Spis inwentarza przez komornika – koszty i zwolnienie od opłat

Spis inwentarza czy własny wykaz inwentarza?

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że spadkobierca co do zasady odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku. W praktyce kluczowe jest jednak prawidłowe ustalenie, co wchodziło do spadku, jaka była wartość tych składników oraz jakie długi istniały w chwili śmierci spadkodawcy.

Od 18 października 2015 r. spadkobierca, zapisobierca windykacyjny albo wykonawca testamentu może złożyć wykaz inwentarza w sądzie albo przed notariuszem. Wykaz złożony przed notariuszem jest objęty protokołem, a wykaz składany w sądzie sporządza się według urzędowego wzoru. To rozwiązanie jest zwykle tańsze niż spis sporządzany przez komornika, ale wymaga staranności i zebrania dokumentów.

W opisanej sytuacji istotna jest istota dobrodziejstwa inwentarza: ochrona działa prawidłowo tylko wtedy, gdy aktywa i długi spadku zostaną ustalone w sposób możliwie kompletny. Jeżeli spadkobierca podstępnie pominie składniki spadku albo poda nieistniejące długi, może utracić ochronę wynikającą z ograniczenia odpowiedzialności.

Co powinien zawierać wykaz inwentarza?

W wykazie inwentarza należy z należytą starannością ujawnić przedmioty należące do spadku, przedmioty zapisów windykacyjnych, ich wartość według stanu i cen z chwili otwarcia spadku, a także długi spadkowe i ich wysokość według stanu z chwili otwarcia spadku. Chwilą otwarcia spadku jest śmierć spadkodawcy.

W praktyce do wykazu warto przygotować m.in. odpis aktu zgonu, dokumenty potwierdzające pokrewieństwo lub tytuł dziedziczenia, wydruki z ksiąg wieczystych, umowy kredytowe, zaświadczenia z banku o saldzie zadłużenia na dzień śmierci, dokumenty dotyczące pojazdów, rachunków bankowych, udziałów, zaległości podatkowych oraz znanych zobowiązań prywatnych.

Jeżeli po złożeniu wykazu ujawni się dodatkowy składnik majątku albo dług, wykaz należy uzupełnić. Nie warto więc traktować wykazu jako formalności. To dokument, który może mieć znaczenie w późniejszych rozmowach z wierzycielami, przy spłacie długów oraz w ewentualnym postępowaniu sądowym.

Kiedy potrzebny jest spis inwentarza sporządzony przez komornika?

Spis inwentarza sporządza komornik, zwykle na podstawie postanowienia sądu spadku albo po bezpośrednim złożeniu wniosku do komornika właściwego do wykonania takiego postanowienia. W spisie komornik ujmuje składniki majątku, przedmioty zapisów windykacyjnych oraz długi spadkowe, wskazując ich wartość albo wysokość według stanu z chwili otwarcia spadku.

Spis komorniczy bywa potrzebny zwłaszcza wtedy, gdy między spadkobiercami lub wierzycielami istnieje spór co do majątku, gdy skład spadku jest niejasny, gdy istnieją wartościowe nieruchomości, przedsiębiorstwo, udziały, rzeczy trudne do wyceny albo gdy wierzyciel kwestionuje prywatny wykaz. Jeżeli jednak w spadku jest np. tylko stary samochód i możliwe do ustalenia zadłużenie, własny wykaz inwentarza może być rozwiązaniem prostszym i tańszym.

Ile kosztuje spis inwentarza u komornika?

Stara informacja o opłacie liczonej jako 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za każdą rozpoczętą godzinę jest nieaktualna. Obecnie opłata stała od wniosku o sporządzenie spisu inwentarza wynosi 400 zł.

Nie oznacza to jednak, że cała sprawa zawsze zamknie się w kwocie 400 zł. Koszty komornicze obejmują także wydatki, jeżeli są potrzebne do wykonania czynności. Mogą to być w szczególności koszty doręczeń, uzyskania dokumentów lub informacji, przejazdów poza miejscowość kancelarii, ogłoszeń, a w trudniejszych sprawach także należności biegłych i rzeczoznawców. Komornik może żądać zaliczki na takie wydatki, jeżeli dana czynność je powoduje.

Jeżeli komornik wskazuje kwotę kilku tysięcy złotych, warto poprosić o szczegółowe wyjaśnienie, z czego ta kwota wynika: jaka część stanowi opłatę stałą, jakie konkretnie wydatki są planowane, czy konieczny jest biegły, czy można wykorzystać dokumenty już posiadane przez spadkobiercę oraz czy przewidywane czynności są proporcjonalne do składu spadku.

Czy można uzyskać zwolnienie z kosztów spisu inwentarza?

Tak. Osoba fizyczna, która nie jest w stanie ponieść kosztów komorniczych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, może wystąpić do sądu rejonowego, przy którym działa komornik, o zwolnienie w całości albo w części od tych kosztów. Do wniosku należy dołączyć oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, a także dokumenty potwierdzające sytuację finansową, np. zaświadczenie o zarobkach, koszty utrzymania dzieci, raty kredytów, czynsz, koszty leczenia i inne stałe wydatki.

W sprawie samotnej matki osiągającej dochód netto około 3800 zł sąd powinien ocenić całą sytuację domową, a nie tylko samą wysokość wynagrodzenia. Znaczenie mają m.in. liczba osób na utrzymaniu, koszty mieszkania, alimenty, raty, zobowiązania, realna wartość spadku i to, czy koszty komornicze nie pochłoną znacznej części miesięcznego budżetu.

Jeżeli sąd przyzna zwolnienie, należy przedłożyć komornikowi odpis postanowienia. W praktyce najlepiej działać szybko, szczególnie gdy komornik uzależnia dalsze czynności od wpłaty zaliczki.

Mieszkanie z hipoteką a spis inwentarza

Nieruchomość obciążona hipoteką nie jest automatycznie wyłączona z masy spadkowej. Nadal jest składnikiem majątku spadkowego i powinna zostać ujawniona przy ustalaniu składu spadku. Równocześnie należy wykazać związany z nią dług, np. saldo kredytu hipotecznego na dzień śmierci spadkodawcy, jeżeli był to dług spadkowy.

Hipoteka ma jednak szczególne znaczenie. Wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości obciążonej hipoteką bez względu na ograniczenie odpowiedzialności dłużnika wynikające z prawa spadkowego. Innymi słowy: przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność osobistą spadkobiercy za długi spadkowe, ale nie usuwa hipoteki z nieruchomości.

Warto więc przedstawić komornikowi aktualne wydruki z ksiąg wieczystych, dokumenty kredytowe, zaświadczenia z banku o saldzie zadłużenia na dzień śmierci oraz informacje o wartości lokali. Takie dokumenty mogą ograniczyć zakres czynności i wydatków, choć nie zawsze wykluczą potrzebę oględzin lub opinii biegłego. Decyzja zależy od tego, czy bez tych czynności da się rzetelnie ustalić wartość składników i wysokość długów.

Co zrobić, gdy komornik żąda zbyt wysokiej kwoty?

Najpierw należy ustalić, czy chodzi o opłatę stałą, zaliczkę na wydatki, przewidywane koszty biegłego, czy już o postanowienie w przedmiocie kosztów. Warto złożyć do komornika pismo z prośbą o szczegółowe rozbicie kosztów i wskazanie podstawy prawnej oraz czynności, które mają zostać wykonane.

Jeżeli żądanie jest nieuzasadnione, można rozważyć skargę na czynność komornika. Co do zasady skargę wnosi się w terminie tygodniowym do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności albo zaniechał dokonania czynności. Komornik przekazuje ją następnie do właściwego sądu, o ile nie uwzględni jej samodzielnie w przewidzianym trybie.

Warto też rozważyć, czy w danej sprawie nie wystarczy własny wykaz inwentarza. Jeżeli komorniczy spis nie został jeszcze przeprowadzony, a nie ma sporu co do składu majątku i długów, własny wykaz może być racjonalnym rozwiązaniem. Jeżeli jednak spis został zarządzony przez sąd albo żąda go wierzyciel, należy sprawdzić, czy można skutecznie ograniczyć zakres kosztownych czynności, zamiast ignorować wezwania komornika.

FAQ

Czy po przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza zawsze trzeba robić spis u komornika?

Nie. W wielu sprawach wystarczy własny wykaz inwentarza złożony w sądzie albo przed notariuszem. Spis komorniczy jest bardziej formalny i może być potrzebny przy sporze, niejasnym majątku lub gdy żąda go uprawniony wierzyciel.

Czy opłata za spis inwentarza nadal jest liczona za każdą godzinę pracy komornika?

Nie. Aktualnie opłata stała od wniosku o sporządzenie spisu inwentarza wynosi 400 zł. Do tej kwoty mogą dojść wydatki, jeżeli są konieczne, np. koszty biegłych, korespondencji, dojazdów lub uzyskania dokumentów.

Czy można uniknąć kosztów komornika?

Można ich uniknąć albo je ograniczyć, jeżeli w konkretnej sprawie wystarczy własny wykaz inwentarza. Jeżeli spis komorniczy jest już prowadzony, warto dostarczyć dokumenty i kwestionować tylko te koszty, które są niecelowe albo nieuzasadnione.

Czy samotna matka może uzyskać zwolnienie od kosztów komorniczych?

Tak, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Sąd ocenia realną sytuację finansową, w tym dochody, wydatki, osoby na utrzymaniu i majątek.

Czy mieszkanie z hipoteką wchodzi do spadku?

Tak. Mieszkanie obciążone hipoteką nadal jest składnikiem spadku. Trzeba jednak równocześnie uwzględnić dług zabezpieczony hipoteką, o ile był długiem spadkowym, oraz szczególną pozycję wierzyciela hipotecznego.

Czy komornik może ograniczyć oględziny nieruchomości?

To zależy od dokumentów i okoliczności sprawy. Jeżeli wartość nieruchomości i wysokość zadłużenia można rzetelnie ustalić na podstawie dokumentów, warto wnieść o ograniczenie kosztownych czynności. Komornik nie musi jednak zrezygnować z oględzin lub wyceny, jeżeli są potrzebne do prawidłowego spisu.

Podsumowanie

W opisanej sprawie warto przede wszystkim rozważyć, czy rzeczywiście konieczny jest spis inwentarza sporządzany przez komornika, czy wystarczy rzetelny wykaz inwentarza złożony w sądzie albo u notariusza. Jeżeli komornik już prowadzi sprawę, należy żądać szczegółowego wyliczenia kosztów i przekazać mu dokumenty dotyczące nieruchomości, hipotek, kredytów oraz samochodu.

Kwota kilku tysięcy złotych może być uzasadniona tylko wtedy, gdy wynika z konkretnych, potrzebnych wydatków, np. opinii biegłego lub kosztów pozyskania dokumentów. Sama opłata od wniosku o sporządzenie spisu inwentarza wynosi obecnie 400 zł. W trudnej sytuacji materialnej można wystąpić o zwolnienie od kosztów komorniczych, a nieuzasadnione czynności lub koszty można kwestionować w przewidzianym terminie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 1031, art. 1031¹ i art. 1031² - ISAP
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 637, art. 638⁷, art. 638⁸ i art. 767 - ISAP
3. Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, w szczególności art. 2, art. 3, art. 6, art. 7, art. 40 i art. 45 - ELI
4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 102 - ISAP
5. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, w szczególności art. 65 i art. 74 - ISAP

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.