Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Co zalicza się do kosztów spadkowych pomniejszających zachowek?

Autor: Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2020-10-26

Przed 7 miesiącami zmarł mój mąż, który miał 2 synów z czasów kawalerskich oraz córkę z pierwszego małżeństwa. My nie mieliśmy wspólnych dzieci. Mąż nie znał swoich synów, nie utrzymywał z nimi nigdy kontaktu. Sprawa spadkowa odbyła się 4 miesiące temu, na mocy testamentu męża stałam się jego jedyną spadkobierczynią, a jedynie poleceniem testamentowym zadysponował on, ażebym spłaciła 1/4 wartości mieszkania jego córce. Spadek przyjęłam. Jego dwóch synów nie dostało nic i zwrócili się do mnie z roszczeniem o zachowek w kwocie 20 tys. zł dla każdego. Wyraziłam wolę wypłaty zachowku, jednak dopiero po oszacowaniu wartości całego majątku. Zleciłam wykonanie operatu szacunkowego odziedziczonego mieszkania, a następnie wysłałam pismo do pasierbów, informując o kwocie, jaka według mnie należy im się z mocy zachowku. Niedawno otrzymałam od nich odpowiedź, w której podważają niektóre z uwzględnionych przeze mnie kosztów. Według nich nie należą do długów spadkowych: koszty dojazdów do szpitala i zakupu leków (leczenia męża), wykupu mieszkania, zakupu i montażu nagrobka (powołują się na art. 922 § 3 K.c.), zakupu kwiatów. Chcą, abym doliczyła zasiłek pogrzebowy. Jest jeszcze sprawa długu kredytowego. Oni nie chcą zaliczenia go w koszty, gdyż nie podałam tego zobowiązania na sprawie spadkowej. Faktycznie nie wymieniłam tego kredytu, ponieważ wzięliśmy go oboje na prośbę wnuczka, który potrzebował pieniędzy na rozkręcenie firmy. Myślałam, że skoro przejmuję spadek w całości, to ten kredyt jest bez znaczenia. Bardzo proszę o przeanalizowanie sprawy i przedstawienie opinii, jakie koszty mogę odliczyć jako pasywa.

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Co zalicza się do kosztów spadkowych pomniejszających zachowek?

Czysta wartość spadku

Przeanalizowałam dokumentację w sprawie i zasadniczo wszystkie obliczenia wykonano prawidłowo: ustalono właściwe udziały w spadku oraz udziały na potrzeby obliczenia zachowku. Właściwie także zastosowano metodę ustalenia wartości spadku na potrzeby zachowku. Należy bowiem przyjąć tu za wyjściową czystą wartość spadku.

Czysta wartość spadku to różnica między:

  1. stanem czynnym spadku, czyli wartością wszystkich praw należących do spadku, według ich stanu z chwili otwarcia spadku i cen z chwili orzekania o zachowku; oraz
  2. stanem biernym spadku, to jest sumą długów spadkowych, z pominięciem długów wynikających z zapisów zwykłych i poleceń.

Co zalicza się do długów spadkowych?

Zgodnie z art. 922 § 3 Kodeksu cywilnego (K.c.) – do długów spadkowych należą, oprócz długów, które nie wygasają z chwilą śmierci spadkodawcy i obciążają spadek, także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej.

Kredyt jako dług spadkowy

Kredyt niewątpliwie obciąża spadek. W mojej ocenie fakt, że nie powiedziała Pani o nim w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, nie zmienia tego, że dług ten jest i że obciąża spadek. Zwłaszcza, że celem postępowania spadkowego (stwierdzenia nabycia spadku) nie jest ujawnienie masy spadkowej, a jedynie wskazanie spadkobierców i ich udziału w spadku. Czytając zresztą pisma pełnomocników synów zmarłego męża, mam wrażenie, że głównie chodzi tu o nieprzedstawienie dowodu na istnienie długu, skoro nie został wymieniony w postępowaniu spadkowym. Przedstawienie osobom uprawnionym do zachowku umowy kredytowej oraz stanu kredytu na dzień śmierci męża (zaświadczenie z banku o kwocie pozostałej do spłaty) powinno tę kwestię wyjaśnić.

Koszty pogrzebu: ceremonii, kwiatów, stypy, nagrobka

Przechodząc do kosztów pogrzebu, należy wskazać, że w tej kwestii utrwalono już pewne zasady orzekania i tymi zasadami należy się kierować przy ustalania stanu biernego spadku. Niewątpliwie te koszty, które zaakceptowali pełnomocnicy, są przez sądy uznawane za koszty pogrzebu. Gorzej, jeśli chodzi o te okoliczności, które są zależne od woli, chęci i osobistych odczuć osoby sprawującej pogrzeb. W jej mniemaniu pewne elementy ceremonii mogą być konieczne, w ocenie pozostałych osób już nie. W takiej sytuacji, jak chociażby wartości i jakości wystawionego nagrobka, pojawiają się konflikty i niejednokrotnie kwestię zasadności takiego wydatku musi rozstrzygnąć sąd. Mnie również jest trudno obecnie rozstrzygać, czy wystawienie nagrobka za kwotę 6500 zł jest wydatkiem odpowiadający zwyczajom przyjętym w danym środowisku. Tutaj musiałaby Pani wykazać, jakie kwoty na nagrobki wydają znajomi, być może warto mieć informację od firm kamieniarskich, jakie są średnie koszty wystawienia nagrobka na Państwa terenie, jakie są najniższe koszty i najwyższe oraz jaki rodzaj nagrobka obejmują. Z całą pewnością wystawienie nagrobka będzie długiem spadkowym, jednak musi on odpowiadać właśnie tym zwyczajom przyjętym w danym środowisku. Koszt ten musi być kosztem poniesionym, co oznacza, że należy go udokumentować. Nie podlegają zaliczeniu na długi spadkowe koszty, które dopiero będą planowane do wydatkowania.

„Warunkiem uwzględnienia powództwa o zwrot poniesionych wydatków jest konieczność ich rzeczywistego poniesienia jeszcze przed datą wniesienia pozwu. Żądanie zwrotu kosztów np. nagrobka tylko w oparciu o szacunki, wyceny, a zatem jeszcze przed jego wniesieniem, zostanie przez sąd uznane za przedwczesne, a przez to nieuwzględnione” (wyrok SN z 4 czerwca 1996 r., sygn. akt II CKN 852/97).

Przedstawiony przez Panią dokument nie potwierdza wydania pieniędzy, a jedynie złożenie zamówienia. Powinna Pani mieć rachunek z wystawienia pomnika. Wystarczyłby nawet, w mojej ocenie, wbrew twierdzeniom pasierbów, paragon z kasy fiskalnej.

Co do kosztu zakupów kwiatów, w mojej ocenie to, czy jeden z pasierbów chciał takie, czy inne kwiaty i nie miał wpływu na Pani wybór, nie ma tutaj znaczenia. Zwyczajowo przyjęte jest, że kwiaty na trumnę są wystawiane. Oczywiście mogę się zgodzić z tym, że wieniec tylko od Pani (co jest także przyjętym zwyczajem) nie powinien stanowić długu spadkowego. Jednak koszt dekoracji dodatkowej, kwiatów do kaplicy są takim kosztem spadkowym.

Poniżej przedstawiam cytat z wyroku Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku z dnia 30 listopada 2016 r. (sygn. akt IC 737/16), aby przestawić tok myślenia sadów przy ocenie wydatków związanych z kosztami pogrzebu i ich zaliczaniem do długów spadkowych.

„Stosownie do treści uchwały Sądu Najwyższego z 22 listopada 1988 r., sygn. akt III CZP 86/88, koszty pogrzebu w ścisłym tego słowa znaczeniu obejmują wydatki na zakup trumny, nabycie miejsca na grób i wydatki na pokrycie kosztów ceremonii pogrzebowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że do kosztów pogrzebu zalicza się wydatki poniesione na postawienie nieskromnego, odpowiadającego miejscowym zwyczajom nagrobka. Wprawdzie zawarta w orzeczeniach Sądu Najwyższego wykładnia, co należy rozumieć przez „koszty pogrzebu”, ukształtowała się na tle art. 446 §1 k.c., jednakże odnosi się do wyrażenia ustawowego występującego także w innych przepisach i nie można jej pominąć przy wykładni art. 922 § 3 k.c. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 7 marca 1969 r., II PR 641/68, w uzasadnieniu którego stwierdził, że do kosztów pogrzebu można doliczyć umiarkowany wydatek na skromny nagrobek, odpowiadający zwyczajom. Rozmiar wydatku na nagrobek, podobnie jak pozostałe koszty pogrzebu, ograniczony został w art. 922 § 3 k.c. przyjętym w danym środowisku zwyczajem, z czego wynika, że wystawienie drogiego nagrobka z granitu lub marmuru, w części wykraczającej poza miejscowe zwyczaje, obciąża osobę, która w wybrany przez nią sposób chciała wyrazić własne uczucie do spadkodawcy i uczcić jego pamięć. Wzniesienie nagrobka jest materialnym śladem, symbolizującym pamięć o zmarłym, wynika z pobudek niematerialnych. Koszty wzniesienia nagrobka odpowiadającego miejscowym zwyczajom wchodzą w skład kosztów pogrzebu i jako dług spadkowy obciążają spadkobierców, którzy przyjęli spadek wprost, niezależnie od tego, czy spadkodawca pozostawił jakikolwiek majątek. Ustalenie wysokości zobowiązania pieniężnego według innych kryteriów niż sumowanie kwot wydatkowanych na pokrycie kosztów pochówku i wystawienia nagrobka odpowiadającego miejscowym zwyczajom nie jest możliwe. Wzniesienie nagrobka w poczuciu moralnego obowiązku uczczenia zmarłego, odpowiadający miejscowym zwyczajom i wydatki z tym związane obciążą spadkobiercę.

Zdaniem sądu również wydatki poniesione na zakup odzieży do pochówku dla zmarłego są niezbędne dla oddania czci zmarłemu, przeprowadzenia ceremonii pogrzebu. Pozwana argumentowała, co prawda, że powódka nie przedłożyła rachunków potwierdzających wysokość zakupu odzieży, opłaty za mszę i organistę. Tym niemniej sąd uznał za wiarygodne stanowisko powódki, że zajmując się organizacją pogrzebu, nie zachowała paragonu za zakup odzieży. Na dzień pogrzebu była w przeświadczeniu, że to ona jako córka jest spadkobierczynią po zmarłym. Powyższe potwierdzają również zeznania świadka. Nadto koszt zakupu odzieży (butów, podkoszulka, skarpet i bokserek) za łączną kwotę 300 zł nie stanowi nadmiernego, wygórowanego kosztu. Odnośnie braku wykazania kosztów mszy świętej, wskazać należy, że zwyczajowo nie jest przyjęte, by księża wystawiali rachunki za jej odprawianie. Uiszczana z tego tytułu kwota stanowi formę datku na kościół. Także zwyczajowo organista nie wystawia rachunków za uiszczoną na jego rzecz kwotę.

Pozwana, kwestionując żądanie pozwu w zakresie zwrotu kosztów stypy, wskazywała, że nie posiadała wiedzy o jej organizowaniu przez powódkę, podnosiła, że nie została na nią zaproszona. Powyższa argumentacja pozostaje bez wpływu na niniejsze postępowanie. Należy bowiem pamiętać, że organizacja ww. przyjęcia jest zwyczajowo przyjęta, ma charakter ostatniego spotkania dla najbliższych zmarłego z jego duchowym udziałem. Jest to również swego rodzaju podziękowanie dla osób przybyłych na pogrzeb. Nie ma więc znaczenia, czy spadkobierca brał w niej udział, czy nie. Koszt tego spotkania stanowi jednakowoż także długi spadkowe.”

Zasiłek pogrzebowy

Niewątpliwie jednak zasadnym jest odliczenie od poniesionych przez Panią kosztów pogrzebu kwoty zasiłku pogrzebowego, bowiem to dodatkowy dochód na pokrycie wydatków związanych z pogrzebem, a zatem w rzeczywistości pomniejsza on koszty pogrzebu, a nie jest de facto wydatkiem z Pani majątku. W utrwalonej już linii orzeczniczej sądów powszechnych dla ustalenia substratu zachowku konieczne jest pomniejszenie wartości aktywów spadku o długi spadkowe w postaci poniesionych przez spadkobiercę kosztów pogrzebu spadkodawcy przewyższających kwotę otrzymanego z tego tytułu zasiłku pogrzebowego.

Koszty wykupu mieszkania

Jeśli chodzi o koszty wykupu mieszkania, to w żadnym razie nie stanowią one długów spadkowych. Wyjaśnił to między innymi Sąd Rejonowy w Ostrołęce w wyroku z dnia 2 lutego 2018 r. (sygn. akt IC 184/16): „Spadkiem jest bowiem masa majątkowa stanowiąca własność spadkodawcy według stanu z chwili jego śmierci. Stąd też nakłady dokonane na przedmioty wchodzące w skład spadku przed otwarciem spadku nie mają wpływu na ustalenie stanu czynnego spadku będącego podstawą do obliczenia zachowku (o ile roszczeń z tytułu tych nakładów nie można potraktować jako długów spadkowych). Przy ustalaniu wartości spadku uwzględnione powinny być jedynie te nakłady na spadek, które zostały dokonane po otwarciu spadku, ponieważ przy ustalaniu zachowku bierze się pod uwagę stan przedmiotów spadkowych na dzień otwarcia spadku”.

Koszty leczenia męża przed jego śmiercią

Pozostaje jeszcze kwestia kosztów poniesionych na leczenie męża przed śmiercią. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 7 sierpnia 1975 r. (sygn. akt III CZP 60/75), spadkobierca może domagać się od pozostałych spadkobierców także wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad spadkodawcą oraz poniesionych przez siebie wydatków na leczenie i utrzymanie spadkodawcy. W wyroku tym jednak Sąd stwierdził, że nie jest to roszczenie z tytułu „spłaconych długów spadkowych”, gdyż domaga się go nie spadkobierca, który spłacił wierzyciela spadkodawcy, lecz taki, który sam był wierzycielem spadkodawcy od chwili powstania długu. Sąd uznał, że roszczeń jednych spadkobierców przeciwko pozostałym spadkobiercom z tytułu zwrotu części kosztów poniesionych na leczenie i utrzymanie spadkodawcy oraz roztoczenie nad nim pieczy nie można rozpatrywać w postępowaniu o dział spadku. Ten wyrok dotyczy działu spadku, jednak zasadę można zastosować także do postępowania o wypłatę zachowku. Dla Pani oznacza to tyle, że art. 922 § 3 K.c. nie uznaje tego rodzaju wydatków za długi spadkowe, co oznacza, że nie pomniejszają one wartości spadku. Dopiero w odrębnym postępowaniu można żądać zwrotu części tych kosztów od innych spadkobierców, którzy byliby zobowiązani do opieki nad zmarłym. Tutaj jednak mamy do czynienia z synami, którzy nie mieli z ojcem kontaktu i w grę wchodzą zasady współżycia społecznego.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Podobne materiały

Przepisanie domu na syna

Przepisanie domu na syna

Mam dwoje dzieci: syna, który niedługo skończy 12 lat, i 18-letnią córkę; ona natomiast ma roczne dziecko). Niestety córka notorycznie mnie okrada,...

Testament z zapisem windykacyjnym

Tata zamierza spisać testament. W skład jego majątku wchodzą dwa samochody, które są zarejestrowane na niego, oraz mieszkanie. Nurtuje go głównie to,...

 

Pominięcie męża w testamencie

Moja żona zmarła kilka miesięcy temu. Jako mąż zostałem pominięty w testamencie. Swój majątek zapisała córce siostry. Ma się odbyć druga sprawa...

 

Co zrobić, gdy nie stać mnie na zapłatę zachowku?

Trzy miesiące temu zmarła moja żona. W pozostawionym testamencie napisała, że całość swojego majątku przekazuje tylko mnie (mężowi). Do spadku...

 

Spłata kuzyna ze spadku a podatek

W wyniku przeprowadzonej z mojego wniosku sprawy spadkowej po zmarłym bezpotomnie kuzynie zasądzony został podział majątku. Spadkobiercami są trzy osoby:...

 

Zachowek z odsetkami

Sąd przyznał zachowek mojej rodzinie z odsetkami od dnia złożenia pozwu, to jest od lutego 2015 r. Sprawa się przeciągała, gdyż najpierw sąd zmieniał...

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
Szukamy ambitnego prawnika » Zadaj pytanie »