowienie, ale przez przeoczenie nigdy nie złożył ostatecznego oświadczenia przed sądem cywilnym. Po ponad roku przyszło do niego pismo z sądu o stwierdzeniu nabycia spadku przez jego synów. W tej sytuacji musiał składać wniosek o uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie, powołując się na błąd i brak świadomości procedury.
Pani Justyna z Wrocławia, samotna matka dwójki dzieci, przebywała za granicą, gdy otrzymała informację o śmierci wuja. Odrzuciła spadek telefonicznie u notariusza (z pełnomocnictwem), ale nie miała możliwości od razu zająć się sprawą w imieniu dzieci. Pandemia i zamknięcie granic spowodowały, że procedura w sądzie rodzinnym przeciągała się miesiącami. Kiedy w końcu uzyskała zgodę i chciała złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku, okazało się, że minął już termin. Dopiero wtedy dowiedziała się, że można złożyć wniosek o uchylenie się od skutków niezachowania terminu i sąd – po wysłuchaniu wyjaśnień i przedstawieniu dokumentacji medycznej oraz zaświadczeń o kwarantannie – ostatecznie przychylił się do jej prośby.
Podsumowanie
Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka to proces dwuetapowy: najpierw trzeba uzyskać zgodę sądu rodzinnego, a następnie – w ustawowym terminie – złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Sama zgoda sądu nie wystarczy. Jeżeli termin został przekroczony, istnieje możliwość jego przywrócenia, o ile wykażemy błąd lub wyjątkowe okoliczności, które uniemożliwiły działanie na czas. W takich sytuacjach kluczowe jest szybkie podjęcie kroków i właściwe uzasadnienie przed sądem.
Oferta porad prawnych
Potrzebujesz pomocy w sprawach spadkowych lub nie wiesz, jak złożyć wniosek do sądu? Skorzystaj z naszej porady prawnej online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Opisz swój problem, a doświadczony prawnik przygotuje dla Ciebie konkretną odpowiedź lub gotowy wzór pisma. Wejdź na eporady24.pl i uzyskaj pomoc już dziś.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2007 r., III CZP 53/07
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2012 r. V CSK 313/11
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 listopad 2013 r., III CZP 77/13
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Katarzyna Bereda
Adwokat, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego – pracę magisterską napisała z prawa pracy. Podczas studiów odbyła liczne praktyki, zarówno w sądach, jak i w kancelariach adwokackich. Aplikację adwokacką rozpoczęła w 2015 roku. W marcu 2018 roku przystąpiła do egzaminu zawodowego, uzyskując jeden z najlepszych wyników w izbie zielonogórskiej i w konsekwencji kończąc aplikację adwokacką z wyróżnieniem. Specjalizuje się w prawie rodzinnym, cywilnym, zobowiązaniach, prawie spadkowym, prawie gospodarczym i spółkach prawa handlowego.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Zachowek po darowiznach, gdy spadkodawca rozdał cały majątek za życia
» Jak uregulować formalności po śmierci rodziców – przepisanie umów i postępowanie spadkowe krok po kroku
» Obowiązek wykonania zapisu zwykłego w testamencie
» Dziedziczenie mieszkania po siostrze dziadka a podatek
» Odrzucenie spadku przez dalszą rodzinę, kiedy zaczyna się bieg terminu?
