Propozycja ugody w sprawie zachowku
• Autor: Tomasz Krupiński
Najpierw zmarła babcia, kilka lat później dziadek. Ich dzieci nie opiekowały się swymi rodzicami i spadku nie otrzymały. Majątek po babci odziedziczyłem tylko ja, po dziadku dziedziczyliśmy wspólnie: mama, siostra i ja po 1/3 z dziadkowej połowy. Teraz wujkowie (czterej bracia mamy) zakładają przeciwko mnie sprawę o zachowek. Czy mogę wyjść im na przeciw i wezwać ich do ugody przed złożeniem wniosku do sądu? Chcę im wypłacić tyle, ile im się należy, opierając się na wycenie nieruchomości sporządzonej przez biegłego. Jeżeli oni się nie będą godzić, to niech idą do sądu, ale nie widzę powodu, żebym płacił za nich koszty sądowe. Jakie kroki powinienem podjąć?
Koszty postępowania spadkowego
Oczywiście może Pan szybciej skierować do swoich wujków propozycję ugodową z określoną kwotą. Mogą się z nią oczywiście nie zgodzić i wnieść sprawę do sądu. Wtedy będzie mógł się Pan bronić w sprawie przed nałożeniem na Pana kosztów procesu z uwagi na fakt, że nie dał Pan powodu uprawnionym do wniesienia sprawy do sądu.
Zgodnie bowiem z art. 101 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) – zwrot kosztów należy się pozwanemu pomimo uwzględnienia powództwa, jeżeli nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu.
Ten przepis reguluje zasadę zawinienia. Jej zastosowanie wymaga spełnienia dwóch przesłanek kumulatywnie.
Po pierwsze, zgodnie z doświadczeniem życiowym musi być wysnuty wniosek, że strona powodowa uzyskałaby zaspokojenie roszczenia bez wytaczania powództwa (orzeczenia SN: z dnia 25 maja 1936 r., III C 842/35, OSN(C) 1937, nr 1, poz. 38; z dnia 13 kwietnia 1961 r., IV CZ 23/61, OSPiKA 1962, z. 5, poz. 121).
Uznanie powództwa o zapłatę zachowku
Po drugie, pozwany musi uznać powództwo przy pierwszej czynności procesowej.
Sporne jest, czy do zastosowania art. 101 wystarczające jest uznanie żądań pozwu bez konieczności jednoczesnego spełnienia lub zaofiarowania żądanego świadczenia (orzeczenia SN: z dnia 4 maja 1957 r., IV CZ 99/57, RPEiS 1958, z. 1, s. 314; z dnia 16 sierpnia 1935 r., C I 276/34, OSN(C) 1936, nr 1, poz. 121).
Z brzmienia art. 101 nie wynika, aby w celu jego zastosowania pozwany musiał zaoferować spełnienie świadczenia. Zależy to od okoliczności sprawy. Jeśli pozwany nie został wezwany uprzednio do spełnienia świadczenia, wystarczające jest uznanie przez niego powództwa i uprawdopodobnienie, że spełnienie tego świadczenia byłoby realne.
Oczywiście nie należy tego przepisu rozumieć tak, że Pan ma uznać powództwo w całości, nawet jeżeli twierdzi Pan, że dochodzone kwoty są za wysokie. Może Pan uznać powództwo w zakresie, w którym Pan się z nim zgadza (np. do określonej kwoty).
Należy również przedstawić dowód, że Pan ugodowo chciał z wujkami sprawę załatwić (dowód nadania ugody listem poleconym).
Dla przypomnienia – zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego:
„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).
§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.”
Obniżenie wysokości zachowku
Nadmienię jeszcze, że w sprawie o zachowek można wykazywać, że ze względu na art. 5 K.c. (zasady współżycia społecznego) zachowek powinien ulec stosownemu obniżeniu, bowiem jak Pan wskazuje (ogólnie, tutaj trzeba byłoby sprawdzić szczegóły), wujkowie w ogóle nie zajmowali się schorowanymi rodzicami, a cały ciężar opieki spoczywał na Panu i reszcie spadkobierców, stąd zachowek powinien być obniżony. Oczywiście czy do obniżenia dojdzie, zadecyduje sąd.
Odwołując się do poglądów wypowiadanych w doktrynie prawniczej oraz w orzecznictwie, należy wskazać, że w sprawie o zachowek nie jest co do zasady wyłączone obniżenie wysokości należnej z tego tytułu sumy na podstawie art. 5 K.c. Przy tym obniżenie wysokości zachowku może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, bowiem już samo pozbawienie uprawnionego do zachowku korzyści ze spadku w drodze dziedziczenia jest dla niego okolicznością krzywdzącą i dolegliwą, a stanu tego nie powinno jeszcze pogłębiać ograniczenie możliwości realizacji roszczeń z tytułu zachowku.
Zachodzi jednak możliwość obniżenia roszczenia o zachowek na podstawie art. 5 K.c. w pewnych szczególnych i wyjątkowych sytuacjach, na przykład gdy głównym składnikiem spadku jest prawo do lokalu służące zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego do zapłaty zachowku w razie braku możliwości zaspokojenia tych potrzeb oraz gdy inne składniki spadku nie wystarczą na zaspokojenie roszczenia z tytułu zachowku lub w innych ewidentnych sytuacjach.
Przykłady
Sprawa Marcina z Gdyni
Po śmierci dziadków, Marcin odziedziczył większość majątku – dom w Gdyni – dzięki testamentowi i zapisom darowizn. Jego matka i ciotka również odziedziczyły część udziałów po dziadku. Gdy cztery lata po śmierci dziadka skontaktował się z nim wujek, grożąc pozwem o zachowek, Marcin postanowił działać prewencyjnie. Sporządził na podstawie operatu szacunkowego biegłego wyliczenie należnych kwot i wysłał wujkowi listem poleconym propozycję ugody. Chciał wypłacić dokładnie to, co mu się należy. Wujek propozycji nie przyjął i pozwał Marcina, ale sąd – widząc jego wcześniejsze działania – nie obciążył go kosztami procesu.
Historia pani Alicji
Pani Alicja opiekowała się swoimi rodzicami przez ostatnie pięć lat ich życia. Po śmierci matki cały majątek przypadł jej na mocy testamentu. Po śmierci ojca, z którym współdziedziczyli także jej brat i siostra, Alicja odziedziczyła 1/3 jego udziału. Po kilku miesiącach brat zagroził pozwem o zachowek po matce. Alicja nie czekała – wystosowała oficjalne wezwanie do ugody, przedstawiając uczciwą propozycję opartą na wycenie notarialnej. Brat propozycję odrzucił i złożył pozew. W toku sprawy sąd uznał, że Alicja nie dała powodu do wszczęcia postępowania, a jej propozycja była rozsądna i zgodna z prawem – dzięki temu nie została obciążona kosztami.
Ugoda w ostatniej chwili – przypadek Tomka
Tomek otrzymał dom po babci w drodze darowizny. Po jej śmierci czterech jego wujków zaczęło domagać się zachowku. Zanim jeszcze złożyli pozew, Tomek poprosił rzeczoznawcę o wycenę nieruchomości, a następnie przygotował wyliczenia zachowku zgodne z Kodeksem cywilnym. Wysłał każdemu wujkowi list z propozycją ugody – bez emocji, tylko konkrety i liczby. Dwóch wujków zaakceptowało propozycję i podpisało porozumienie. Dwóch pozostałych złożyło pozew, jednak sąd – widząc, że Tomek wcześniej chciał rozwiązać sprawę pokojowo – nie obciążył go kosztami sądowymi, a nawet obniżył wysokość zachowku, powołując się na art. 5 K.c.
Podsumowanie
Propozycja ugody w sprawie zachowku to rozsądne i często opłacalne rozwiązanie, które może oszczędzić obu stronom czasu, stresu i kosztów postępowania sądowego. Wysyłając wcześniej przemyślaną propozycję – opartą na realnej wycenie majątku – spadkobierca pokazuje dobrą wolę i gotowość do rozwiązania sporu w sposób polubowny. Jeśli druga strona mimo to wniesie sprawę do sądu, działania takie mogą ochronić spadkobiercę przed obowiązkiem zwrotu kosztów procesu, a niekiedy nawet doprowadzić do obniżenia samego roszczenia o zachowek. Dlatego warto rozważyć ugodę jako pierwszy krok w sporze spadkowym.
Oferta porad prawnych
Jeśli znajdujesz się w podobnej sytuacji i potrzebujesz pomocy w sprawie zachowku lub chcesz przygotować skuteczną propozycję ugody, skorzystaj z naszej porady prawnej online. Nasi prawnicy przeanalizują Twoją sytuację, pomogą wyliczyć należne kwoty, przygotują odpowiednie pisma i wskażą najlepsze rozwiązania prawne – wszystko szybko, dyskretnie i bez wychodzenia z domu.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1936 r., sygn. akt III C 842/35
3. Orzeczenia Sądu Najwyższego:z dnia 4 maja 1957 r.,sygn. akt IV CZ 99/57
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Tomasz Krupiński
Randa prawny.
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Dziedziczenie po ojczymie, odpowiedzialność za długi, krąg spadkobierców
» Odszkodowanie po śmierci wujka, gdy spadkobierca nie udostępnia mieszkania
» Dyspozycja środków z konta IKE po śmierci małżonka, prawa wdowy i zachowek
» Zachowek po darowiznach, gdy spadkodawca rozdał cały majątek za życia
» Jak uregulować formalności po śmierci rodziców – przepisanie umów i postępowanie spadkowe krok po kroku
