Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Gospodarstwo, renta strukturalna – zachowek

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-09-01

Mam poważny problem z bratem. Przed ok. 25 laty ojciec przekazał mu cały majątek: działkę, las, budynki gospodarcze, aby nasza matka otrzymała rentę strukturalną. Ja byłem wówczas jeszcze niepełnoletni, dlatego wszystko zostało zapisane na starszego brata. Po śmierci ojca (umarł 4 lata temu) zaczęły się kłopoty. Brat nie szanuje rodziny, mówi, że wszystko jest jego i nie chce się odpisać z majątku po ojcu. Mama też nie ma na niego wpływu. Chciałbym się dowiedzieć, czy prawnie są jakieś szanse na otrzymanie części działki, bądź spłatę przez brata na moją rzecz.

Rozumiem, że Pańscy rodzice przekazali gospodarstwo rolne w całości bratu nie na podstawie umowy darowizny, ale umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę, zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Odnośnie kwestii zaliczenia gospodarstwa przekazanego przez rolnika w zamian za rentę do podstawy ustalania zachowku należnego spadkobiercom tegoż rolnika, należy stwierdzić, iż zgodnie z orzecznictwem sądów przy ustalaniu wartości spadku dla obliczenia zachowku należnego uprawnionym nie uwzględnia się wartości gospodarstwa rolnego przekazanego w zamian za rentę.

Ważnym orzeczeniem w tej kwestii jest uchwała Sądu Najwyższego – Izba cywilna z dnia 19 lutego 1991 r. (sygn. akt. III CZP 4/91), gdzie Sąd przyjął stanowisko, iż wartości gospodarstwa rolnego przekazanego następcy na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140) nie uwzględnia się przy ustalaniu zachowku.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wskazał na niejednorodny charakter umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy, zawierającej elementy prawa administracyjnego, ubezpieczeniowego i cywilnego, co przemawia przeciwko uznaniu, że z punktu widzenia uprawnień do zachowku umowa taka może być traktowana jako umowa darowizny.

Podobnie wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 lipca 2006 r. (sygn. akt. VI ACa 99/2006). Stwierdził on, iż umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy w zamian za świadczenie z ubezpieczenia społecznego, wobec zawarcia w niej elementów z różnych dziedzin prawa, ma niejednorodny charakter, jednakże ze względu na zakres regulacji oraz cel, jakiemu ma służyć, nie może być ona z punktu widzenia zachowku traktowana tak, jak umowa darowizny w rozumieniu przepisu art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego, a tylko takie darowizny doliczane są do spadku przy obliczaniu zachowku po myśli przepisu art. 993 Kodeksu cywilnego.

Również w uchwale z dnia 21 czerwca 2012 r. Sąd Najwyższy orzekł, że przy ustalaniu zachowku nie uwzględnia się gospodarstwa przekazanego na podstawie art. 59 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Z powyższych rozważań płynie bezsprzeczna konkluzja, iż gospodarstwo rolne przekazane jednemu spadkobiercy za rentę nie wlicza się do spadku po zmarłym, a zatem żadnemu innemu spadkobiercy nic się z tego gospodarstwa nie należy (ani zachowek, ani żadne inne spłaty). Tak więc nie ma Pan żadnych środków prawnych, za pomocą których mógłby Pan się domagać spłaty od brata z gospodarstwa. W swojej praktyce zawodowej wielokrotnie spotykam się z takimi przypadkami, gdzie rodzice, mając więcej niż jedno dziecko, nie zastanawiają się nad tym, aby wszystkie swojej dzieci obdarować majątkiem po równo i później są tego konsekwencje, że jedno dziecko otrzymuje wszystko, a drugie nic. Niestety w chwili obecnej nic już nie da się zrobić, ponieważ umowa została zawarta, jest ważna i wiążąca, a Pana mama z tego tytułu otrzymuje rentę od państwa.

Jedynie ubocznie można wskazać, że gdyby gospodarstwo rolne zostało przekazane bratu zwykłą umową darowizny (a nie na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych), to Pani narzeczony mógłby żądać od brata zapłaty określonej kwoty tytułem zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Żądanie zachowku od obdarowanego

Przed ok. 25 laty rodzice podarowali bratu mieszkanie. Ojciec zmarł pięć lat później, zaś matka zmarła pół roku temu. Czy po śmierci matki darowizna...

Dom i ziemia zapisane matce zmarłej żony

Jestem wdowcem, mam dwoje dorosłych dzieci. Wraz z żoną mieliśmy wspólny majątek (dom i ziemię), który 5 lat przed śmiercią żony przepisaliśmy...

Ograniczenie zachowku

Żyję w drugim małżeństwie. Z pierwszą żoną mam córkę. Po sprawie rozwodowej zostawiłem żonie mieszkanie, ponieważ została w nim...

Proszę o ustalenie prawa do zachowku

Proszę o ustalenie mojego ewentualnego prawa do zachowku. Mianowicie mama zmarła w 2013 r., czy mogę ubiegać się o zachowek po jej rodzicach,...

Czy należy się zachowek od testamentu i darowizny?

Babcia zmarła w 1995 r., ale dwa lata wcześniej przekazała mi część posiadanego majątku w drodze darowizny. Pozostałą część zapisała mi...

Rodzinne sprawy spadkowe

Dwa miesiące temu zmarła moja mama. Zostawiła testament, w którym jestem jedynym spadkobiercą. Spadek przyjęłam i posiadam poświadczenie...

Spadkobierca pominięty w podziale rodzinnego majątku

Nie wiem, w jaki sposób doszło do podziału rodzinnego majątku bez mojej wiedzy. Dwaj bracia podzielili cały majątek między siebie. Doszło do tego...

Czy nie będzie dla mnie spadku?

W 2000 r. rodzice i siostra kupili działkę i wybudowali na niej dom – stając się współwłaścicielami. W 2005 r. znieśli...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »