Windykacja długu po osobie zmarłej

Czy trzeba płacić dług po zmarłym od razu po wezwaniu?

Nie. Wezwanie do zapłaty, także wysłane przez firmę windykacyjną, jest tylko żądaniem wierzyciela. Zanim spadkobierca zapłaci, podpisze ugodę albo uzna dług, powinien zażądać dokumentów potwierdzających roszczenie.

W praktyce warto poprosić o kopię umowy pożyczki lub kredytu, harmonogram spłat, wypowiedzenie umowy, rozliczenie zadłużenia, wskazanie daty wymagalności oraz dokumenty potwierdzające przelew wierzytelności, jeżeli żądanie zgłasza podmiot, który nie był pierwotnym pożyczkodawcą. Bez tych dokumentów trudno ocenić, czy dług istnieje, czy jest prawidłowo wyliczony i czy nie jest przedawniony.

Nie należy też automatycznie wykonywać przelewu „na próbę” ani podpisywać ugody tylko po to, aby zyskać czas. Takie działania mogą zostać potraktowane jako uznanie długu albo utrudnić późniejszą obronę.

Przyjęcie spadku a odpowiedzialność za długi

Spadkobierca ma 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Termin liczy się od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania do spadku, a więc najczęściej od dnia, w którym dowiedział się o śmierci spadkodawcy i o tym, że należy do kręgu spadkobierców.

Aktualnie brak oświadczenia w tym terminie co do zasady oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność spadkobiercy jest wtedy ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, czyli do wartości aktywów spadkowych ustalonej w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza.

Inaczej mogło być przy starszych spadkach. Jeżeli spadek został otwarty przed 18 października 2015 r., brak oświadczenia mógł prowadzić do prostego przyjęcia spadku, czyli odpowiedzialności całym majątkiem spadkobiercy, chyba że zachodziły szczególne wyjątki przewidziane w ówczesnych przepisach. Dlatego w każdej sprawie trzeba ustalić datę śmierci spadkodawcy i treść dokumentów spadkowych.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie oznacza, że długi znikają. Oznacza natomiast, że spadkobierca może bronić się przed zapłatą ponad wartość aktywów spadku. Jeżeli spadek nie zawierał żadnego majątku albo jego wartość była niewielka, ma to zasadnicze znaczenie.

Dla skutecznej obrony przydatny jest wykaz inwentarza albo spis inwentarza. Wykaz inwentarza sporządza spadkobierca według swojej wiedzy, a spis inwentarza sporządza komornik. Dokument powinien rzetelnie obejmować zarówno składniki majątku, jak i znane długi. Celowe pominięcie składników spadku lub długów może pogorszyć sytuację spadkobiercy.

Jeżeli w przeszłości spłacono już część długów po zmarłym, trzeba zestawić kwoty zapłacone wierzycielom z wartością aktywów spadku. Może się okazać, że granica odpowiedzialności została już osiągnięta albo że dalsza zapłata wymaga szczególnej ostrożności.

Odpowiedzialność kilku spadkobierców za ten sam dług

Jeżeli jest kilku spadkobierców, do chwili działu spadku odpowiadają oni za długi spadkowe solidarnie. Wierzyciel może więc żądać całości albo części długu od jednego spadkobiercy, od kilku z nich lub od wszystkich łącznie.

Nie oznacza to jednak, że spadkobierca, który zapłacił całość, musi ostatecznie ponieść cały ciężar długu. Po zapłacie może żądać od pozostałych spadkobierców zwrotu odpowiedniej części, zgodnie z ich udziałami w spadku. Jest to tak zwane roszczenie regresowe.

Po dziale spadku odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe co do zasady rozkłada się stosownie do wielkości udziałów. Jeżeli w rodzinie doszło również do kolejnego spadkobrania, na przykład po zmarłej matce, trzeba osobno ustalić, kto dziedziczy jej udział i jej ewentualne obowiązki.

Czy dług po zmarłym może być przedawniony?

Tak. Śmierć dłużnika co do zasady nie przerywa ani nie zawiesza biegu przedawnienia. Roszczenie przedawnia się tak, jak przedawniłoby się wobec zmarłego, chyba że doszło do zdarzeń wpływających na bieg terminu, takich jak wniesienie pozwu, wszczęcie egzekucji, mediacja albo uznanie długu.

Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego podstawowy termin przedawnienia wynosi obecnie 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada zasadniczo na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

Przy pożyczkach i kredytach kluczowe jest ustalenie daty wymagalności. Może to być termin płatności poszczególnej raty albo data, od której całość zadłużenia stała się wymagalna po wypowiedzeniu umowy. Jeżeli pożyczki udzielił bank, instytucja pożyczkowa albo inny przedsiębiorca w ramach działalności, często wchodzi w grę trzyletni termin przedawnienia.

Odsetki zwykle przedawniają się jako świadczenia okresowe w terminie 3 lat. W sprawach starych długów warto więc osobno badać kapitał, odsetki, koszty, datę wypowiedzenia umowy i ewentualne wcześniejsze sprawy sądowe.

Jak odpowiedzieć firmie windykacyjnej?

Odpowiedź powinna być spokojna i rzeczowa. Można wskazać, że nie uznaje się długu bez przedstawienia dokumentów, żąda się wykazania podstawy roszczenia oraz zastrzega się możliwość podniesienia zarzutu przedawnienia. Jeżeli spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, warto powołać się również na ograniczenie odpowiedzialności do wartości stanu czynnego spadku.

Jeżeli pismo trafiło na stary adres, należy jak najszybciej ustalić, czy korespondencja była doręczana i czy nie rozpoczęła się już sprawa sądowa. Szczególnie niebezpieczne jest zignorowanie nakazu zapłaty. Po jego doręczeniu termin na reakcję wynika z pouczenia sądu i zwykle wynosi 14 dni albo 2 tygodnie, zależnie od trybu postępowania.

W piśmie do windykacji można też poprosić o kontakt wyłącznie pisemny. Ułatwia to kontrolę twierdzeń wierzyciela i ogranicza ryzyko przypadkowego złożenia oświadczeń, które później zostaną zinterpretowane jako uznanie długu.

Co zrobić, gdy sprawa trafi do sądu?

Jeżeli spadkobierca otrzyma pozew albo nakaz zapłaty, powinien odpowiedzieć w terminie wskazanym w pouczeniu. W sprzeciwie albo odpowiedzi na pozew można podnieść między innymi brak wykazania roszczenia, brak legitymacji firmy windykacyjnej, błędne naliczenie odsetek, przedawnienie oraz ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy.

W sprawach przeciwko konsumentom przepisy istotnie ograniczają możliwość dochodzenia przedawnionych roszczeń, ale w praktyce nie warto liczyć wyłącznie na działanie sądu z urzędu. Zarzut przedawnienia i pozostałe argumenty najlepiej przedstawić wyraźnie już w pierwszym piśmie procesowym.

Jeżeli wierzyciel posiada prawomocny wyrok albo nakaz zapłaty wydany wcześniej przeciwko zmarłemu, sytuacja wymaga osobnej analizy. Trzeba sprawdzić, czy tytuł może być kierowany przeciwko spadkobiercom, czy egzekucja nie jest przedawniona oraz czy istnieją podstawy do ograniczenia odpowiedzialności.

FAQ

Czy firma windykacyjna może żądać długu od jednego spadkobiercy?

Tak, jeżeli dług istnieje, nie jest skutecznie kwestionowany, a spadkobiercy odpowiadają solidarnie przed działem spadku. Spadkobierca, który zapłacił więcej niż wynika z jego udziału, może później żądać rozliczenia od pozostałych spadkobierców.

Czy brak odrzucenia spadku zawsze oznacza odpowiedzialność całym majątkiem?

Nie zawsze. Przy spadkach otwartych od 18 października 2015 r. brak oświadczenia oznacza co do zasady przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Przy starszych spadkach trzeba sprawdzić przepisy obowiązujące w dacie śmierci spadkodawcy.

Czy można powołać się na przedawnienie długu po zmarłym?

Tak. Śmierć dłużnika sama w sobie nie przerywa przedawnienia. Trzeba jednak sprawdzić datę wymagalności, rodzaj roszczenia, wcześniejsze postępowania sądowe, egzekucję oraz ewentualne uznanie długu.

Czy warto odpowiadać na wezwanie do zapłaty?

Tak, ale ostrożnie. Najlepiej zażądać dokumentów, zakwestionować nieudowodnione roszczenie i zastrzec przedawnienie, jeżeli może mieć zastosowanie. Nie należy pochopnie uznawać długu ani podpisywać ugody bez analizy.

Co zrobić po otrzymaniu nakazu zapłaty?

Należy pilnie sprawdzić pouczenie i termin na wniesienie sprzeciwu albo zarzutów. Brak reakcji może doprowadzić do uprawomocnienia się nakazu i egzekucji. W piśmie do sądu trzeba przedstawić wszystkie podstawowe zarzuty.

Podsumowanie

W przypadku długu po zmarłym najważniejsze jest ustalenie, czy spadkobierca rzeczywiście odpowiada za zobowiązanie, w jakim zakresie i czy wierzyciel może jeszcze skutecznie dochodzić zapłaty. Szczególne znaczenie mają data śmierci spadkodawcy, sposób przyjęcia spadku, wartość aktywów spadkowych, przedawnienie oraz dokumenty potwierdzające roszczenie.

Jeżeli wezwanie pochodzi od firmy windykacyjnej, nie należy działać pod presją. Najpierw trzeba zebrać dokumenty, ustalić stan sprawy i dopiero potem zdecydować, czy odmawiać zapłaty, negocjować, czy przygotować się do obrony w sądzie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.